Palamut nedir, nerede yaşar?
Palamut, tonlara akraba, hızlı yüzen bir sürü balığıdır; bilimsel adı Sarda sarda’dır. Anthropozoologica dergisindeki tür kaydı, palamutu kıyı boyunca uzun mesafe giden “göçmen bir sürü balığı” diye anlatır. Aynı kayda göre Karadeniz ve Marmara Denizi türün en iyi incelenen sularıdır. Yaygın boyu yaklaşık 50 santimetre, yaygın ağırlığı yaklaşık 2 kilogramdır; en büyük boy 85 ile 91,4 santimetre arasında, en büyük ağırlık yaklaşık 5 kilogramdır.
Palamut daha çok kıyısal ve küçük ölçekli balıkçılıkla yakalanır. Tür kaydına göre ekonomik olarak yerel önemi vardır (örneğin Karadeniz’de) ve düzenli olarak işlenir. Hal bülteninde palamut ve torik tek satırda, “PALAMUT-TORİK (DENİZ” adıyla izlenir; bültendeki yazımda kapanan parantez yoktur ve rehber bu yazımı aynen kullanır. Bu satırın içinde hangi boyun palamut, hangisinin torik sayıldığı bültende açıklanmaz; bu rehber de tahmin etmez.
Tebliğ de palamut ve toriği aynı maddede (md. 20) birlikte düzenler. Yani yasak dönem, ağ ve olta için ikisine de aynı kural uygulanır. Palamut ve torik, kotalı ve izinli orkinostan (md. 22) ayrı bir kurala tabidir; orkinos rehberine bakın.
Türkiye’nin TÜİK avcılık tablosunda palamut, hamsi ve istavritle birlikte en çok av alınan türler arasındadır. TEPGE’nin 2025 raporunda palamut 2020’de 22.743 ton, 2021’de 2.595 ton olarak okunur; yani iki yıl arasında aşağı yukarı sekizde bire düşmüştür. Bu, balığın göç yolunun ve sezonunun yıldan yıla ne kadar oynadığını gösterir.
Kaynak: Anthropozoologica · 56(2): 23-37, 2021 · Catching tuna in the Aegean: biological background of tuna fisheries and the archaeological implications (Sarda sarda tür kaydı sayfası okundu; makale tam metni okunmadı) · https://zenodo.org/records/4558255 · Tarım ve Orman Bakanlığı TEPGE · Su Ürünleri Ürün Raporu 2025 (metin bölümü 3.2 avcılık; tablo 14) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/Belgeler/PDF%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporlar%C4%B1/2025%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu/Su%20%C3%9Cr%C3%BCnleri%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu%202025-418%20TEPGE.pdf · T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli sayı · Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; md. 12, 18, 20; md. 16 ve 17 çizelgeleri resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm
Göç ve sezon: ne zaman çıkar?
Anthropozoologica tür kaydı palamutun göç düzenini şöyle özetler: Ege’deki palamutlar ilkbaharda Marmara’dan geçip Karadeniz’e, üremek için çıkar; Eylül’den itibaren Ege’ye döner. Bazı sürüler hiç göç etmez. Akdeniz ve Ege’de üreme Mayıs ile Temmuz arasındadır; Doğu Akdeniz’deki üreme alanlarının yeri ise hâlâ belirsizdir.
Bu düzen av takvimini belirler. Yaz aylarında palamut üreme ve göç yolundadır; tebliğ de bu yüzden palamut ve torik avını yaz boyunca yasaklar (aşağıya bakın). Sonbaharda sürüler geri dönerken avlanır; yani sezonun asıl hacmi Eylül’den sonra, Marmara ve Boğazlar çevresinde ve Ege’de görülür. Bu bilgi tür kaydındaki göç anlatımından çıkarılan genel bir çerçevedir; belirli bir yılın sezonu için Bakanlığın ve il müdürlüğünün duyurusuna bakın.
TEPGE raporu bu dalgalanmayı rakamla gösterir. Rapora göre 2023 yılında 2.083 ton ile oldukça düşük kalan palamut avcılığı, 2024 yılında 49.278 tona çıkmıştır. Rapor bunu palamut stoklarında belirli bir toparlanma ya da avcılıkta daha verimli bir sezon yaşandığının göstergesi olarak okur. Aynı rapor Bakanlığın uyguladığı kota ve yasak sürelerinin etkisinin uzun vadede stokların korunması için önemli olduğunu belirtir.
Alıcı ve satıcı için pratik sonuç şudur: palamutta bir yılın verisi ertesi yılı göstermez. İlan yazarken av tarihini ve yerini yazmak, alıcıya hem tazelik hem de yasak dönem dışında avlandığı güvencesi verir.
Kaynak: Anthropozoologica · 56(2): 23-37, 2021 · Catching tuna in the Aegean: biological background of tuna fisheries and the archaeological implications (Sarda sarda tür kaydı sayfası okundu; makale tam metni okunmadı) · https://zenodo.org/records/4558255 · Tarım ve Orman Bakanlığı TEPGE · Su Ürünleri Ürün Raporu 2025 (metin bölümü 3.2 avcılık; tablo 14) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/Belgeler/PDF%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporlar%C4%B1/2025%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu/Su%20%C3%9Cr%C3%BCnleri%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu%202025-418%20TEPGE.pdf
Av yasağı ve av araçları
Tebliğ (2024/20) md. 20/1’e göre palamut ve torik avcılığı, set ağları (dalyanlar) dahil her türlü av aracıyla, bütün karasularında 1 Nisan ile 31 Ağustos arasında yasaktır. Olta takımıyla palamut avcılığı 15-31 Ağustos arasında serbest bırakılmıştır. Muğla’daki Gökova ve Güllük körfezlerinde palamut ağları 07.00 ile 19.00 arasında denize atılamaz (md. 20/2).
Palamut için tebliğ ayrıca olta takımını ve ağı anar (md. 20). Gırgır kullanılıyorsa gırgırın genel kuralları da geçerlidir: md. 12/4’e göre gırgır ağlarıyla su ürünleri avı Akdeniz’de 15 Nisan - 15 Eylül, diğer denizlerde 15 Nisan - 31 Ağustos arasında yasaktır; ağ derinliği 164 metreyi geçemez (ton balığı gırgırları hariç). Hedef dışı av toplam ağırlığın yüzde 5’ine kadar müsamahalıdır ve e-seyir defterine ya da “Nakil/Menşe Belgesi”ne yazılır (md. 18/1).
Palamut ve toriğin asgari av boyu md. 17 çizelgesindedir; çizelge resim olduğu için okunamamış ve boy yazılmamıştır. Tebliğ md. 18/3’teki yüzde 15 küçük boy müsamahasını yalnız hamsi, sardalya ve istavrit için sayar; palamut için böyle bir müsamaha okunan metinde yoktur. Boy altı palamut satın almadan önce güncel boyu il müdürlüğünden öğrenin.
Tebliğe 2026/25 sayılı bir değişiklik yapıldığı bildirilmiştir; metni bu rehberde okunamadı. Aşağıdaki tablo 2024/20 tebliğinin ilk metnine dayanır; güncel hâli il tarım ve orman müdürlüğünden teyit edin.
| Palamut ve torik av yasağı, her araç (md. 20/1) | 1 Nisan - 31 Ağustos, bütün karasuları |
|---|---|
| Olta takımıyla palamut (md. 20/1) | 15 - 31 Ağustos arası serbest |
| Gökova ve Güllük körfezleri, palamut ağı (md. 20/2) | 07.00 - 19.00 arası denizde tutulamaz |
| Gırgırla av yasağı, Akdeniz (md. 12/4) | 15 Nisan - 15 Eylül |
| Gırgırla av yasağı, diğer denizler (md. 12/4) | 15 Nisan - 31 Ağustos |
| Hedef dışı av (md. 18/1) | Toplam ağırlığın yüzde 5’ine kadar; kayda geçirilir |
| Asgari av boyu (md. 17) | Çizelge resim; okunamadı, il müdürlüğünden teyit edilir |
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli sayı · Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; md. 12, 18, 20; md. 16 ve 17 çizelgeleri resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm
Ticaret: ilan, alıcı ve hal verisi
Palamut ilanında önce tür adı yazılır: palamut mu, torik mi. Sonra av tarihi, av yeri ve liman, av aracı (ağ ya da olta takımı), boy ve adet sınıfı, miktar, kasa boyutu, buz ve soğuk zincir ile teslim yeri gelir. Av tarihi yasak dönemin dışında olduğunu açıkça gösterir (örneğin sonbahar avı). Yazışma tarımart içinde yürür; ilanda dış mesajlaşma butonu yoktur.
Fiyat satıcıdadır; tarımart fiyat vermez. Fiyatı etkileyen başlıca etkenler boy ve adet sınıfı, tazelik, miktar, o günkü av bolluğu ve nakliye mesafesidir. Palamut gibi av miktarı iki yılda onlarca kat değişebilen bir üründe (2.083 tondan 49.278 tona) fiyat da dönemlik oynar; bu yüzden ilanda av tarihi ve yeri fiyat konuşmasından önce gelir.
Alıcı çevresi balık halleri ve komisyoncular, balıkçı tezgâhları, restoranlar ve işleme tesisleridir. Tür kaydı palamutun düzenli işlendiğini yazar; işlenmiş ürünlerin kendi etiket ve belge kuralları ayrıdır. İzmir balık hali bülteninde ürün “PALAMUT-TORİK (DENİZ” satırıyla izlenir; rehber sayfası son 30 günün kamu hal verisini tarih ve kaynakla gösterir. Bu veri fiyat tavsiyesi değildir.
Kaynak: Anthropozoologica · 56(2): 23-37, 2021 · Catching tuna in the Aegean: biological background of tuna fisheries and the archaeological implications (Sarda sarda tür kaydı sayfası okundu; makale tam metni okunmadı) · https://zenodo.org/records/4558255 · Tarım ve Orman Bakanlığı TEPGE · Su Ürünleri Ürün Raporu 2025 (metin bölümü 3.2 avcılık; tablo 14) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/Belgeler/PDF%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporlar%C4%B1/2025%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu/Su%20%C3%9Cr%C3%BCnleri%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu%202025-418%20TEPGE.pdf · T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli sayı · Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; md. 12, 18, 20; md. 16 ve 17 çizelgeleri resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm
Kalite ve soğuk zincir
Palamut orta boy yağlı bir balıktır ve avdan sonra soğutma şarttır. Hijyen yönetmeliği, gemiye yüklenen balığın en kısa sürede soğutulmasını ister (md. 45); temiz deniz suyu tankında soğutma yapan gemilerde karışımın sıcaklığı 6 saatte 3 dereceye, 16 saatte 0 dereceye düşmelidir. Karaya çıkarma hızlıdır; ürün gecikmeden buzun erime sıcaklığına yakın tutulur ve üstü açık araçla taşınmaz (md. 46 ve 52).
Taze ürün buz üstünde saklanır; dondurulmuş ürün her noktada eksi 18 derece ya da altında tutulur (md. 51 ve 52). Md. 49, piyasaya arz edilen balıkçılık ürünlerinde duyusal muayene, histamin sınırına uyum ve TVB-N sınırına uyum ister; görünür parazitli ürün satılamaz. Histamin ve TVB-N sınır değerleri başka mevzuatta yazılıdır ve bu rehberde okunmamıştır. Çiğ tüketilen ya da marine balık için md. 47/4 dondurmayı şart koşar: en az 24 saat eksi 20 derece ya da 15 saat eksi 35 derece; istisnalar yönetmelikte sayılmıştır.
Büyük adet sınıfında balık bütün hâlinde, buzlu ve düzgün sıralı taşınır; ezilmiş ya da buzu erimiş parti şüphelidir. Dondurulup çözülmüş ürünü taze diye sunmayın; ilanda durumunu açık yazın.
| Gemide deniz suyu tankında soğutma (md. 45) | 6 saatte en çok 3 °C, 16 saatte en çok 0 °C |
|---|---|
| Taze ürün (md. 51) | Buzun erime sıcaklığına yakın |
| Dondurulmuş ürün (md. 51) | Her noktada eksi 18 °C ya da altı |
| Parazit için dondurma (md. 47/4) | 24 saat eksi 20 °C ya da 15 saat eksi 35 °C |
| Taşıma (md. 46, 52) | Üstü açık araç yasak; buz suyu ürüne değmez |
Kaynak: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (Resmî Gazete 27 Aralık 2011; ilk yayım metni, md. 45-52 okundu; sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111227-10.htm
Mevzuat ve okunamayan noktalar
Av tarafında çerçeve Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ’dir (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 avcılığı kapsar). Gıda tarafında Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği ve Türk Gıda Kodeksi etiketleme mevzuatı geçerlidir.
Bu rehberin okuyamadığı noktalar şunlardır: palamut ve toriğin asgari av boyu (md. 17 çizelgesi), 2026/25 değişikliğinin metni, palamut ile toriğin biyolojik ayrımı, histamin ve TVB-N sınır değerleri, Anthropozoologica makalesinin tam metni ve TÜİK palamut av miktarlarının 2022 sonrası tablo sütunları. Bu noktalar için il tarım ve orman müdürlüğüne başvurun ve güncel metni isteyin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli sayı · Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; md. 12, 18, 20; md. 16 ve 17 çizelgeleri resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (Resmî Gazete 27 Aralık 2011; ilk yayım metni, md. 45-52 okundu; sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111227-10.htm
Sık sorulan sorular
Palamut avı hangi tarihlerde yasak?
Tebliğ (2024/20) md. 20/1’e göre palamut ve torik avcılığı, set ağları dahil her türlü araçla, bütün karasularında 1 Nisan ile 31 Ağustos arasında yasaktır. Olta takımıyla palamut avı 15-31 Ağustos arasında serbesttir. Tebliğe 2026/25 sayılı değişiklik yapılmıştır; güncel tarihi il müdürlüğünden teyit edin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığı Tebliği (2024/20) md. 20 · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm
Palamut ne zaman göç eder, sezonu ne zaman?
Anthropozoologica tür kaydına göre Ege’deki palamutlar ilkbaharda Marmara’dan Karadeniz’e çıkar ve Eylül’den itibaren Ege’ye döner; bazı sürüler hiç göç etmez. Ege ve Akdeniz’de üreme Mayıs-Temmuz arasındadır. Belirli bir yılın sezonu için Bakanlığın ve il müdürlüğünün duyurusuna bakın.
Kaynak: Anthropozoologica · Catching tuna in the Aegean: biological background of tuna fisheries and the archaeological implications (2021), Sarda sarda tür kaydı · https://zenodo.org/records/4558255
Palamut av miktarı neden bu kadar değişiyor?
TEPGE raporuna göre palamut avı 2023’te 2.083 ton iken 2024’te 49.278 tona çıkmıştır. Tablo 14’te 2020’de 22.743 ton, 2021’de 2.595 ton görünür. Rapor bu farkı stoklarda toparlanma ya da daha verimli bir sezon olarak yorumlar; göç yolunun ve sezonun yıldan yıla değişmesi bu dalgalanmanın okunabilir nedenlerindendir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı TEPGE · Su Ürünleri Ürün Raporu 2025 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/Belgeler/PDF%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporlar%C4%B1/2025%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu/Su%20%C3%9Cr%C3%BCnleri%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu%202025-418%20TEPGE.pdf
Palamut ile torik aynı mı?
Bu rehber ayrımı yazmaz; okunan kaynaklarda palamut ile toriğin biyolojik ayrımı yoktur. Bilinen şudur: Tebliğ md. 20 ikisini aynı maddede ve aynı yasak dönemle düzenler, İzmir balık hali bülteni ise ikisini tek satırda (“PALAMUT-TORİK (DENİZ”) izler. İlanda adlandırmayı satıcıdan ve etiketten doğrulayın.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığı Tebliği (2024/20) md. 20 · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm
Gökova ve Güllük körfezlerinde palamut ağı için özel kural var mı?
Evet. Tebliğ md. 20/2’ye göre Muğla’daki Gökova ve Güllük körfezlerinde palamut ağları 07.00 ile 19.00 arasında denize atılamaz.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığı Tebliği (2024/20) md. 20 · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm
Palamutun asgari av boyu kaç santimetre?
Boy, tebliğin md. 17 çizelgesindedir; çizelge Resmî Gazete sayfasında resim olarak yayımlandığı için bu rehberde okunamadı ve bir boy yazılmadı. Md. 18/3’teki yüzde 15 küçük boy müsamahası yalnız hamsi, sardalya ve istavrit içindir. Güncel boyu il müdürlüğünden öğrenin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığı Tebliği (2024/20) md. 17 ve 18 · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm
Palamutu soğuk zincirde nasıl taşımalıyım?
Taze palamut buzun erime sıcaklığına yakın, dondurulmuş palamut eksi 18 derece ya da altında taşınır; araç kapalı olmalı ve buz suyu ürüne değmemelidir. Gemide deniz suyu tankında soğutmada 6 saatte 3 dereceye, 16 saatte 0 dereceye inilmelidir.
Kaynak: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği md. 45, 51, 52 · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111227-10.htm
Palamut ilanında hangi bilgiler yazılmalı?
Palamut mu torik mi, av tarihi, av yeri ve liman, av aracı, boy ve adet sınıfı, miktar, kasa boyutu, buz ve soğuk zincir ile teslim yeri. Fiyat satıcıdadır; tarımart fiyat vermez. Yazışma portal içinde yapılır; ilanda dış mesajlaşma butonu yoktur.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığı Tebliği (2024/20) md. 20 · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm