Karides

Karides: hangi tür, hangi deniz?

Karides, kabuklu bir deniz ürünüdür ve ticarette birçok tür “karides” adıyla satılır. Türkiye sularından avlanan karidesin başında derin su pembe karidesi (Parapenaeus longirostris) gelir. Ticari avcılık tebliği, Marmara’daki av kuralları içinde ayrıca “oluklu karides”ten (P. kerathurus) söz eder; bu iki türün avı farklı dönem ve araçlarla düzenlenmiştir.

Marmara Denizi’nde yapılan bir stok çalışması, türün büyüklüğü hakkında somut bilgi verir. Ege Üniversitesi Su Ürünleri Dergisi’nde 2020’de yayımlanan makalede Eylül 2011 ile Temmuz 2014 arasında 229 istasyonda algarna ile 36.288 karides örneklenmiş; toplam boy 34 ile 175 milimetre, ağırlık 0,2 ile 28,9 gram, karapaks (baş-göğüs kabuğu) boyu 8 ile 41 milimetre arasında bulunmuştur. Dişilerde ilk eşeysel olgunluk boyu 27,3 milimetre karapaks uzunluğu olarak, sömürülme oranı ise 0,62 olarak hesaplanmıştır. Makale, avın küçük bireylerde yoğunlaştığını ve ilk yakalanma boyunun olgunluk boyunun altında kaldığını yazar; bunun Marmara’da stokun azaldığının ilk işareti olabileceğini ve stokta aşırı avlanma baskısı görüldüğünü belirtir. Bu yüzden Marmara’daki yasak dönemler ve ağ göz açıklığı kuralları ciddiye alınır.

Karidesin “boy”u tebliğde özel bir ölçüyle tanımlanır: md. 3’e göre karides boyu, göz yuvalarının iç kısmından kabuğun (karapaksın) arka kenarına kadar olan uzunluktur. Yani toplam boy değil, karapaks boyu esastır. Asgari av boyu tebliğin md. 17 çizelgesindedir; çizelge resim olarak yayımlandığı için bu rehberde okunamadı ve bir boy yazılmadı.

Hal bülteninde karides “KARİDES (DENİZ)” adıyla izlenir. Bülten satırı hangi türü kapsadığını yazmaz; bu yüzden ilanda tür adı, av bölgesi ve yetiştirme ya da ithalat ayrımı açık yazılır. HS kodu, ihracat pazarları ve fuar bilgisi 6-katman bölümündedir; burada tekrar edilmez.

Kaynak: Ege Üniversitesi Su Ürünleri Dergisi · 37(3): 275-283, 2020 · Marmara Denizi’nde Parapenaeus longirostris (Lucas, 1846)’in biyolojik özellikleri ve populasyon dinamiği (tam metin) · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1027484 · T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; md. 16 ve 17 çizelgeleri resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm

Av: araçlar, izin ve yasak dönemler

Karides avı tebliğin md. 27’sinde düzenlenir. En önemli kural araca ilişkindir: Marmara Denizi hariç bütün karasularımızda ve İstanbul ile Çanakkale Boğazlarında algarna ile karides avcılığı yasaktır (md. 27/1; aynı hüküm md. 14/4’te de yer alır). Yani algarna ile karides yalnız Marmara’da yapılabilir. Ege ve Akdeniz’de yasak dönem ve kıyı şeritleri için uzatma ağı istisnası konmuştur.

Akdeniz’de Hatay’dan Ege sınırına kadar sayılan kıyı şeritlerinde ve Mersin’in Dana Adası çevresinde, kıyıdan 1 ile 3 mil arasında değişen mesafeler içinde, uzatma ağları dışında karides avı yasaktır (md. 27/2). Ayrıca Akdeniz’de 15 Nisan ile 15 Eylül, Ege’de 15 Nisan ile 31 Ağustos arasında uzatma ağları hariç her türlü araçla karides avı yasaktır (md. 27/3).

Marmara Denizi ve Boğazlar için kural daha uzundur. 15 Nisan ile 31 Ağustos ve 1 ile 31 Ocak tarihleri arasında her türlü araçla karides avı yasaktır; yalnız 15 Mayıs ile 1 Ağustos arasında uzatma ağlarıyla oluklu karides (P. kerathurus) avı serbesttir (md. 27/4-a). Manyat ve algarna ile karides avı için ayrıca yasak alanlar vardır; serbest alanlarda algarna 50 metreden sığ suda kullanılamaz.

Manyat ya da algarna ile karides avlayacak gemiler, ruhsat tezkeresinin verildiği il ya da ilçe müdürlüğünden izin belgesi almak zorundadır; izin verilen hedef tür dışında avlanmak yasaktır ve aykırılıkta izin belgesi iptal edilir. Avlanan ürün il müdürlüklerinin belirlediği yerlerden karaya çıkarılır. Karides avı 05.00 ile 20.00 saatleri arasında yapılır.

Araç ölçüleri de yazılıdır. Algarnanın ağız yüksekliği en fazla 50 santimetre ve tek torbalı olmalıdır; omuz ve torba kısmında ağ göz açıklığı en az 32 milimetre, torba boyu en çok 6 kulaç (11 metre) olmalıdır. Bir gemi en çok iki algarna kullanabilir ve toplam kiriş boyu 10 metreyi geçemez. Algarnada çelik halat yasaktır; halat çapı 16 milimetreyi aşamaz. Manyatın torba ağ göz açıklığı da 32 milimetreden küçük olamaz. Algarna ile avlanan karideste hedef dışı avın ağırlıkça yüzde 15’e kadar olmasına izin verilir (md. 18/1-a).

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; md. 16 ve 17 çizelgeleri resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 16 Eylül 2026 tarihli ve 33372 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Tebliğde Değişiklik (No: 2026/25); sayı sayfası açıldı, ekteki PDF’nin yazı kodlaması bozuk olduğu için metin okunamadı · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/09/20260916.htm · T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 13, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf

Yetiştiricilik ve ithal karides

Karides yetiştiriciliği Su Ürünleri Yetiştiriciliği Yönetmeliği’nde özel bir yoldan geçer. Kabuklu, eklem bacaklı ve yumuşakça yetiştiriciliğine ilişkin usul ve esaslar Bakanlık merkez teşkilatınca hazırlanacak genelgeyle belirlenir (md. 5/ö). Başvurulan tür ülkemiz sularında doğal olarak bulunmuyorsa Bakanlık, masrafı başvuru sahibince karşılanmak üzere, o türün yetiştiriciliğinin ekosisteme etkisini gösteren bir rapor hazırlatır (md. 6/d). Yani doğal olmayan bir karides türünün üretim izni, başlı başına bir değerlendirme sürecidir.

TEPGE’nin 2025 su ürünleri raporunda yetiştiricilik üretim tablosu türleri levrek, çipura, deniz ve iç su alabalığı, midye, granyöz ve orkinos olarak ayırır; karides ayrı bir satır değildir. “Diğer” satırı 2020, 2021 ve 2022’de sırasıyla 873, 865 ve 368 tondur. Bu yüzden bu rehber karides yetiştiricilik üretimine rakam vermez; ilan sahibinin tesisi ve belgesi esastır.

İthal karidesin miktarı da okunan kaynaklarda ayrı kalem olarak yoktur: TEPGE raporunun ithalat tablosu ülke bazlıdır ve ürün ayırmaz. Rapor, ihracatta midye, karides ve diğer kabuklu deniz ürünlerinin önemli bir yer tuttuğunu yazar. Raftaki ya da ilandaki karidesin yerli av mı, yetiştirme mi, ithal mi olduğu menşe belgesi ve etiketle gösterilmelidir; yerli av olmayan ürün yerli av gibi sunulamaz.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Su Ürünleri Yetiştiriciliği Yönetmeliği (md. 5/ö ve md. 6/d; 17 Ağustos 2024 değişikliğiyle) · https://www.mevzuat.gov.tr/anasayfa/MevzuatFihristDetayIframe?MevzuatTur=7&MevzuatNo=5217&MevzuatTertip=5 · Tarım ve Orman Bakanlığı TEPGE · Su Ürünleri Ürün Raporu 2025 (tam metin; tablo 11 yetiştiricilik üretimi, bölüm 3.3) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/Belgeler/PDF%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporlar%C4%B1/2025%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu/Su%20%C3%9Cr%C3%BCnleri%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu%202025-418%20TEPGE.pdf

Ticaret: ilan, belge ve alıcı

Karides ilanında önce menşe yazılır: yerli av, yetiştirme ya da ithal. Yerli av ise av bölgesi (Marmara, Ege, Akdeniz), av aracı (algarna, manyat, uzatma ağı) ve av tarihi eklenir. Yasak döneme denk gelen bir tarih yazılırsa alıcı kaynağı sorar. Sonra tür adı, boy ya da kalibre sınıfı, taze mi dondurulmuş mu olduğu, soyulmuş mu kabuklu mu olduğu, miktar, ambalaj ve soğuk zincir yazılır.

Fiyat satıcıdadır; tarımart fiyat vermez. Fiyatı etkileyen başlıca etkenler tür, boy sınıfı, tazelik, soyulmuş olup olmaması, miktar, menşe ve nakliye mesafesidir. Yazışma tarımart içinde yürür; ilanda dış mesajlaşma butonu yoktur.

Alıcı çevresi balık halleri ve komisyoncular, restoran ve oteller, işleme tesisleri ve perakendecilerdir. İzmir Büyükşehir Belediyesi balık hali bülteninde “KARİDES (DENİZ)” satırı izlenir; rehber sayfası son 30 günün kamu hal verisini tarih ve kaynakla gösterir. Bu veri fiyat tavsiyesi değildir.

Av ürününün nakliyesinde belge önemlidir. Tebliğ, hedef dışı avlanan ürünlerde nakliye ve satış sırasında “Nakil/Menşe Belgesi”nin ürünle birlikte bulundurulmasını zorunlu kılar (md. 18/1-b). Karideste belge ayrıntıları için il müdürlüğüne danışın; bu rehber hedef av belgesinin biçimini yazmaz.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; md. 16 ve 17 çizelgeleri resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · Tarım ve Orman Bakanlığı TEPGE · Su Ürünleri Ürün Raporu 2025 (tam metin; tablo 11 yetiştiricilik üretimi, bölüm 3.3) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/Belgeler/PDF%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporlar%C4%B1/2025%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu/Su%20%C3%9Cr%C3%BCnleri%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu%202025-418%20TEPGE.pdf

Kalite, soğuk zincir, sülfit ve etiket

Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği, kabuklu ve yumuşakçalar için pişirmeden sonra hızlı soğutmayı ister; soğutma, başka bir koruma yöntemi kullanılmıyorsa buzun erime sıcaklığına yaklaşana kadar sürer. Kabuktan ayırma ya da soyma ürünü bulaştırmayacak hijyenik biçimde yapılır; elle yapılan işlerde işçilerin el yıkamasına özel önem verilir. Soyulduktan sonra pişmiş ürün hemen dondurulur ya da md. 51’deki sıcaklığa mümkün olduğunca çabuk soğutulur (md. 48).

Soğuk zincir md. 51 ve 52’de yazılıdır. Taze ürün ve kabuklulardan elde edilen pişirilmiş, soğutulmuş ürünler buzun erime sıcaklığına yakın tutulur; çözündürülmüş işlenmemiş ürün de aynı sıcaklıktadır. Dondurulmuş ürün her noktasında eksi 18 derece ya da daha düşük sıcaklıkta saklanır; nakilde 3 dereceyi aşmayan kısa dalgalanmalar kabul edilir. Buz altındaki üründen erimiş buz suyu ürünle temas etmemelidir. Md. 49 ayrıca duyusal muayeneye, histamin ve TVB-N sınırlarına uyum şartı koyar; bu sınırların değerleri başka mevzuattadır ve bu rehber onları okumadı.

Etikette üç nokta öne çıkar. Birincisi “taze” terimidir: Bakanlığın kılavuzunun balık bölümü, “taze balıkçılık ürünleri” kapsamındaki ürünler için “taze” denebileceğini ama bunun buz üstünde soğutulmuş ürünle sınırlı olduğunu, dondurulmuş ya da önceden dondurulup çözülerek satılan ürün için kullanılmayacağını söyler. Kılavuz bu kuralı balık için yazar; kabuklular için ayrı bir satır okunmadı. Çözülmüş karidese “taze” yazmak bu yüzden riskli sayılır; ilanda “çözülmüş” yazmak güvenli yoldur. İkincisi kabuklu alerjenidir: kılavuz, ıstakoz, yengeç, karides ve kerevit gibi kabukluların bildirimi zorunlu alerjen grubunda olduğunu yazar; bileşenlerde “Karides” ya da “kabuklu” yazılabilir.

Üçüncüsü sülfittir. Kılavuzun 18.9 numaralı bölümüne göre son üründe kükürt dioksit ya da sülfit miktarı kilogramda 10 miligramın üzerindeyse, teknolojik işlevi olsun olmasın, alerjen bildirimi zorunludur; gıda katkı maddesi olarak eklenen sülfit, içindekiler listesinde işlevi ve E kodu ya da adıyla yazılır. İthal ya da işlenmiş karideste etiketi bu açıdan okuyun; ilan sahibi bilmediği bir işlemi “yok” diye yazmaz.

Kaynak: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (Resmî Gazete 27 Aralık 2011, sayı 28155; ilk yayım metni okundu, sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111227-10.htm · Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Kılavuzu (bölüm 5.10 “taze” terimi, bölüm 18.9 sülfit, bölüm 18 kabuklular) · https://www.rok.org.tr/wp-content/uploads/2024/12/TGK-Gida-Kodeksi-Etiketleme-ve-Tuketici-Bilgilendirme-Yonetmeligi-Kilavuzu.pdf

Mevzuat ve okunamayan noktalar

Çerçeve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu’dur. Av tarafında Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028), yetiştirme tarafında Su Ürünleri Yetiştiriciliği Yönetmeliği, gıda tarafında Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği ve Türk Gıda Kodeksi etiketleme mevzuatı geçerlidir. Kanunun md. 25’i, zaman ya da boy bakımından avı yasak olan ürünün yasak sürdüğü süre içinde satılmasını, taşınmasını ve işlemede kullanılmasını yasaklar; aykırı avlanan ürüne el konulur.

Bu rehberin okuyamadığı noktalar şunlardır: karidesin asgari av boyu (md. 17 çizelgesi), yasak tür çizelgesi (md. 16), 2026/25 değişikliğinin metni, histamin ve TVB-N sınır değerleri, karides yetiştiriciliği genelgesinin içeriği ve karides ithalatının ürün bazlı miktarı. Bu noktalar için il tarım ve orman müdürlüğüne başvurun ve güncel metni isteyin.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 13, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; md. 16 ve 17 çizelgeleri resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 16 Eylül 2026 tarihli ve 33372 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Tebliğde Değişiklik (No: 2026/25); sayı sayfası açıldı, ekteki PDF’nin yazı kodlaması bozuk olduğu için metin okunamadı · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/09/20260916.htm · Tarım ve Orman Bakanlığı · Su Ürünleri Yetiştiriciliği Yönetmeliği (md. 5/ö ve md. 6/d; 17 Ağustos 2024 değişikliğiyle) · https://www.mevzuat.gov.tr/anasayfa/MevzuatFihristDetayIframe?MevzuatTur=7&MevzuatNo=5217&MevzuatTertip=5 · Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (Resmî Gazete 27 Aralık 2011, sayı 28155; ilk yayım metni okundu, sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111227-10.htm

Sık sorulan sorular