Zeytinyağı: ürün kimliği

Question 1

Zeytin hangi bitkidir, bilimsel adı nedir?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Kültür zeytininin bilimsel adı Olea europaea L.'dir; tebliğe göre zeytinyağı yalnızca bu bitkinin meyvesinden elde edilen yağdır. Kültür zeytininin bilimsel adı Olea europaea L.'dir; tebliğe göre zeytinyağı yalnızca bu bitkinin meyvesinden elde edilen yağdır. Yabani zeytin (Olea oleaster) zeytin sineğinin konukçuları arasında sayılır.

Question 2

Zeytin ağacı hangi iklimde yetişir?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Zeytin en iyi ılık havalarda büyür ve aşırı iklim koşullarına dayanıklı değildir. Zeytin en iyi ılık havalarda büyür ve aşırı iklim koşullarına dayanıklı değildir. Dünya zeytin hasadının %98'i Akdeniz bölgesinde yapılır.

Question 3

Zeytinin anavatanı neresidir, ilk nerede yetiştirildi?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Zeytinin anavatanı Mardin, Hatay ve Kahramanmaraş çevresini Suriye ile Filistin'in batı kıyılarıyla birlikte kapsayan bölgedir. Zeytinin anavatanı Mardin, Hatay ve Kahramanmaraş çevresini Suriye ile Filistin'in batı kıyılarıyla birlikte kapsayan bölgedir. Kültürel yetiştiricilik M.Ö. 4000 yıllarında burada başlamıştır.

Question 4

Türkiye'de kaç zeytin ağacı var?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Talimata göre Türkiye'de yaklaşık 887 bin hektar alanda 187 milyona ulaşan ağaç varlığı vardır; bu, dünya zeytin ağacı varlığının %10'unu oluşturur.

Question 5

Türkiye'de zeytin hangi bölgelerde yetişir?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Zeytin üretimi Ege, Marmara, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde, bir miktar da Doğu Karadeniz'de yapılır.

Question 6

Zeytin ağacı soğuğa ne kadar dayanır?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Yalova enstitüsü broşürüne göre -7 derecenin altındaki sıcaklıklarda don zararı artar; sıcaklık aniden -5 ya da -7'ye düşerse zarar büyür. Yalova enstitüsü broşürüne göre -7 derecenin altındaki sıcaklıklarda don zararı artar; sıcaklık aniden -5 ya da -7'ye düşerse zarar büyür. Su ihtiyacı karşılandıkça 40 dereceye kadar yüksek sıcaklığa dayanır.

Question 7

Zeytin ağacı kaç yılda meyve verir (ürüne yatar)?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Kaynaklarda tek bir yıl yoktur; dikim sıklığına, çeşide ve bakıma göre değişir. Kaynaklarda tek bir yıl yoktur; dikim sıklığına, çeşide ve bakıma göre değişir. Antalya'da Gemlik ile yapılan sık dikim denemesinde dikimden sonraki yıl 5x5 m aralıkta meyve oluşmazken 4x3 m ve 4x1,5 m aralıklarda az da olsa meyve alınmış, üçüncü yıldan itibaren tüm uygulamalarda meyve tutumu görülmüştür. İspanya'da Koroneiki dikimden 3 yıl sonra meyveye yatmıştır; süper sık dikimde ağaçların erken (genelde üçüncü yıl) meyveye yatması avantaj sayılır. Gemlik, Domat ve Uslu erken verime yatan çeşitler arasında anılır; şekil verirken yapılan aşırı kesimler ürüne yatmayı geciktirir.

Question 8

Türkiye'de zeytinin ne kadarı yağlık, ne kadarı sofralık?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Talimata göre zeytinlerin %68'i yağlık, %32'si sofralık değerlendirilir; Ticaret Bakanlığı notu yağlık payını yaklaşık %70 verir. Talimata göre zeytinlerin %68'i yağlık, %32'si sofralık değerlendirilir; Ticaret Bakanlığı notu yağlık payını yaklaşık %70 verir. Oran yıla göre değişir: 2024'te dane zeytin üretiminin %56'sı yağlıktı.

Question 9

Zeytin ağacının alt türleri var mı?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Evet; genom çalışmalarında Olea europaea türü birkaç alt tür olarak ele alınır. Evet; genom çalışmalarında Olea europaea türü birkaç alt tür olarak ele alınır. Alt türler europaea (Akdeniz havzası; yabani ve kültür formları), laperrinei (Sahra dağ kütleleri), cuspidata (Güney Afrika'dan güney Mısır'a, Arabistan'dan kuzey Hindistan ve güneybatı Çin'e), guanchica (Kanarya Adaları), maroccana (Fas, Agadir Dağları) ve cerasiformis (Madeira Adaları) diye sıralanır; çoğu diploittir, maroccana altılı, cerasiformis dörtlü kromozom takımına sahiptir. Aynı makale on beş tam genomla yedi alt türe ayrışma bildirdiği için alt tür sayısı çalışmaya göre değişebilir.

Question 10

Yabani zeytin (delice) ile kültür zeytini aynı bitki midir?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Evet; ikisi de Olea europaea türünün Akdeniz havzasındaki europaea alt türüne girer. Evet; ikisi de Olea europaea türünün Akdeniz havzasındaki europaea alt türüne girer. Genom makalesi bu alt türde yabani formu (var. sylvestris) ve kültür formunu (var. europaea) ayırır; Türkiye'de yabani zeytine delice denir ve zeytin çeşitleri uygulamada delicelere aşılanarak çoğaltılır.

Question 11

Zeytin ilk ne zaman ve nerede kültüre alındı, kaynaklar aynı tarihi mi veriyor?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Kaynaklar aynı tarihi vermez ama hepsi doğu Akdeniz havzasını gösterir. Kaynaklar aynı tarihi vermez ama hepsi doğu Akdeniz havzasını gösterir. Alata broşürü kültürel yetiştiriciliğin MÖ 4000 yıllarında anavatan bölgede (Mardin, Hatay, Kahramanmaraş çevresi ile Suriye ve Filistin'in batı kıyıları) başladığını, bir derleme MÖ 3000 yılında Akdeniz'in doğu kıyılarında kültüre alınmaya başlandığını yazar; genom çalışması ise ilk evcilleştirmenin doğu Akdeniz'de yaklaşık 6000 yıl önce olduğunu önceki çalışmalardan aktarır.

Question 12

Zeytin hangi enlemlerde yetişir?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Zeytin dünyada kuzey ve güney yarım kürenin yaklaşık 30 ile 45. enlemleri arasında yayılır. Zeytin dünyada kuzey ve güney yarım kürenin yaklaşık 30 ile 45. enlemleri arasında yayılır. Bir iklim derlemesi bu kuşakta 37 ülkede (29'u kuzey, 8'i güney yarım kürede) zeytin yetiştirildiğini aktarır.

Question 13

Zeytin çiçeği nasıl bir çiçektir, tam çiçek ve erkek çiçek ne demek?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Zeytinde aynı ağaçta iki tür çiçek bulunur: bütün organları olan tam çiçekler ve dişi organı körelmiş erkek çiçekler (andromonoecious). Zeytinde aynı ağaçta iki tür çiçek bulunur: bütün organları olan tam çiçekler ve dişi organı körelmiş erkek çiçekler (andromonoecious). Çiçekler, büyük ölçüde bir yıllık sürgünlerde yaprak koltuğundan çıkan somak denen salkımlarda yer alır; somaktaki çiçek sayısı çeşide ve yıla göre 5 ile 60 arasında bildirilir, tam çiçek oranı da çeşide, iklime ve önceki yılın ürün miktarına göre değişir.

Question 14

Zeytin çiçek tomurcuğunu ne zaman oluşturur, ne zaman çiçek açar?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Çiçek tomurcuğu oluşumu uzun bir döneme yayılır: derlemeye göre tomurcukların fizyolojik olarak farklılaşması yazın başlar, kışın ikinci bir uyarım gerekir, gözlerin morfolojik ayrımı çoğunlukla Şubat-Mart aylarında görülür ve Türkiye'de çiçeklenme genellikle Nisan, Mayıs ve Haziran içinde gerçekleşir. Çiçek tomurcuğu oluşumu uzun bir döneme yayılır: derlemeye göre tomurcukların fizyolojik olarak farklılaşması yazın başlar, kışın ikinci bir uyarım gerekir, gözlerin morfolojik ayrımı çoğunlukla Şubat-Mart aylarında görülür ve Türkiye'de çiçeklenme genellikle Nisan, Mayıs ve Haziran içinde gerçekleşir. İklim derlemesi çiçek tomurcuğu oluşumu için Ocak-Nisan arasında belli bir kış soğuklamasına gerek olduğunu da yazar.

Question 15

Zeytin rüzgârla mı tozlanır, yanında kaç tozlayıcı ağaç olmalı?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Evet; zeytin rüzgârla tozlanan (anemofil) bir türdür. Evet; zeytin rüzgârla tozlanan (anemofil) bir türdür. Derleme, çiçek tozunun 30 metre mesafeye kadar etkili dağıldığını ve yeterli tozlanma için ağaçların en az yaklaşık yüzde 10'unun tozlayıcı çeşitten olmasının gerektiğini bildirir. Çiçeklenme döneminde sıcak ve kurutucu rüzgârlar ile aşırı yağmur meyve tutumunu olumsuz etkiler.

Question 16

Zeytinde meyve tutumu yüzde kaç olursa yeterli sayılır, boncuklu meyve nedir?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Derleme, bir ağacın ürün yılında yarım milyon civarında çiçek açabildiğini ve yüzde 1-2 arasında bir meyve tutumunun ticari ürün için yeterli olacağını aktarır. Derleme, bir ağacın ürün yılında yarım milyon civarında çiçek açabildiğini ve yüzde 1-2 arasında bir meyve tutumunun ticari ürün için yeterli olacağını aktarır. Boncuklu meyve, bazı çeşitlerde yıla göre değişen oranlarda görülen partenokarpik (tohumsuz) gelişmiş, somaklarda kümeler halinde duran küçük meyvelerdir; bazı çeşitlerde genetik yatkınlık bulunur ve Kilis Yağlık'ta çok sayıda boncuklu meyve oluştuğu bildirilir.

Question 17

Zeytin çeşitleri kendine verimli midir?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Çeşitler kendine uyuşmaz, kısmen uyuşur ve uyuşur diye üç gruba ayrılır. Çeşitler kendine uyuşmaz, kısmen uyuşur ve uyuşur diye üç gruba ayrılır. Zeytincilik Araştırma İstasyonu derlemesinde Edincik Su ve Samanlı kendine verimli; Ayvalık, Çakır, Erkence, Gemlik, Memecik, Memeli, Yamalak Sarısı, Uslu ve Domat kısmen kendine verimli; İzmir Sofralık, Eşek Zeytini ve Kilis Yağlık kendine verimsiz bulunmuştur. Sonuçlar yıla ve ekolojiye göre değişir: Antalya'da Gemlik ve Tavşan Yüreği kendine verimli, Memecik ve Nizip Yağlık kısmen verimli, Manzanilla kendine verimsiz çıkmış; başka bir çalışmada Saurani ve Uslu verimlilik indeksine göre kendine verimli, Nizip Yağlık kısmen verimli bulunmuştur. Çoğu denemede yabancı tozlanma meyve tutumunu kendilemeden fazla artırmıştır.

Question 18

Hangi çeşit hangi çeşitle tozlanır, uygun tozlayıcılar hangileri?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Okunabilen kaynaklarda şu eşleşmeler bildirilir: İzmir Sofralık için Gemlik ve Memecik. Okunabilen kaynaklarda şu eşleşmeler bildirilir: İzmir Sofralık için Gemlik ve Memecik. Eşek Zeytini için Ayvalık, Memeli, Memecik ve Gemlik. Kilis Yağlık için Memecik, Gemlik, Erkence ve Memeli. Nizip Yağlık için Memecik ve Kilis Yağlık. Saurani için Halhalı Çelebi, Gemlik, Memecik ve Nizip Yağlık. Uslu için Gemlik, Memecik ve Erkence. Ayvalık, Gemlik, Memecik, Erkence ve Çakır eşleşmeleri derleme tablosunda satır hizası PDF metninde kaydığı için bu belgede yazılmadı.

Question 19

Tek çeşitli zeytinlikte verim neden düşük kalır?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Derlemenin aktardığı bir çalışmaya göre tek çeşitle kurulan zeytin bahçelerindeki verim düşüklüğünün en önemli nedeni kendine uyuşmazlıktır. Derlemenin aktardığı bir çalışmaya göre tek çeşitle kurulan zeytin bahçelerindeki verim düşüklüğünün en önemli nedeni kendine uyuşmazlıktır. Aynı derleme tozlayıcı çeşit kullanımının birçok çalışmada meyve tutumunu artırdığını ve kendine verimli sayılan çeşitlerde bile bazı durumlarda tozlayıcı kullanımının fayda sağlayabileceğini bildirir.

Question 20

Zeytin neden bir yıl çok bir yıl az ürün verir (periyodisitenin nedenleri)?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Kaynaklar tek bir neden değil birkaç etken sayar. Kaynaklar tek bir neden değil birkaç etken sayar. Çeşit etkilidir: Memecik ve Kilis Yağlık kuvvetli, Sarıulak, Silifke Yağlık ve Edincik Su periyodisite gösterir; Gemlik ve Domat ise düzenli verir. Kültürel işlemlerin yetersizliği alternansa eğilimi artırır; Aydın'da 103 üreticiyle yapılan ankette üreticiler bakım işlemlerini yaptıklarında periyodisiteden daha az etkilendiklerini söylemiştir. Hasatta sırık kullanımı bir yıllık sürgünlere zarar verir ve şiddeti artırır; geç hasat verim düzenliliğini bozabilir. İklim de rol oynar: ağır ürün yılından sonra çiçek tomurcuğu için daha uzun soğuklama gerekir ve ılıman geçen kışta ağaç sürgün (vejetatif) büyümesine yönelir, ilkbahar geç donları da gelişen tomurcuklara zarar verir.

Question 21

Türkiye'de kaç dekar zeytinlik ve kaç zeytin ağacı var (2024)?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

TÜİK verilerine dayanan Bakanlık raporuna göre 2024'te Türkiye'de toplam 9,1 milyon dekar zeytinlik alan kayıtlıdır; alanın yüzde 73,3'ü yağlık, yüzde 26,7'si sofralık zeytindir. TÜİK verilerine dayanan Bakanlık raporuna göre 2024'te Türkiye'de toplam 9,1 milyon dekar zeytinlik alan kayıtlıdır; alanın yüzde 73,3'ü yağlık, yüzde 26,7'si sofralık zeytindir. Aynı yıl yaklaşık 205 milyon zeytin ağacı vardır; bunun 173 milyonu meyve veren (yüzde 84), 32 milyonu meyve vermeyen (yüzde 16) ağaçtır.

Question 22

Meyve veren zeytin ağacı sayısı son yıllarda ne kadar arttı?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Rapora göre son on yılda Türkiye'nin meyve veren zeytin ağacı sayısı 129 milyondan 163 milyona çıkmıştır. Rapora göre son on yılda Türkiye'nin meyve veren zeytin ağacı sayısı 129 milyondan 163 milyona çıkmıştır. 2020-2024 arasında meyve veren ağaç sayısı yüzde 8,3, meyve vermeyen ağaç sayısı yüzde 16,7 artmıştır; aynı dönemde meyve veren sofralık ağaç sayısı yüzde 6,8, meyve veren yağlık ağaç sayısı yüzde 9 artmıştır. Rapor ağaç başına verimin çok düşük kaldığını da belirtir.

Question 23

Türkiye'de anıt niteliğinde zeytin ağaçları nerelerde bulunur?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Zeytincilik Araştırma Enstitüsü proje özetine göre Manisa-Akhisar, İzmir-Seferihisar, Mersin-Mut, Hatay-Payas ve İzmir-Urla'da anıt niteliği taşıyan zeytin ağaçları bulunur ve bazılarından bugün de zeytinyağı elde edilir. Zeytincilik Araştırma Enstitüsü proje özetine göre Manisa-Akhisar, İzmir-Seferihisar, Mersin-Mut, Hatay-Payas ve İzmir-Urla'da anıt niteliği taşıyan zeytin ağaçları bulunur ve bazılarından bugün de zeytinyağı elde edilir. Akhisar'da yapılan bir çalışma ilçede 145 anıt, anıtsal ve korunmaya değer zeytin ağacı belirlediğini, Sindelli ve Medar köylerindeki toplu anıt zeytinliklerin bölgenin zeytincilik tarihi için önemli olduğunu bildirir.

Question 24

Anıt zeytin ağacının yaşı nasıl belirlenir?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Akhisar çalışmasında her ağacın konumu, çeşidi, yerden 130 cm yükseklikteki gövde çevresi ve kök çevresi kaydedilmiş, fotoğrafı çekilmiş ve yaş halkası örneği alınmıştır; yaşlar bu verilerle tahmin edilmiştir. Akhisar çalışmasında her ağacın konumu, çeşidi, yerden 130 cm yükseklikteki gövde çevresi ve kök çevresi kaydedilmiş, fotoğrafı çekilmiş ve yaş halkası örneği alınmıştır; yaşlar bu verilerle tahmin edilmiştir. Belirlenen ağaçların tescili için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü Tabiat Varlıkları Şube Müdürlüğü'ne rapor sunulmuştur; makale özetinde tescilin tamamlandığına dair bilgi yoktur.

Question 25

Gemlik zeytini hangi yörenin?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Gemlik çeşidi Bursa'nın Gemlik ilçesi kökenlidir; ağaç varlığı olarak Türkiye'nin tamamına dağılmıştır ve en fazla ağaç varlığına sahip çeşitlerden biridir.

Question 26

Ayvalık zeytini hangi yörenin?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Ayvalık çeşidi Balıkesir'in Edremit ilçesi kökenlidir ve Ege Bölgesi'nde yoğun olarak yetiştirilir.

Question 27

Memecik zeytini hangi yörenin?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Memecik çeşidinin kökeni Muğla ilidir; yağlık ve sofralık olarak değerlendirilir.

Question 28

Akhisar'ın yerel zeytin çeşitleri hangileri?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Manisa'nın Akhisar ilçesi hem Domat hem de Uslu çeşidinin kökenidir.

Question 29

Güneydoğu Anadolu'nun yerel zeytin çeşitleri hangileri?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

Kaynakta Kilis Yağlık (Kilis), Nizip Yağlık (Gaziantep'in Nizip ilçesi) ve Halhalı (Hatay) bu bölgenin yerel çeşitleri olarak geçer.

Question 30

Hangi il en çok zeytinyağı üretiyor?

TARIMART BİLİŞİM A.Ş. · Accepted Answer

İl bazında zeytinyağı miktarı okunan kaynaklarda yoktur; yağlığa ayrılan dane zeytin üretimi için TÜİK 2024 payları verilmiştir. İl bazında zeytinyağı miktarı okunan kaynaklarda yoktur; yağlığa ayrılan dane zeytin üretimi için TÜİK 2024 payları verilmiştir. Bu verilere göre yağlık zeytin üretiminde İzmir yüzde 17,9, Manisa yüzde 16,9, Aydın yüzde 14,1 ve Balıkesir yüzde 9,8 payla ilk dört ildir; Mersin yüzde 6,8, Hatay yüzde 6,5, Çanakkale yüzde 6,2 ve Muğla yüzde 6,0 paya sahiptir. Pay yıldan yıla periyodisiteyle değişir.