Şeftali ve Nektarin Fidanı

Şeftali, hızlı büyüyen ve erken ürüne yatan bir sert çekirdekli meyvedir; fidanı göz aşısıyla üretilir. Fidanın başarısını çoğunlukla anaç, toprak ve geç don belirler. Bu rehber fidan almadan önce bakacağınız şeyleri anlatır: anaç, toprağınıza uygunluk, etiket ve ölçü, dikim zamanı.

Şeftali fidanı nedir, nektarinden farkı ne?

Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü broşürü şeftalinin (Prunus persica) ana vatanının Doğu Asya ve Çin olduğunu, sert çekirdekli meyveler içinde çok yaygın yetiştirildiğini ve değişik iklimlere en iyi uyum gösteren meyvelerden biri olduğunu yazar. Broşüre göre Akdeniz Bölgesi'nde erkenci şeftali, Marmara Bölgesi'nde orta, orta geç ve geççi çeşitler öne çıkar. Aynı kaynak 2020 yılı Türkiye şeftali ve nektarin üretimini birlikte, 892.048 ton olarak verir.

Bahçe şeftali fidanı, bir anaç üzerine çeşidin gözünün aşılanmasıyla üretilir. Anaç kök sistemini ve toprağa uyumu, çeşit ise meyvenin zamanını ve niteliğini belirler. Broşür nektarini ayrı işlemez; nektarin fidanı için de aynı yönetmelik ölçüleri geçerlidir, çeşide özgü istekleri ise il tarım ve orman müdürlüğünden ya da ziraat mühendisinden öğrenin.

Şeftali çeşitleri genellikle kendine verimlidir. Broşür yalnız J.H. Hale gibi çiçek tozu bakımından kısır çeşitlerin tozlayıcıya ihtiyaç duyduğunu yazar. Tozlanmada arılar ve böcekler rol oynar.

Şeftali, erken çiçek açan bir meyve olduğu için ilkbahar geç donlarından zarar görür. Bu yüzden fidan almadan önce dikeceğiniz yerin don durumunu bilmek, çeşit seçmekten önce gelir.

İklim, soğuklama ve don: şeftali nerede tutar?

Alata broşürüne göre şeftali yetiştiriciliğini sınırlayan başlıca etkenler düşük kış sıcaklığı, çeşidin soğuklama ihtiyacı, ilkbahar geç donları ve düşük yaz sıcaklıklarıdır. Kış sıcaklığı eksi 18 ile eksi 20 dereceye düşen yerlerde gözler ve sürgünler donar; eksi 25 derecede ağaçlar donar. Sıcak iklimlerde 1500 metreye kadar yetiştiği görülür.

Çeşitlerin kış soğuklama ihtiyacı 250 ile 1250 saat arasında değişir. İhtiyaç karşılanmazsa çiçek tomurcukları ve çiçekler dökülür, çiçeklenme gecikir ve düzensiz olur. Broşüre göre çiçek tomurcukları açılmadan önce eksi 5 ile eksi 6 derecede zarar görür; açıldıktan sonra eksi 3 derecede donar, küçük meyveler de zararlanır. Redhaven çeşidi dona en dayanıklı çeşit olarak anılır.

Bu rakamların sonucu şudur: bölgenizin soğuklama saatini ve geç don tarihini bilmeden çeşit seçmeyin. Bu bilgiyi il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğü verir.

Şeftali için iklim sınırları (Alata enstitüsü broşürü)
Kış soğuklama ihtiyacı	250 - 1250 saat, çeşide göre
Gözler ve sürgünler donar	Eksi 18 ile eksi 20 derece
Ağaç donar	Eksi 25 derece
Açılmamış çiçek tomurcuğu	Eksi 5 ile eksi 6 derecede zarar görür
Açmış çiçek	Eksi 3 derecede donar

Anaç seçimi: çöğür mü, GF 677 mi?

Alata broşürü şeftalide tohum anacı olarak genelde şeftali çöğürünün kullanıldığını, bunun yanında erik, kayısı ve badem çöğürlerinin ile Nemaguard ve GF 305 tohum anaçlarının kullanılabildiğini yazar. Klon anaçlar kolay elde edilir; gelişme kuvveti, topraktan gelen hastalıkların kontrolü ve ağacın erken meyveye yatması bakımından avantaj sağlar.

En çok kullanılan klon anaçlardan GF 677, şeftali ile bademin melezidir. Broşüre göre çok kuvvetlidir, nematoda dayanıklıdır ve yüzde 12-13 aktif kireç bulunan topraklarda kullanılabilir. Garnem ise badem ile şeftali melezidir; GF 677 kadar kuvvetli gelişir, demir klorozuna dayanıklıdır ve ağır topraklarda daha iyi sonuç verir.

Toprak isteği anaca göre değişir. Broşür şeftalinin şeftali çöğürü üzerinde süzek, kumlu, killi, tınlı, milli, çakıllı ve çabuk ısınan alüviyal toprakları sevdiğini, pH değerinin 6 ile 7 arasında olması gerektiğini ve ağır, nemli, soğuk killi toprakların şeftaliye uygun olmadığını yazar.

Fidan alırken anaç adını isteyin. "Şeftali fidanı" demek yetmez; kireçli ya da ağır topraklarda anaç farkı fidanın tutup tutmamasına yol açabilir. Anaç adı etikette ve faturada yazmalıdır.

Başlıca şeftali anaçları (Alata enstitüsü broşürüne göre)
Şeftali çöğürü	En yaygın tohum anacı; süzek, çabuk ısınan topraklar
GF 677 (şeftali × badem)	Çok kuvvetli, nematoda dayanıklı, yüzde 12-13 aktif kireçli toprakta kullanılabilir
Garnem	GF 677 gibi kuvvetli, demir klorozuna dayanıklı, ağır toprakta daha iyi
Nemaguard, GF 305	Tohum anacı olarak kullanılabilir

Şeftali fidanı nasıl üretilir?

Alata broşürüne göre şeftali fidanları aşıyla çoğaltılır ve fidan eldesinde en çok durgun T-göz aşısı kullanılır. Yeşil çelik ve odun çeliğiyle de üretilebilir ama broşür bunu ekonomik bulmaz.

Yönetmelik fidanı anaç üzerine aşılama ya da doğrudan eşeysiz yollarla üretilen aşılı ya da aşısız meyve fidanı olarak tanımlar. Açık köklü fidan toprakta yetişip dinlenme döneminde sökülür; tüplü fidan kökü toprağıyla birlikte torba ya da saksıda satılır.

Sertifikalı üretimde ağaçlar damızlık ünitelerinden gelir. Bir nolu ünite araştırma kuruluşlarında, iki ve üç nolu üniteler Bakanlıkça yetkilendirilmiş kuruluşlarda kurulur. Damızlıklardaki bitkilerin karantina etmenlerinden arı olması aranır.

Sert çekirdeklilerde virüs önemlidir. Eğirdir kayısı kılavuzu, sert çekirdekli meyvelerde görülen şarka virüsünün (Plum pox) kimyasal mücadelesinin olmadığını, mücadelenin virüsten arı fidan kullanmaya dayandığını ve hastalıklı ağaçlardan üretim materyali alınmaması gerektiğini yazar. Yönetmelikte virüsten arı üretim için ayrı bir beyanname dönemi tanımlıdır; tür ve virüs listesi ekte olduğundan il müdürlüğünden teyit edilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm · Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Şeftali Yetiştiriciliği, çiftçi broşürü (2022) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/%C5%9Eeftali%20Yeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi-H%C3%BCr%C3%BCALTAN.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Meyvecilik Araştırma Enstitüsü (Eğirdir) · Kayısı Yetiştiriciliği, yetiştiricilik bilgileri (2022) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/marem/Belgeler/2022/Yeti%C5%9Ftiricilik%20Bilgileri/Kay%C4%B1s%C4%B1%20Yeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi.pdf

İyi şeftali fidanı nasıl seçilir?

Yönetmeliğin sertifikalandırma için aradığı asgari ölçü, aşılı yumuşak ve sert çekirdekli meyve fidanlarında çapın en az 1 cm, boyun en az 50 cm olmasıdır. Çap aşı yerinin 5 cm üzerinden, boy kök boğazından en üstteki dalın ucuna kadar ölçülür. Şeftali sert çekirdekli gruptadır. Tüplü fidanda, fidan yeterince köklenmiş ve aşılıysa, aşı sürgünü sağlıklı ve en az 20 cm olmalıdır.

Metin aşırı güneş yanığı, donma ve kuruma belirtisi olmamasını, aşı yerinde bağ kalıntısı ve aşırı şişkinlik bulunmamasını, açık köklü fidanda sürmüş göz olmamasını ister. Kökler gelişmiş ve canlı, aşı yeri iyi kaynamış olmalıdır.

Alata broşürü şeftali bahçelerinin genel olarak bir yaşlı fidanlarla kurulduğunu yazar. Fidanın kökleri sökülürken zedelenmemeli ve koparılmamalıdır. Broşüre göre gövde yüksekliği isteğe bağlıdır; ortalama 60 ile 70 cm uygundur.

Kök sağlam ve canlı olmalı; kopuk ya da kuru kök sayısı fazlaysa fidan zayıftır.
Aşı yeri düz kaynamış, çatlaksız ve gövdede belli olmalı.
Gövde kabuğu buruşmamalı, kabuk altı yeşil ve diri olmalı.
Etikette çeşit adı, anaç adı ve sınıf (sertifikalı ya da standart) yazmalı.
Bir partide fidanlar boy ve kalınlık bakımından birbirine yakın olmalı.
Sürgün ve gövdede zamk akıntısı, kanser benzeri çökük ya da yara olmamalı.

Şeftali fidanı ne zaman ve nasıl dikilir?

Alata broşürü fidan dikiminin tercihen sonbaharda yapılmasını, kışın soğuk geçtiği yerlerde ilkbaharda dikilebileceğini yazar. Dikimden önce bahçede derin ve yüzeysel toprak işleme yapılmalı, son sürümle birlikte yanmış çiftlik gübresi verilmelidir. Aşı bölgesi toprak yüzeyinden 5 ile 10 cm yukarıda kalmalıdır.

Dikim aralığı iklim, toprağın gücü, anaç ve çeşidin büyüme gücüne göre belirlenir; broşür sayısal değer vermez. GF 677 gibi çok kuvvetli bir anaç kullanılıyorsa aralığı kendi başınıza daraltmayın, ziraat mühendisine danışın.

Şeftali sert çekirdekli türler içinde suya en çok ihtiyaç duyandır. Broşüre göre çekirdek oluşumundan sonra su ihtiyacı artar; hasattan önceki sulamalar meyvenin irileşmesine yardım eder. Dikim yılında toprak kurumamalıdır.

Budamada şeftali diğer meyve ağaçlarından daha fazla budama ister; çünkü meyve bir yıllık dallarda oluşur. Nemli bölgelerde genellikle goble sistemi, kurak bölgelerde değişik doruk dallı gibi sistemler kurulur. Şekli ilk yıldan vermek gerektiğini broşür ayrıca yazar.

Kayısı bahçesi kuracaksanız Eğirdir kılavuzu, ilk yıllarda fidanlar arasında kalan boşlukta şeftali gibi kısa ömürlü meyve ağaçlarıyla ara ziraat yapılabileceğini yazar.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Şeftali Yetiştiriciliği, çiftçi broşürü (2022) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/%C5%9Eeftali%20Yeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi-H%C3%BCr%C3%BCALTAN.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Meyvecilik Araştırma Enstitüsü (Eğirdir) · Kayısı Yetiştiriciliği, yetiştiricilik bilgileri (2022) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/marem/Belgeler/2022/Yeti%C5%9Ftiricilik%20Bilgileri/Kay%C4%B1s%C4%B1%20Yeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi.pdf

Belge, etiket ve mevzuat: sertifikalı fidan nasıl anlaşılır?

Meyve fidanlarının üretim ve satışı 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği ile düzenlenir. Bu metin 3 Temmuz 2009 tarihli ve 27277 sayılı Resmî Gazete'deki aynı adlı eski yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır. Dayanağı 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu'dur. Yönetmelik tür adı saymaz; şeftali ve nektarin, aşılı sert çekirdekli fidanlar için konan ölçülere girer.

Fidan dört sınıfta olur: ön temel, temel, sertifikalı ve standart. Etiket rengi sınıfı gösterir: ön temel için beyaz üzeri mor kuşaklı, temel için beyaz, sertifikalı için mavi, standart için sarı. Etiketlerde karekod bulunur; karekod düzenlemelerinin iki yıl içinde tamamlanması öngörülmüştür. Güncel uygulama için il tarım ve orman müdürlüğünden teyit edilir.

Satıcıdan beklenen, fidan üretici belgesine sahip yetkili üretici ya da tohumluk bayii olmasıdır. Üretici ya da yetkili bayi dışındakilerin pazarlaması ve etiketsiz satış yasaktır. Üreticinin kendi ihtiyacı için ürettiği materyal yönetmelik dışındadır.

Sertifika ve etiketler beyanname yılını izleyen yılın sonuna kadar geçerlidir; alıcı bunları bir yıl saklar. Açık köklü fidanda etiket talebi beyanname yılının 31 Aralık gününe kadar, tüplü fidanda izleyen yılın nisan sonuna kadar tamamlanır. Çeşit ve anaç adları meyve ve asma çeşit listesindeki yazımla verilir. Yönetmeliğin ekindeki çizelgeleri okuyamadığımız için ayrıntıyı il müdürlüğünden teyit edin.

Alım-satım ve nakliye

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler anaç türü (çöğür ya da klon anaç), çeşit, fidan yaşı ve boyu, kök durumu, sertifika sınıfı, parti büyüklüğü, nakliye mesafesi ve mevsimdir.

Satın alırken fatura ve etiketi isteyin. Etikette çeşit ve anaç adı, sınıf ve üretici bilgisi görünmeli. Yönetmelikteki "isme doğruluk", üreticinin etikette yazdığı anaç ve çeşit adını garanti etmesidir; adı etiketle karşılaştırın.

Şeftali çabuk gelişen bir ağaçtır, ama taşımada kökler kurursa dikimden sonra tutma oranı düşer. Açık köklü fidan nemli ve örtülü taşınmalı, güneş ve rüzgârdan korunmalıdır. Aldığınız gün dikemeyecekseniz kökleri nemli toprağa gömün.

İlan verirken tür, çeşit, anaç adı, yaş, adet, kök durumu ve teslim yeri yazılırsa alıcı da satıcı da zaman kazanır. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

İlk yıllarda bakım ve sık görülen sorunlar

Alata broşürü şeftalide en çok karşılaşılan hastalıkları yaprak kıvırcıklığı, kloroz (demir noksanlığı), monilya, yaprakdelen ve külleme; zararlıları kırmızı örümcek, Akdeniz meyve sineği, trips ve şeftali kabuklu biti olarak sayar. Broşür, uygun zamanda ve uygun programla ilaçlama yapılırsa sorunun en aza indirilebileceğini yazar.

İlaç seçimi ve zamanını kendiniz belirlemeyin. Belirtiyi il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne ve ziraat mühendisine gösterin; ürün ve kullanım şartı yalnız onlardan alınır.

Gübre için yaprak ve toprak analizi yaptırın. Broşür şeftalinin çabuk gelişen ve çok verimli olduğunu, bunun iyi beslenmeyi gerektirdiğini yazar. Meyve seyreltmesi erkenci çeşitlerde çekirdek sertleşmeye başladığında elle yapılır.

Sık sorulan sorular

Şeftali fidanı ne zaman dikilir?

Alata enstitüsü tercihen sonbahar dikimini, kışın soğuk geçtiği yerlerde ilkbahar dikimini önerir. Toprak donluyken dikim yapılmaz. İlçenizin don tarihi için il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne sorun.

GF 677 anacı nedir, neye yarar?

Şeftali ile bademin melezi olan, çok kuvvetli bir klon anaçtır. Alata broşürüne göre nematoda dayanıklıdır ve yüzde 12-13 aktif kireç bulunan topraklarda kullanılabilir. Kuvvetli olduğu için dikim aralığını ziraat mühendisiyle belirleyin.

Ağır killi toprağa şeftali dikilir mi?

Alata broşürü ağır, nemli ve soğuk killi toprakların şeftali için uygun olmadığını yazar. Garnem anacı ağır topraklarda daha iyi sonuç verir diye anılır, ama arazinizde anaç seçmeden önce toprak analizi yaptırın.

Şeftali kaç soğuklama saati ister?

Çeşide göre 250 ile 1250 saat arasında değişir. İhtiyaç karşılanmazsa çiçek tomurcukları ve çiçekler dökülür, çiçeklenme düzensiz olur. Bölgenizin soğuklama saatini il müdürlüğünden öğrenin.

Şeftali fidanı kalınlığı ve boyu ne kadar olmalı?

Yönetmelik sertifikalandırma için aşılı sert çekirdekli fidanda çapın aşı yerinin 5 cm üzerinden en az 1 cm, boyun en az 50 cm olmasını ister. Tüplü fidanda aşı sürgünü en az 20 cm olmalıdır.

Aşı yeri toprağın neresinde kalmalı?

Alata broşürüne göre aşı bölgesi toprak yüzeyinden 5 ile 10 cm yukarıda kalmalıdır. Gömülürse çeşit kısmı kök salabilir.

Şeftali tozlayıcı ister mi?

Alata broşürüne göre şeftali çeşitleri genellikle kendine verimlidir; yalnız J.H. Hale gibi çiçek tozu bakımından kısır çeşitler tozlayıcı çeşit gerektirir. Tozlanmada arılar ve böcekler rol oynar.

Nektarin fidanı şeftaliyle aynı mı?

Yönetmelik ölçüleri tür adıyla değil, aşılı sert çekirdekli fidan grubuyla konmuştur; ikisi için de geçerlidir. Çeşide özgü iklim ve anaç isteğini Alata broşürü ayrı işlemez, il müdürlüğüne sorun.

Şarka virüsü nedir, fidanda nasıl önlenir?

Sert çekirdekli meyvelerde görülen virüs hastalığıdır ve kimyasal mücadelesi yoktur. Eğirdir kılavuzuna göre önlem virüsten arı fidan kullanmak ve hastalıklı ağaçlardan üretim materyali almamaktır. Fidanın üretici belgeli ve etiketli olması bu yüzden önemlidir.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Meyvecilik Araştırma Enstitüsü (Eğirdir) · Kayısı Yetiştiriciliği, yetiştiricilik bilgileri (2022) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/marem/Belgeler/2022/Yeti%C5%9Ftiricilik%20Bilgileri/Kay%C4%B1s%C4%B1%20Yeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi.pdf

Fidan üreticisinin belgesi var mı, nereden öğrenirim?

Yönetmelik sertifikalı ya da standart üretim için üreticide fidan üretici belgesi arar. Belgeyi satıcıdan isteyin; doğrulama için il tarım ve orman müdürlüğüne başvurun. Güncel şartlar müdürlükten teyit edilir.