Erik Fidanı

Erik tek bir tür değildir; can-papaz, Avrupa ve Japon grupları ayrı iklim, soğuklama ve toprak ister. Fidanın tutması çoğunlukla hangi grubu, hangi anaç üzerine ve hangi tozlayıcıyla diktiğinize bağlıdır. Bu rehber fidan almadan önce bakacağınız şeyleri anlatır: grup, anaç, tozlayıcı, etiket ve ölçü, dikim.

Erik fidanı nedir, hangi gruplar var?

Eğirdir Meyvecilik Araştırma Enstitüsü erik kılavuzuna göre erik, farklı özellikteki alt türlerinin çokluğu, farklı ekolojilere uyumu ve anaç zenginliği sayesinde geniş alanlara yayılmıştır. Kılavuz, ülkemizde erik çeşitlerini 15 Nisan ile 15 Ekim arasında pazarda görmenin mümkün olduğunu ve eriğin pazarlama süresinin depolamayla 9-10 aya çıkabildiğini yazar. İlk hasat Akdeniz bölgesinde can-papaz grubu eriklerle başlar.

Üç ana grup vardır. Can-papaz grubu (Prunus cerasifera) değişik iklim koşullarına en iyi uyum gösteren türdür ve Anadolu bu türün anavatanıdır. Avrupa grubu (Prunus domestica) kışı nispeten soğuk geçen soğuk ılıman iklimlerde rahatlıkla yetiştirilir. Japon grubu (Prunus salicina) için nispeten daha ılıman bölgeler tercih edilmelidir.

Bu farkın temel sebebi soğuklama ihtiyacıdır. Kılavuz, Avrupa grubunun 7,2 derecenin altında ortalama 1000 saat soğuklama istediğini; can-papaz ve Japon grubunun ise 400-600 saat ihtiyaç duyduğunu yazar. Fidan alırken hangi gruba ait çeşit aldığınızı bilmek bu yüzden önemlidir.

Kılavuz 2010 yılı verisiyle dünya erik üretiminin 9.720.000 ton olduğunu, Türkiye'nin 230.000 tonla altıncı sırada yer aldığını yazar. Bu rakam yaşlı bir yıla aittir; güncel üretim için TÜİK verisine bakın.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Meyvecilik Araştırma Enstitüsü (Eğirdir) · Erik Yetiştiriciliği, Yayın No 6 (15.11.2011) · https://bartin.tarimorman.gov.tr/BelgelerArsiv/SolMenu/Yeti%C5%9Ftiricilik%20Bilgileri/Bitkisel%20%C3%9Cretim/Erik%20Yeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi.pdf

İklim, don ve toprak

Erikte kış soğuğuna dayanıklılık ilkbaharda havaların ısınmasıyla azalır ve çiçeklenme döneminde duyarlılık iyice artar. Kılavuz, taç yaprak ucu görülen kapalı tomurcukların eksi 3,1 ile eksi 1,1 dereceye, açmış çiçeklerin eksi 2,2 ile eksi 0,6 dereceye, genç meyvelerin ise eksi 1,1 ile eksi 0,6 dereceye dayandığını yazar. Dayanıklılık gecenin düşük sıcaklığının süresine ve ertesi günün sıcaklığına göre değişir.

Toprak isteği alt gruba ve anaca göre farklıdır. Kılavuza göre can-papaz grubuna ait anaçlar daha çok yüzeysel kök gelişimine ve saçak kök oluşturma eğilimine sahiptir. Avrupa grubuna ait anaçlar ise ağır, killi ve nemli topraklarda rahatlıkla yetiştirilebilir. Erik yetiştirilecek toprağın pH değerinin 6,5 civarında olması istenir. Ağır ve taban suyu yüksek topraklarda dikimden önce derin sürüm yapılmalı ve pulluk tabanı kırılmalıdır.

Sulama için kılavuz, yıllık yağışı 750 milimetreyi geçen bölgelerde eriklerin sulama yapılmadan yetiştirilebileceğini, ama yağışın yaz aylarında olması gerektiğini; yağışı daha az olan yerlerde sulamanın zorunlu olduğunu yazar. Erik kökleri yüzeyde yayıldığından su istekleri derin köklü meyve türlerine göre fazladır; kuraklığa en dayanıklı eriklerin can-papaz grubu olduğu belirtilir. Kök boğazı çürüklüğü riski nedeniyle salma sulamada suyun kök boğazında birikmemesi gerekir; kılavuza göre en uygun yöntem damla sulamadır.

Erik gruplarının soğuklama ve iklim isteği (Eğirdir erik kılavuzu)
Can-papaz grubu (P. cerasifera)	Soğuklama 400 - 600 saat; değişik iklime en iyi uyum
Avrupa grubu (P. domestica)	Ortalama 1000 saat soğuklama; soğuk ılıman iklim
Japon grubu (P. salicina)	Soğuklama 400 - 600 saat; daha ılıman bölge
Açmış çiçek	Eksi 2,2 ile eksi 0,6 derecede zarar görür
Kapalı tomurcuk	Eksi 3,1 ile eksi 1,1 derecede zarar görür

Anaç seçimi: Myrobalan, Marianna, Pixy

Eğirdir kılavuzu erik için çöğür ve klon anaçların kullanıldığını, şeftali, kayısı ve badem çöğürlerinin de anaç olabildiğini yazar. Tohum anaçları içinde en çok kullanılanı Myrobalan çöğürüdür (can eriği). Özellikle Avrupa grubu çeşitler için istenen anaçtır, Japon grubu için de uygundur. Kuvvetli gelişir, geç meyveye yatar ama verimlidir; kök ur nematoduna duyarlı, kök boğazı çürüklüğüne dayanıklıdır; President ve Kelsey gibi bazı çeşitler bu anaçla tam uyum göstermez.

Klon anaçlarda Myrobalan B en çok kullanılandır: farklı toprak yapılarına, kireçli, ağır, drenajı kötü topraklara uyum sağlar, kuvvetli ve verimli ağaçlar yapar; bazı Avrupa grubu çeşitlerle uyuşmazlık gösterebilir. Myrobalan 29-C orta kuvvetli taç yapar (Myrobalan B'nin yüzde 70'i kadar), nematoda dayanıklıdır, üzerindeki çeşidi erken meyveye yatırır ve kullanımı artmaktadır.

Marianna GF 8/1 kılavuza göre kök boğulmasına, tuzluluğa ve kirece mukavemet bakımından en iyi erik anacıdır; kökleri yüzeyseldir, Avrupa ve Japon grubu çeşitlerle iyi uyuşur. Pixy vejetatif üretilir, St. Julien'e göre yüzde 30 bodurluk sağlar, üzerindeki çeşit erken meyveye yatar. Kök boğulmasına dayanıklıdır, sulak ve verimli arazide çok iyi sonuç verir; kökleri yüzeysel olduğundan kurak arazilere tavsiye edilmez, sık dikime ve destek sistemli bahçelere en uygun anaçtır. Eğirdir'deki sık dikim çalışmasında Pixy üzerindeki Stanley çeşidi için en uygun dikim mesafesi sıra üzerinde 1 metre bulunmuştur. St. Julien A klonu yarı bodur ve bol verimli ağaç yapar, kireçli topraklara uyumu çok iyidir.

Fidan alırken anaç adını isteyin. "Erik fidanı" demek yetmez; kurak ya da sulak toprakta, kireçli ya da ağır toprakta anaç seçimi tutma oranını belirler. Anaç adı etikette ve faturada yazmalıdır.

Erik anaçları (Eğirdir erik kılavuzuna göre)
Myrobalan çöğürü	En yaygın tohum anacı; kuvvetli, geç yatar, kök boğazı çürüklüğüne dayanıklı
Myrobalan B	En çok kullanılan klon; kireçli, ağır, drenajı kötü toprağa uyum
Myrobalan 29-C	Orta kuvvet; nematoda dayanıklı; erken yatar
Marianna GF 8/1	Boğulma, tuzluluk ve kireç dayanımı en iyi; Avrupa ve Japon grubuyla uyuşur
Pixy	Bodur; sulak toprak, sık dikim, destek; kurağa uygun değil
St. Julien A	Yarı bodur; kireçli topraklara çok uyumlu

Tozlayıcı çeşit ve bahçe düzeni

Kılavuza göre erik çeşitlerinin birçoğu kendine uyuşmazdır. Kendine verimli çeşitlerle bahçe kurulacaksa bile ayrıca tozlayıcı çeşit verim ve kaliteyi artırır. Tozlayıcı seçiminde şunlara dikkat edilir: ana çeşitle aynı zamanda çiçek açması, iki çeşidin soğuklama ihtiyaçlarının birbirine yakın olması, çiçek tozlarının çimlenme gücünün yüksek olması, karşılıklı tozlanmada yüksek meyve tutumu, bahçe içinde doğru dağıtılması, bahçede ya da çevresinde arı bulunması ve tozlayıcının da pazarlanabilir kalitede olması.

Dağıtım için üç düzen anılır. Tozlayıcı da ekonomik değer taşıyorsa iki sıra ana çeşide bir sıra tozlayıcı yeterlidir. İki çeşit de değerliyse bloklar hâlinde dikilir. Tozlayıcıdan az miktarda bulundurulmak isteniyorsa bahçenin yaklaşık onda biri olarak her ağacın bir tozlayıcıyı görebileceği şekilde serpiştirilir.

Sonuç olarak fidan sipariş ederken ana çeşide ek olarak tozlayıcı çeşit fidanını da aynı partide planlayın. Hangi çeşidin hangi çeşidi tozlayacağını il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.

İyi erik fidanı nasıl seçilir?

Yönetmeliğin sertifikalandırma için aradığı asgari ölçü, aşılı yumuşak ve sert çekirdekli meyve fidanlarında çapın en az 1 cm, boyun en az 50 cm olmasıdır. Çap aşı yerinin 5 cm üzerinden, boy kök boğazından en üstteki dalın ucuna kadar ölçülür. Erik sert çekirdekli gruptadır. Tüplü fidanda, fidan yeterince köklenmiş ve aşılıysa, aşı sürgünü sağlıklı ve en az 20 cm olmalıdır.

Metin aşırı güneş yanığı, donma ve kuruma belirtisi olmamasını, aşı yerinde bağ kalıntısı ve aşırı şişkinlik bulunmamasını, açık köklü fidanda sürmüş göz olmamasını ister. Kökler gelişmiş ve canlı, aşı yeri iyi kaynamış olmalıdır.

Şarka virüsü (Plum pox) sert çekirdeklilerde görülür ve kimyasal mücadelesi yoktur. Eğirdir kayısı kılavuzu, virüsten arı fidan kullanılmasını, hastalığa dayanıklı çeşit ve anaç seçilmesini ve hastalıklı ağaçlardan üretim materyali alınmamasını önerir. Erik de bu gruptadır.

Etikette grup (can-papaz, Avrupa ya da Japon), çeşit adı, anaç adı ve sınıf yazmalı.
Tozlayıcı çeşidin adı ve çiçeklenme zamanı satıcıdan öğrenilmeli.
Aşı yeri düz kaynamış, çatlaksız olmalı; gövdede zamk akıntısı ya da çökük yara bulunmamalı.
Kökler canlı ve nemli; açık köklü fidan hiç kurumamış olmalı.
Parti içinde boy ve kalınlık birbirine yakın olmalı.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm · Tarım ve Orman Bakanlığı · Meyvecilik Araştırma Enstitüsü (Eğirdir) · Erik Yetiştiriciliği, Yayın No 6 (15.11.2011) · https://bartin.tarimorman.gov.tr/BelgelerArsiv/SolMenu/Yeti%C5%9Ftiricilik%20Bilgileri/Bitkisel%20%C3%9Cretim/Erik%20Yeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Meyvecilik Araştırma Enstitüsü (Eğirdir) · Kayısı Yetiştiriciliği, yetiştiricilik bilgileri (2022) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/marem/Belgeler/2022/Yeti%C5%9Ftiricilik%20Bilgileri/Kay%C4%B1s%C4%B1%20Yeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi.pdf

Erik fidanı nasıl dikilir, nasıl şekil verilir?

Eğirdir erik kılavuzu bahçe tesisinden önce toprak analizi yapılmasını, organik maddesi düşük topraklarda yanmış çiftlik gübresi kullanılmasını ve erik köklerinin yüzeyde yayıldığı için derin toprak işlemeden kaçınılmasını yazar. Bu kılavuzda genel bir dikim mesafesi çizelgesi yoktur; mesafe anaca, çeşide ve toprağa göre değişir. Kendi bahçeniz için ziraat mühendisinden hesap alın.

Dikimden sonraki ilk 3-5 yıl şekil budaması ve terbiyesi yapılır. Can-papaz ve Japon grubu çeşitler yayvan büyüdüğünden goble (vazo) terbiye sistemi, Avrupa grubu çeşitler dik büyüdüğünden merkezi lider sistemi daha uygundur. Japon eriklerinin diğer eriklere göre daha kuvvetli budanması gerektiği de yazılıdır.

Dalsız dikilen fidanlarda birinci yıl 70-100 cm'den tepe kesimi yapılır; ilkbahar geç don tehlikesi olan yerde daha yüksekten taçlandırılır. Tepe kesimi gözün 0,5-1 cm üstünden ve hafif meyilli yapılmalıdır. Merkezi liderde ana gövde üzerinde 40-60 cm aralıkla 3-4 kat, her katta 4-6 yan dal oluşturulur. Ağacın tepe yüksekliği 3-4 metrede tutulur.

Bu yüzden fidanı alırken terbiye şeklini baştan düşünün: grup ve anaç, ağacın dik mi yayvan mı büyüyeceğini ve destek isteyip istemeyeceğini belirler.

Belge, etiket ve mevzuat: sertifikalı fidan nasıl anlaşılır?

Meyve fidanlarının üretim ve satışı 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği ile düzenlenir. Bu metin 3 Temmuz 2009 tarihli ve 27277 sayılı Resmî Gazete'deki aynı adlı eski yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır. Dayanağı 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu'dur. Yönetmelik tür adı saymaz; erik, aşılı sert çekirdekli fidanlar için konan ölçülere girer.

Fidan dört sınıfta olur: ön temel, temel, sertifikalı ve standart. Etiket rengi sınıfı gösterir: ön temel için beyaz üzeri mor kuşaklı, temel için beyaz, sertifikalı için mavi, standart için sarı. Etiketlerde karekod bulunur; karekod düzenlemelerinin iki yıl içinde tamamlanması öngörülmüştür. Güncel uygulama için il tarım ve orman müdürlüğünden teyit edilir.

Satıcıdan beklenen, fidan üretici belgesine sahip yetkili üretici ya da tohumluk bayii olmasıdır. Üretici ya da yetkili bayi dışındakilerin pazarlaması ve etiketsiz satış yasaktır. Üreticinin kendi ihtiyacı için ürettiği materyal yönetmelik dışındadır.

Sertifika ve etiketler beyanname yılını izleyen yılın sonuna kadar geçerlidir; alıcı bunları bir yıl saklar. Açık köklü fidanda etiket talebi beyanname yılının 31 Aralık gününe, tüplü fidanda izleyen yılın nisan sonuna kadar tamamlanır. Çeşit ve anaç adları meyve ve asma çeşit listesindeki yazımla verilir. Yönetmeliğin ekindeki çizelgeleri okuyamadığımız için ayrıntıyı müdürlükten teyit edin.

Alım-satım, depolama ve nakliye

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler erik grubu, çeşit, anaç türü, fidan yaşı ve boyu, kök durumu, sertifika sınıfı, parti büyüklüğü, tozlayıcı çeşit fidanının partiye dahil olup olmadığı, nakliye mesafesi ve mevsimdir.

Satın alırken fatura ve etiketi isteyin. Etikette çeşit ve anaç adı, sınıf ve üretici bilgisi görünmeli. Yönetmelikteki "isme doğruluk", üreticinin etikette yazdığı anaç ve çeşit adını garanti etmesidir; adı etiketle karşılaştırın.

Açık köklü fidan nemli ve örtülü taşınmalı, güneş ve rüzgârdan korunmalıdır. Aldığınız gün dikemeyecekseniz kökleri nemli toprağa gömün.

Meyveyi satmayı düşünüyorsanız kılavuzun bilgisi: erikler çeşide göre eksi 0,5 ile 0 derece sıcaklıkta ve yüzde 90-95 nemde 2-4 hafta depolanabilir; ön soğutmayla eksi 1 derecede 2 aya kadar, yüksek suda çözünür kuru maddeli geç çeşitlerde 4-5 aya kadar. Çeşit seçerken bu sürenin pazarlama planınıza uyup uymadığına bakın.

İlan verirken tür, grup, çeşit, anaç adı, yaş, adet, kök durumu ve teslim yeri yazılırsa alıcı da satıcı da zaman kazanır. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Sık sorulan sorular

Erik fidanı hangi gruptan seçilmeli?

Bölgenizin soğuklamasına bağlıdır. Eğirdir kılavuzuna göre Avrupa grubu 7,2 derecenin altında ortalama 1000 saat soğuklama ister; can-papaz ve Japon grubu 400-600 saat. Japon erikleri daha ılıman bölgeleri sever. Bölgenizin soğuklamasını il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.

Erikte en çok kullanılan anaç hangisi?

Tohum anaçlarında Myrobalan çöğürü, klon anaçlarda Myrobalan B en çok kullanılandır. Myrobalan 29-C, Marianna GF 8/1, Pixy ve St. Julien A da kılavuzda sayılır.

Pixy anacı kime uygun?

Eğirdir kılavuzuna göre Pixy bodurluk sağlar, erken ürüne yatırır, sulak ve verimli toprakta çok iyi sonuç verir; sık dikime ve destek sistemli bahçeye en uygun anaçtır. Kökleri yüzeysel olduğundan kurak arazilere tavsiye edilmez.

Kireçli ya da boğulma riskli toprakta hangi anaç?

Kılavuz Marianna GF 8/1'i kök boğulmasına, tuzluluğa ve kirece mukavemet bakımından en iyi erik anacı olarak anar. St. Julien A'nın da kireçli topraklara uyumu çok iyidir. Arazinizde seçim yapmadan önce toprak analizi yaptırın.

Erik kendi kendini tozlar mı?

Kılavuza göre erik çeşitlerinin birçoğu kendine uyuşmazdır; kendine verimli çeşitle kurulan bahçede bile tozlayıcı çeşit verimi ve kaliteyi artırır. Çiçeklenme zamanı aynı olan bir tozlayıcı seçin.

Tozlayıcı çeşit bahçeye nasıl dağıtılır?

Tozlayıcı da değerliyse iki sıra ana çeşide bir sıra tozlayıcı, ikisi de eşit değerliyse blok dikim; tozlayıcıdan az istiyorsanız bahçenin yaklaşık onda biri kadar, her ağaç bir tozlayıcıyı görecek şekilde serpiştirilir.

Fidan kalınlığı ve boyu ne kadar olmalı?

Yönetmelik sertifikalandırma için aşılı sert çekirdekli fidanda çapın aşı yerinin 5 cm üzerinden en az 1 cm, boyun en az 50 cm olmasını ister. Tüplü fidanda aşı sürgünü en az 20 cm olmalıdır.

Dalsız erik fidanı dikimden sonra nasıl budanır?

Eğirdir kılavuzu dalsız fidanlarda birinci yıl 70-100 cm'den tepe kesimi yapılmasını ister; geç don riski olan yerde daha yüksekten taçlandırılır. Kesim gözün 0,5-1 cm üstünden ve hafif meyilli yapılır. Budama zamanı ve şekli için yerel ziraat mühendisine danışın.

Erik şarka virüsünden nasıl korunur?

Şarka virüsünün kimyasal mücadelesi yoktur. Eğirdir kayısı kılavuzu virüsten arı fidan kullanmayı ve hastalıklı ağaçlardan üretim materyali almamayı önerir. Etiketli, üretici belgeli fidan alın.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Meyvecilik Araştırma Enstitüsü (Eğirdir) · Kayısı Yetiştiriciliği, yetiştiricilik bilgileri (2022) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/marem/Belgeler/2022/Yeti%C5%9Ftiricilik%20Bilgileri/Kay%C4%B1s%C4%B1%20Yeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi.pdf

Sertifikalı fidan nasıl anlaşılır?

Fidanda etiket olmalı. Yönetmeliğe göre sertifikalı fidanın etiketi mavidir, standart fidanınki sarı; etiketlerde karekod bulunur ve etiketsiz satış yasaktır. Satıcının fidan üretici belgesi olan yetkili üretici ya da tohumluk bayii olması gerekir.