Aşılı Elma Fidanı

Elma, tohumdan değil aşıyla çoğaltılır; fidanın alt kısmı anaç, üst kısmı çeşittir. Anacı seçmek ağacın boyunu, sık dikimi ve ilk ürüne yatma süresini belirler. Bu rehber fidan almadan önce bakacağınız beş şeyi anlatır: anaç, çeşit, etiket, kök ve dikim zamanı.

Aşılı elma fidanı nedir?

Elma ağacı tohumla ekilince anasına çekmez. Her tohum başka bir ağaç verir. Bu yüzden bahçelik elma fidanı aşıyla üretilir. Fidanın kök ve gövde altı kısmına anaç, üstündeki çeşit kısmına kalem ya da göz denir.

Anaç ağacın büyüklüğünü, toprağa tutunmasını ve kök hastalıklarına karşı dayanımını belirler. Çeşit ise meyvenin rengini, tadını ve olgunlaşma zamanını belirler. Aynı çeşit farklı anaçlar üzerinde bambaşka boyda ağaç verir.

Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü broşürüne göre elma, ılıman iklimin kuzey bölgelerinde ya da yaylalarında yetişen bir soğuk iklim meyvesidir. En uygun yetişme alanları olarak Kuzey Anadolu, Karadeniz kıyı bölgesi, İç Anadolu ile Doğu Anadolu arasındaki geçit bölgeleri ve güneyde Göller Bölgesi sayılır. Aynı broşür elmanın kış soğuklama ihtiyacının çeşide göre değiştiğini, diğer meyve türlerinden daha uzun olduğunu ve 500 ile 2500 saat arasında verildiğini yazar.

Kendi bölgenizde hangi çeşidin tutacağı yerel koşula bağlıdır. Çeşit seçmeden önce il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne ya da bir ziraat mühendisine danışın.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü (Yalova) · Elma Yetiştiriciliği, çiftçi broşürü · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/yalovabahce/Belgeler/brosurler/Elma.pdf

Anaç nedir, bodur anaç ne demek?

Yalova enstitüsünün broşürü anaçları üç gruba ayırır: bodur, yarı bodur ve kuvvetli. Bodur anaçlar M9 ve M27, yarı bodur anaçlar M26, M7 ve MM106, kuvvetli anaçlar ise MM111 ile çöğür anaçlardır. Broşür en çok kullanılan bodur anacın M9 olduğunu, yarı bodurlar içinde en çok kullanılanın MM106 olduğunu yazar.

Bodur anaç, ağacı küçük tutan anaçtır. Küçük ağaç sık dikilir, erken meyveye yatar, budaması ve toplaması kolaydır. Karşılığında bodur anaç destek ister: sırıkla ya da telle taşınmazsa ağaç devrilir. Broşüre göre M9 yüzlek köklüdür, drenajı kötü topraklarda iyi gelişir ama kuru, hafif ve yağışı az topraklara uygun değildir. M9 kök boğazı çürüklüğüne dayanıklıdır, buna karşılık elma pamuklu bitine ve armut ateş yanıklığına çok hassastır.

MM106 verimlidir. Broşürde potasyum noksanlığına ve pamuklu bite dayanıklı, magnezyum noksanlığına ve kök boğazı çürüklüğüne hassas olarak anılır. Kuvvetli anaçlar derin kök yapar ve kuraklığa daha dayanıklı gelir, fakat ağaç büyür, meyveye geç yatar ve geniş mesafe ister.

Fidan alırken satıcıdan mutlaka anacın adını isteyin. "Bodur" demek yetmez; M9 ile MM106 aynı ağacı vermez. Anaç adı etikette ve faturada yazmalıdır.

Anaç grupları (Yalova enstitüsü broşürüne göre)
Bodur	M9, M27. En çok kullanılanı M9. Destek ister, sık dikilir.
Yarı bodur	M26, M7, MM106. En çok kullanılanı MM106.
Kuvvetli	MM111 ve çöğür anaçlar. Büyük ağaç, geniş mesafe.

Aşılı elma fidanı nasıl üretilir?

Önce anaç hazırlanır. Klon anaçlar (M9, MM106 gibi) tohumla değil, vejetatif yolla çoğaltılır; broşür son yıllarda tohum anaçların yerini farklı büyüme güçlerindeki klon anaçların aldığını yazar. Anacın üzerine istenen çeşidin gözü ya da kalemi aşılanır. Aşı kaynayınca üst kısım çeşit olarak büyür.

Yönetmelik fidanı şöyle tanımlar: anaç üzerine aşılama ya da doğrudan eşeysiz yollarla üretilen aşılı ya da aşısız meyve fidanı. Fidanın niteliği tıpkı aşısız, tıpkı aşılı, açık köklü aşılı, açık köklü aşısız ve doku kültürü olarak ayrılır. Tüplü fidan, torba ya da saksıda kökü toprağıyla birlikte satılan fidandır. Açık köklü fidan ise toprakta büyüyüp dinlenme döneminde sökülen fidandır.

Sertifikalı üretimde ağaçlar damızlık ünitelerinden gelir. Bir nolu ünite araştırma kuruluşlarında, iki ve üç nolu üniteler Bakanlıkça yetkilendirilmiş kuruluşlarda kurulur. Bu zincir, fidanın çeşidine doğru ve sağlıklı olmasını güvence altına almak içindir.

Yönetmelik, tüplü fidanlarda kullanılan harcın dezenfekte edilmiş ya da nematolojik olarak temiz olmasını, ya da daha önce kullanılmamış olmasını arar. Fidan parsellerindeki kimyasal uygulamalar kayıt altına alınır ve kontrolörün istemesi hâlinde gösterilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm · Tarım ve Orman Bakanlığı · Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü (Yalova) · Elma Yetiştiriciliği, çiftçi broşürü · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/yalovabahce/Belgeler/brosurler/Elma.pdf

İyi fidan nasıl seçilir?

Yönetmeliğin asgari standartları fidan seçerken elinizde bir ölçü olur. Aşılı yumuşak ve sert çekirdekli meyve fidanlarında çap en az 1 cm, boy en az 50 cm olmalıdır. Elma yumuşak çekirdekli gruptadır. Tüplü fidanlarda aşı sürgünü en az 20 cm olmalıdır.

Metin ayrıca fidanda güneş yanığı, donma ve kuruma belirtisi olmamasını, aşırı şişkinlik bulunmamasını ister. Kökler gelişmiş ve sağlıklı, aşı yeri iyi kaynamış olmalıdır. Aşı yerinde kalıntı ya da sürmemiş göz bırakılmaz. Fidan çeşidin botanik özelliklerini taşımalı ve zararlanma göstermemelidir.

Yalova broşürü bahçenin 1 ya da 2 yaşlı dallı fidanlarla kurulabildiğini, en iyisinin 1 yaşlı fidan olduğunu yazar.

Aşı yeri gövdede düz bir şişkinlik olarak görünür; çatlak, çürük ya da gevşeklik olmamalı.
Kök kuruyup kararmamalı; açık köklü fidanda kökler nemli sarılmış olmalı.
Gövde kabuğu buruşmamalı; tırnakla hafif kazıyınca altı yeşil ve diri görünmeli.
Etikette çeşit adı, anaç adı ve sınıf (sertifikalı ya da standart) yazmalı.
Bir partide boy ve kalınlık birbirine yakın olmalı; çok karışık parti satıcının ayıklamadığını gösterir.

Elma fidanı ne zaman ve nasıl dikilir?

Yalova broşürü dikim zamanını kışa göre ayırır: kışın ılıman geçtiği yerlerde sonbahar dikimi, kışın soğuk geçtiği yerlerde ilkbahar dikimi önerilir. Kendi ilçenizin don tarihi için il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünün verisine bakın.

Bahçe yeri seçerken drenajı iyi, çok az da olsa hafif meyilli yerler tercih edilir. Düz ve geçirgen olmayan topraklarda mutlaka sırta dikim yapılması önerilir. Elma için en iyi topraklar, uygun kireç ve yeterli humus içeren, tınlı, geçirgen ve pH değeri 6,5 ile 7 arasında olan topraklardır. Gübre ve gübreleme programı için toprak ve yaprak analizi yaptırın.

Dikim mesafesi çeşide, anaca ve uygulanacak işlemlere göre çok değişir. Broşürde çoğunlukla kullanılan değerler çizelge hâlinde verilir. Aşağıdaki tablo yalnız bu çizelgenin okunabilen satırlarını gösterir; kendi bahçeniz için ziraat mühendisine danışın.

Fidanı koyarken aşı yerini toprak seviyesinin üstünde bırakın. Aşı yeri toprağa gömülürse çeşit kısmı da kök salıp anaç etkisini yitirebilir; bu uyarıyı yerel ziraat mühendisinden de teyit edin.

Dikim mesafesi örnekleri (Yalova enstitüsü broşürü, standart çeşitler; metre)
M9 anacı	3,75 × 1,2 ya da 4 × 1,5
MM111 anacı	4 × 3 ya da 5 × 3
Ağaç boyu	Bodur anaç sık, kuvvetli anaç geniş mesafe ister.

Belge, etiket ve mevzuat: sertifikalı fidan nasıl anlaşılır?

Meyve fidanlarının üretim ve satışı, 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği ile düzenlenir. Bu metin yayımı tarihinde yürürlüğe girmiş, 3 Temmuz 2009 tarihli ve 27277 sayılı Resmî Gazete'deki aynı adlı eski yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır. Dayanağı 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu'dur.

Fidan dört sınıfta olur: ön temel, temel, sertifikalı ve standart. Satıcıdan beklenen, fidan üretici belgesine sahip yetkili bir üretici ya da tohumluk bayii olmasıdır. Yönetmeliğe göre sertifikalı fidan ve üretim materyali yetkilendirilmiş fidan üreticileri ve/veya tohumluk bayileri tarafından satılır. Üretici ya da yetkili bayi dışındakilerin pazarlaması ve etiketsiz satış yasaktır.

Etiket rengi sınıfı gösterir: ön temel için beyaz üzeri mor kuşaklı, temel için beyaz, sertifikalı için mavi, standart için sarı. Etiketlerde sertifika bilgilerini taşıyan karekod bulunur. Karekod düzenlemelerinin yayımdan itibaren iki yıl içinde tamamlanması öngörülmüştür; geçiş bitene kadar etikette karekod bulunmayabilir. Güncel uygulama için il tarım ve orman müdürlüğünden teyit edilir.

Sertifika ve etiketler beyanname yılını izleyen yılın sonuna kadar geçerlidir. Alıcılar satın aldıkları sertifika ve etiketleri bir yıl saklamakla yükümlüdür. Fatura, etiket ve sertifikayı bu yüzden atmayın.

Çeşitlerin meyve ve asma çeşit listesinde kayıtlı olması aranır; güncel liste Bakanlığın internet sayfasında yayımlanır. Üreticinin kendi ihtiyacı için ürettiği materyal yönetmelik kapsamı dışındadır. Organik fidan olarak satılacak materyal ayrıca organik tarım mevzuatına göre belgelendirilir. Fiyat ve ücretleri etkileyen sertifikasyon ücretleri her yıl Ocak ayında Bakanlıkça belirlenir; güncel tutar il müdürlüğünden teyit edilir.

Alım-satım ve nakliye

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler şunlardır: anaç türü, çeşit, fidan yaşı ve boyu, kök durumu (açık köklü ya da tüplü), sertifika sınıfı, parti büyüklüğü, nakliye mesafesi ve mevsim.

Satın alırken fatura ve etiketi isteyin. Etikette çeşit ve anaç adı, sınıf ve üretici bilgisi görünmeli. Çeşidin adı ile etikettekini karşılaştırın; yönetmelikteki "ismine doğruluk" ilkesi, fidanın çeşit adına uyup uymadığının kontrol edilmesi demektir.

Nakliyede asıl risk köklerin kurumasıdır. Açık köklü fidanın kökleri nemli ortamda ve örtülü taşınmalı, soğuk ve güneşten korunmalıdır. Fidanı aldığınız gün dikemeyecekseniz kökleri nemli toprağa gömerek geçici saklayın.

İlan verirken ya da fidan ararken tür, çeşit, anaç, yaş, adet, kök durumu ve teslim yeri belirtilirse hem alıcı hem satıcı zaman kazanır. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

İlk yıl bakımı

Dikimden sonra fidana can suyu verilir ve dikim yılı boyunca toprak kurumamalıdır. Yalova broşürü, elma bahçelerinin diğer türlere göre fazla su istediğini, yüksek neme de uyum gösterdiğini yazar. Yoğun bahçelerde damla ya da mini yağmurlama sulaması kurulması önerilir.

Genç bahçede yabancı ot kontrolünde gövdelerin korunmasına özen gösterilmelidir. Bodur anaçlı fidanı hemen sırığa ya da tele bağlayın.

Budama, terbiye şekli anacın ve çeşidin büyüme gücüne göre belirlenir. Broşüre göre ülkemizde yarı bodur yetiştiricilikte değişik doruk dallı (modifiye lider), tam bodur yetiştiricilikte ince iğ sistemi en çok uygulanan terbiye sistemleridir.

Hastalık ve zararlı görülürse ilaç seçimi ve zamanını kendiniz belirlemeyin. Fidan bahçenizdeki belirtiyi il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne ve ziraat mühendisine gösterin. Önerilen ürün ve kullanım şartı yalnız onlardan alınır.

Sık sorulan sorular

Elma fidanı ne zaman dikilir?

Yalova enstitüsünün broşürü kışı ılıman geçen yerlerde sonbahar, kışı soğuk geçen yerlerde ilkbahar dikimini önerir. Toprak donluyken dikim yapılmaz. İlçenizin don takvimi için il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne sorun.

Bodur anaç ne demek?

Ağacı küçük tutan anaç demektir. Yalova broşürüne göre bodur anaçlar M9 ve M27, en çok kullanılanı M9'dur. Bodur anaçlı ağaç sık dikilir ve erken meyveye yatar, ama destek ister.

Sertifikalı fidan nasıl anlaşılır?

Fidanda etiket olmalı. Yönetmeliğe göre sertifikalı fidanın etiketi mavidir, standart fidanınki sarı; etiketlerde karekod bulunur ve etiketsiz satış yasaktır. Satıcının fidan üretici belgesi olan yetkili üretici ya da tohumluk bayii olması gerekir.

Fidan kalınlığı ve boyu ne kadar olmalı?

Yönetmelik, sertifikalandırma için aşılı yumuşak çekirdekli fidanda çapın en az 1 cm, boyun en az 50 cm olmasını ister. Tüplü fidanda aşı sürgünü en az 20 cm olmalıdır.

Elma fidanı kaç yaşında alınmalı?

Yalova broşürü bahçenin 1 ya da 2 yaşlı dallı fidanla kurulabildiğini, en iyisinin 1 yaşlı fidan olduğunu yazar.

Açık köklü fidan ile tüplü fidan arasındaki fark nedir?

Açık köklü fidan toprakta büyür, dinlenme döneminde sökülüp çıplak kökle satılır; kök kurumasın diye hızlı dikilmelidir. Tüplü fidanın kökü torba ya da saksıda toprağıyla gelir. Yönetmelikte iki nitelik de ayrı tanımlıdır ve etiket talep süreleri farklıdır.

Hangi anaç hangi toprağa uygun?

Yalova broşürüne göre M9 yüzlek köklüdür, drenajı kötü topraklarda iyi gelişir, kuru ve hafif topraklara uygun değildir. MM106 verimlidir ama kök boğazı çürüklüğüne hassastır. Arazinize uygun anacı seçmek için toprak analizi yaptırıp ziraat mühendisine danışın.

Elma fidanı kaç metre arayla dikilir?

Çeşide, anaca ve terbiye sistemine göre değişir. Yalova broşüründe M9 anaçlı standart çeşitler için 3,75 × 1,2 ve 4 × 1,5 metre, MM111 için 4 × 3 ve 5 × 3 metre örnekleri verilir. Kendi bahçeniz için ziraat mühendisine danışın.

Aşı yeri toprağın altında mı kalmalı?

Genel uygulamada aşı yeri toprak seviyesinin üstünde bırakılır. Aşı yeri gömülürse çeşit kısmı kök salıp anaç etkisini kaybedebilir. Bu konuda yerel ziraat mühendisinin görüşünü alın.

Fidan üreticisinin belgesi var mı, nereden öğrenirim?

Yönetmelik sertifikalı ya da standart üretim için üreticide fidan üretici belgesi arar. Belgeyi satıcıdan isteyin; doğrulama için il tarım ve orman müdürlüğüne başvurun. Güncel şartlar müdürlükten teyit edilir.