Kiraz ve Vişne Fidanı

Kiraz fidanında anaç, çeşidin kendi kendini tozlayıp tozlayamadığı ve bahçenin soğuklama ile don durumu belirleyicidir. Bodur anaç sık dikim ve erken ürün sağlar ama her çeşide uymaz. Bu rehber fidan almadan önce bakacağınız şeyleri anlatır: anaç, tozlayıcı çeşit, etiket ve ölçü, dikim zamanı. Vişne için okunabilen resmî kaynak sınırlı olduğundan ayrıntılar il müdürlüğüne yönlendirilmiştir.

Kiraz fidanı nedir?

Kiraz bahçesi kurmada uygulanan en güvenilir yöntem, Yalova enstitüsü broşürüne göre aşılı fidanla yetiştiriciliktir. Fidanın alt kısmı anaç, üst kısmı çeşittir. Anaç ağacın büyüklüğünü ve toprağa uyumunu, çeşit meyvenin rengini, iriliğini ve olgunlaşma zamanını belirler.

Broşür kirazın son yıllarda ihracattaki gelişme nedeniyle üretimi hızla artan bir tür olduğunu, Türkiye'yi dünya kiraz üretiminde ilk sıraya yerleştirdiğini ve 0900 Ziraat çeşidiyle kazanılan "Türk Kirazı" imajının sürdüğünü yazar.

Kiraz ağaçları kış dinlenmesinde eksi 20 ile eksi 26 dereceye dayanır; ama kışın sık sık eksi 20 ve daha soğuk olan bölgelerde kiraz yetiştirilmesi önerilmez. Çeşitlerin büyük çoğunluğu düzenli çiçek açmak için kış dinlenmesinde 7,2 derecenin altında toplam 1100 ile 1700 saatlik bir soğuğa ihtiyaç duyar. Çiçeklenme döneminde sıcaklığın eksi 2 ile eksi 5 derecenin altına düşmemesi ve havanın yağışsız olması istenir.

Toprak için pH değerinin 6 ile 7 civarında, geçirgen, derin, besin ve organik maddece zengin olması istenir. Yüksek oranda kireçli, kumlu ve kıraç topraklarda kiraz bahçesi kurulmamalıdır; düzenli ve kaliteli meyve için sulama şarttır. Hasat döneminde yağmur meyve çatlamasına neden olduğundan istenmez.

Anaç seçimi: kuş kirazı, idris, bodur klon

Yalova broşürüne göre ülkemizde kiraz için son yıllara kadar kullanılan anaçlar, doğada yabani bulunan kuş kirazı ya da idris (mahlep) ağaçlarının tohumlarından elde edilenlerdir. Kuş kirazına aşılı ağaçlar daha çok killi-tınlı veya tınlı topraklara dikilmiştir. İdris anacına aşılı fidanlar kireçli ve daha kurak şartlarda kullanılmıştır.

İdris, Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi dergisindeki bir çalışmaya göre kiraz yetiştiriciliğinde çok yaygın kullanılan bir anaçtır. Türkiye idris tiplerinin doğal yayılma alanında olduğundan genetik çeşitliliği çok geniştir. Çalışma meyve rengine göre kara idris ve sarı idris ayrımını yapar. Bu yüzden satıcıdan hangi idris tipinin kullanıldığını sormakta fayda vardır.

Daha sonra bodur ya da yarı bodur klon anaçlarla fidan üretimine geçilmiştir. Yalova enstitüsünde adaptasyon çalışmaları süren anaçlar Mazzard F12/1, Mahalep SL64, Ma × Ma-14, Gisel-A5, Weiroot 158 ve Tabel (Edabriz)'dir. Bunlar içinde Gisel-A5, Weiroot 158 ve Tabel bodur; diğerleri yarı bodur ve kuvvetli gelişme gösterir. Dünyada kullanılan diğer anaçlar da vardır; ancak anaç seçimi toprağa, uygulanacak işlemlere ve çeşide göre çok dikkatle yapılmalıdır.

Broşürün önemli bir uyarısı: kendine verimli çeşitler bodur anaçlar üzerine aşılanmamalıdır; örnek olarak Gisel-A5 üzerinde Lapins verilir. Kendine verimli çeşide bodur anaç ve sık dikim hesabı yapmadan önce ziraat mühendisine danışın.

Fidan alırken anaç adını isteyin. "Kiraz fidanı" demek yetmez; kuş kirazı, idris ve klon anaçlar toprak, ağaç boyu ve ömür bakımından farklı davranır. Anaç adı etikette ve faturada yazmalıdır.

Kiraz anaçları (Yalova enstitüsü broşürüne göre)
Kuş kirazı çöğürü	Daha çok killi-tınlı ve tınlı topraklarda kullanılmıştır
İdris (mahlep) çöğürü	Kireçli ve daha kurak şartlarda kullanılmıştır
Gisel-A5, Weiroot 158, Tabel (Edabriz)	Bodur; kendine verimli çeşitle birlikte dikilmez
Mazzard F12/1, Mahalep SL64, Ma × Ma-14	Yarı bodur ve kuvvetli

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü (Yalova) · Kiraz Yetiştiriciliği, çiftçi broşürü · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/yalovabahce/Belgeler/brosurler/Kiraz.pdf · Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi · Bazı İdris (Prunus mahaleb L.) Genotiplerinin Fenolojik ve Pomolojik Özellikleri Üzerine Araştırmalar (cilt 50, sayı 3, 2013) · https://zfdergi.ege.edu.tr/edergiziraat/2013_cilt50/s3/04.pdf

Çeşit seçimi ve tozlayıcı

Yalova broşürü yerli çeşitlerden Turfanda, Kırdar, Halilefendi, Çakır, Edirne, Altıparmak, Yakacık, Sapı kısa, Karabodur Kara kiraz ve 0900 Ziraat'ı; yabancı çeşitlerden ise Early Burlat, Bing, Lambert, Noble, Kordia, Regina, Rainier gibi birçoğunu sayar. Sayılan bu çeşitlerin hepsi kendine kısırdır ve mutlaka tozlayıcı çeşitlerle birlikte bahçe kurulması gerekir.

Son yıllarda kendine verimli çeşitlerin sayısı artmıştır; Stella, Lapins, Sweetheart, Index, Sandra Rosa, Columbia, Benton, Cashmere, Skeena ve Sonata bunlar arasında anılır. Böyle çeşitlerle tozlayıcı çeşide gerek duyulmadan bahçe kurmak mümkündür.

Broşür 0900 Ziraat ana çeşit olduğunda Lambert, Noble, Bigarreau Gaucher, Metron Late veya Starks Gold çeşitlerinden en az ikisinin tozlayıcı olarak bahçede yer almasını ister. Tozlayıcı çeşit ana çeşitle aynı dönemde çiçek açmalıdır.

Çeşit seçimi tamamen pazar isteği ve pazarlama şekli düşünülerek yapılmalıdır. Hangi çeşidin sizin bölgenizde ve soğuklama saatinizde tutacağını fidan almadan önce il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne sorun.

Vişne fidanı hakkında ne biliyoruz, ne bilmiyoruz?

Vişne de aşılı sert çekirdekli bir meyve olduğundan yönetmeliğin kiraz için geçerli ölçüleri vişne fidanı için de geçerlidir: çap en az 1 cm, boy en az 50 cm; tüplü fidanda aşı sürgünü en az 20 cm.

Anaç, dikim aralığı ve çeşit konusunda ise bu rehber için okunabilen bir Bakanlık ya da araştırma enstitüsü kaynağına ulaşılamadı. Bu yüzden vişneye özgü anaç adı, mesafe ya da soğuklama rakamı yazılmamıştır. Kiraz için verilen rakamları vişneye uyarlamayın.

Vişne fidanı alırken de anaç adını, çeşit adını ve etiketi isteyin. Bölgenizde hangi vişne çeşidinin ve anacın tuttuğunu il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.

İyi kiraz fidanı nasıl seçilir?

Yönetmeliğin sertifikalandırma için aradığı asgari ölçü, aşılı yumuşak ve sert çekirdekli meyve fidanlarında çapın en az 1 cm, boyun en az 50 cm olmasıdır. Çap aşı yerinin 5 cm üzerinden, boy kök boğazından en üstteki dalın ucuna kadar ölçülür. Kiraz sert çekirdekli gruptadır. Tüplü fidanda, fidan yeterince köklenmiş ve aşılıysa, aşı sürgünü sağlıklı ve en az 20 cm olmalıdır.

Metin aşırı güneş yanığı, donma ve kuruma belirtisi olmamasını, aşı yerinde bağ kalıntısı ve aşırı şişkinlik bulunmamasını, açık köklü fidanda sürmüş göz olmamasını ister. Kökler gelişmiş ve canlı, aşı yeri iyi kaynamış olmalıdır.

Yalova broşürü kapama kiraz bahçesi için sağlıklı, ismine doğru, aşılı ve bir yaşlı fidanların kullanılmasını önerir. İsmine doğru, etiketteki çeşit ve anaç adının fidana uygun olması demektir.

Etikette çeşit adı, anaç adı ve sınıf (sertifikalı ya da standart) yazmalı.
Çeşit kendine kısırsa, tozlayıcı çeşidin adı ve çiçeklenme zamanını satıcıya sorun.
Aşı yeri düz kaynamış olmalı; gövdede zamk akıntısı ya da çökük yara bulunmamalı.
Kökler canlı ve nemli; açık köklü fidan hiç kurumamış olmalı.
Parti içinde boy ve kalınlık birbirine yakın olmalı.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm · Tarım ve Orman Bakanlığı · Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü (Yalova) · Kiraz Yetiştiriciliği, çiftçi broşürü · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/yalovabahce/Belgeler/brosurler/Kiraz.pdf

Kiraz fidanı ne zaman ve hangi aralıkla dikilir?

Yalova broşürü dikim budaması yapılmış ve zararlılara karşı işlem görmüş fidanların, aşı yeri toprak üzerinde kalacak şekilde bölge iklimine göre Aralık ile Şubat ayları arasında dikilmesini tavsiye eder. Dikim yeri için iyi toprak hazırlığı ve doğru yön seçimi şarttır.

Aralık ve mesafe anaca göre ayrılır. Bodur anaç kullanılmışsa çoğu çeşit için 2,5 × 5 metre; yarı bodur veya kuvvetli anaç kullanılmışsa 5 × 5 ya da 5 × 7 metre önerilir. Bu mesafeler anaca, çeşide, toprağa ve işlemlere göre değişebilir.

Terbiye şeklini fidanı aldığınızda düşünün: broşüre göre bahçelerde en çok doruk ya da değişik doruk dallı şekiller uygulanır, kiraz dikine büyümeye eğilimli olduğundan bu şekillerin uygulaması kolaydır.

Kiraz bahçelerinde kök bölgesinde derin toprak işleme yapılmaması, yüzeysel (10-15 cm) işlenmesi önerilir. Genç bahçelerde yabancı ot ilacı kullanırken çok dikkatli olunmalı ya da hiç kullanılmamalıdır; kullanılacaksa gövde ve genç dallar korunmalıdır. Gübre için her yıl toprak, üç yılda bir yaprak analizi yapılmalıdır.

Anaç ve dikim aralığı (Yalova enstitüsü broşürü; metre)
Bodur anaç, çoğu çeşit	2,5 × 5
Yarı bodur ya da kuvvetli anaç	5 × 5 veya 5 × 7
Dikim zamanı	Bölge iklimine göre Aralık - Şubat

Belge, etiket ve mevzuat: sertifikalı fidan nasıl anlaşılır?

Meyve fidanlarının üretim ve satışı 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği ile düzenlenir. Bu metin 3 Temmuz 2009 tarihli ve 27277 sayılı Resmî Gazete'deki aynı adlı eski yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır. Dayanağı 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu'dur. Yönetmelik tür adı saymaz; kiraz ve vişne, aşılı sert çekirdekli fidanlar için konan ölçülere girer.

Fidan dört sınıfta olur: ön temel, temel, sertifikalı ve standart. Etiket rengi sınıfı gösterir: ön temel için beyaz üzeri mor kuşaklı, temel için beyaz, sertifikalı için mavi, standart için sarı. Etiketlerde karekod bulunur; karekod düzenlemelerinin iki yıl içinde tamamlanması öngörülmüştür. Güncel uygulama için il tarım ve orman müdürlüğünden teyit edilir.

Satıcıdan beklenen, fidan üretici belgesine sahip yetkili üretici ya da tohumluk bayii olmasıdır. Üretici ya da yetkili bayi dışındakilerin pazarlaması ve etiketsiz satış yasaktır. Üreticinin kendi ihtiyacı için ürettiği materyal yönetmelik dışındadır.

Sertifika ve etiketler beyanname yılını izleyen yılın sonuna kadar geçerlidir; alıcı bunları bir yıl saklar. Açık köklü fidanda etiket talebi beyanname yılının 31 Aralık gününe, tüplü fidanda izleyen yılın nisan sonuna kadar tamamlanır. Çeşit ve anaç adları meyve ve asma çeşit listesindeki yazımla verilir. Yönetmeliğin ekindeki çizelgeleri okuyamadığımız için ayrıntıyı müdürlükten teyit edin.

Alım-satım ve nakliye

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler anaç türü (çöğür ya da klon, bodur ya da kuvvetli), çeşit ve kendine verimli olup olmadığı, fidan yaşı ve boyu, kök durumu, sertifika sınıfı, parti büyüklüğü, nakliye mesafesi ve mevsimdir.

Satın alırken fatura ve etiketi isteyin. Etikette çeşit ve anaç adı, sınıf ve üretici bilgisi görünmeli. Yönetmelikteki "isme doğruluk", üreticinin etikette yazdığı anaç ve çeşit adını garanti etmesidir; adı etiketle karşılaştırın.

Kiraz bahçesi tozlayıcıyla kurulacaksa ana çeşit ile tozlayıcı çeşidi aynı satıcıdan, aynı etiket düzeniyle almak karışıklığı önler. Açık köklü fidan nemli ve örtülü taşınmalı, güneş ve rüzgârdan korunmalıdır. Aldığınız gün dikemeyecekseniz kökleri nemli toprağa gömün.

İlan verirken tür, çeşit, anaç adı, yaş, adet, kök durumu ve teslim yeri yazılırsa alıcı da satıcı da zaman kazanır. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

İlk yıllarda bakım

Yalova broşürü kirazın önemli zararlıları olarak kiraz sineği, kiraz sülüğü, yaprak büken, kök ve gövde kurtlarını; önemli hastalıkları olarak monilya ile bakteriyel dal ve kök kanserini sayar. Hasat meyveleri hassas olduğundan elle yapılır ve toplama ile taşıma kapları büyük olmamalıdır.

İlaç seçimi ve zamanını kendiniz belirlemeyin. Belirtiyi il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne ve ziraat mühendisine gösterin; ürün ve kullanım şartı yalnız onlardan alınır.

Broşür düzenli ve kaliteli meyve için kiraz bahçelerinde sulamanın şart olduğunu yazar; dikim yılında toprak kurumamalıdır. Sulama yöntemini ve zamanını ziraat mühendisiyle belirleyin.

Sık sorulan sorular

Kiraz fidanı ne zaman dikilir?

Yalova enstitüsü dikim budaması yapılmış fidanların bölge iklimine göre Aralık ile Şubat ayları arasında dikilmesini tavsiye eder. Toprak donluyken dikim yapılmaz. Bölgenizin takvimi için il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne sorun.

Kiraz tozlayıcı ister mi?

Yalova broşürüne göre sayılan çeşitlerin çoğu kendine kısırdır ve tozlayıcı çeşitle birlikte dikilmelidir. Stella, Lapins, Sweetheart gibi kendine verimli çeşitler tozlayıcı olmadan da bahçe kurmaya izin verir. 0900 Ziraat için en az iki tozlayıcı çeşit önerilir.

Bodur anaç ne işe yarar, her çeşide uyar mı?

Bodur anaç ağacı küçük tutar, sık dikim ve erken ürün sağlar. Yalova broşürü kendine verimli çeşitlerin bodur anaçlara aşılanmamasını önerir; örnek olarak Gisel-A5 üzerindeki Lapins verilir.

İdris anacı nedir?

İdris, mahlep adıyla da bilinen ve ülkemizde kirazda çok yaygın kullanılan bir anaçtır. Yalova broşürüne göre idris anacına aşılı kiraz fidanları kireçli ve daha kurak şartlarda kullanılmıştır.

Kaynak: Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi · Bazı İdris (Prunus mahaleb L.) Genotiplerinin Fenolojik ve Pomolojik Özellikleri Üzerine Araştırmalar (cilt 50, sayı 3, 2013) · https://zfdergi.ege.edu.tr/edergiziraat/2013_cilt50/s3/04.pdf

Kiraz fidanı kaç metre arayla dikilir?

Yalova broşürü bodur anaçta çoğu çeşit için 2,5 × 5 metre, yarı bodur ya da kuvvetli anaçta 5 × 5 veya 5 × 7 metre önerir. Bunlar çeşide ve toprağa göre değişebilir; kendi bahçeniz için ziraat mühendisine danışın.

Fidan kalınlığı ve boyu ne kadar olmalı?

Yönetmelik sertifikalandırma için aşılı sert çekirdekli fidanda çapın aşı yerinin 5 cm üzerinden en az 1 cm, boyun en az 50 cm olmasını ister. Tüplü fidanda aşı sürgünü en az 20 cm olmalıdır.

Kiraz her toprağa dikilir mi?

Hayır. Yalova broşürü yüksek oranda kireçli, kumlu ve kıraç topraklarda kiraz bahçesi kurulmamasını, pH değerinin 6-7 civarında, geçirgen ve derin olmasını ister. Düzenli ve kaliteli meyve için sulama şarttır.

Vişne için de aynı kurallar mı geçerli?

Fidan ölçüleri aynıdır, çünkü yönetmelik aşılı sert çekirdekli fidanı bir arada ele alır. Vişneye özgü anaç ve dikim aralığı için okunabilen resmî kaynak bulunamadığından rakam verilmiyor; il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne danışın.

Sertifikalı fidan nasıl anlaşılır?

Fidanda etiket olmalı. Yönetmeliğe göre sertifikalı fidanın etiketi mavidir, standart fidanınki sarı; etiketlerde karekod bulunur ve etiketsiz satış yasaktır. Satıcının fidan üretici belgesi olan yetkili üretici ya da tohumluk bayii olması gerekir.

Kiraz fidanı kaç yaşında alınmalı?

Yalova broşürü kapama bahçe için sağlıklı, ismine doğru, aşılı ve bir yaşlı fidanların kullanılmasını önerir.