Zeytin Yaprağı Çayı

Zeytin yaprağı nedir?

Zeytin, Oleaceae (zeytingiller) familyasından Olea europaea L. türüdür. Yaprağı dar mızraksı, deri gibi sert, üst yüzü koyu yeşil, alt yüzü gümüşi-beyazımsı ve tüycüklüdür. Ağaç her dem yeşildir; yapraklar birkaç yıl dalda kalır ve yenileriyle yer değiştirir.

Çay için kurutulmuş yaprak kullanılır; yaprak tek başına ya da başka bitkilerle harman olarak sunulur. Zeytin yaprağı zeytin pazarının yan ürünleri arasında da yer alır; yem, kompost ve ekstrakt sanayisi için büyük miktarlarda değerlendirilen bu yaprak, çay olarak satılacaksa gıda kurallarına tabi olur ve ayrı ayıklanır. Aynı yaprağın yan ürün olarak ele alındığı sayfa, zeytin pazarındaki zeytin yaprağı rehberidir.

Zeytin yaprağı ile yabani zeytin (delice) yaprağı ya da başka ağaç yaprakları karışmasın diye ilanda türün bilimsel adı yazılır.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Nerede yetişir, nasıl toplanır ve kurutulur?

Zeytin Ege, Marmara, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu'nun iklimine uygun kesimlerinde yetiştirilir. Ağaç sayısı ve üretim için TÜİK bitkisel üretim tablolarına bakılır; yaprak miktarı ayrıca izlenmediği için bu rehber yaprak rakamı vermez.

Yaprak iki yerden gelir: budamadan düşen dallardan ve hasat sırasında meyveyle birlikte toplanıp ayıklanan yapraklardan. Çay için en temiz yol, temiz toplanmış sağlıklı yaprağı bilinen ağaçtan ayrıca almaktır. Yer üstünde toprakla temas etmiş, hayvan ayağı altında kalmış, kara leke ve hastalıklı yaprak çay için kullanılmaz.

Zeytin ağacı yıl içinde ilaçlanır: zeytin sineği, güve, halkalı leke ve benzeri zararlı ile hastalıklara karşı bakır ve başka ilaç uygulamaları yapılır. Bu yüzden her ağaçtan yaprak çaya girmez; ilaçlama tarihi, ilaç adı ve bekleme süresi kayıtlı, organik ya da kalıntı analizi temiz çıkmış bir bahçeden alınmalıdır. Aksi hâlde pestisit kalıntısı sorunu doğar.

Toplanan yaprak ayıklanır, dal ve meyve parçalarından arındırılır, tek kat serilerek gölgede, havadar yerde ve toprağa değmeyen yüzeyde kurutulur. Güneşte kuruyan yaprak rengini kaybedebilir. Sert yaprak olduğu için birkaç günde kurur ve sertçe kırılır.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Kalitede nelere bakılır?

Zeytin yaprağı çayı için bu çalışmada okunan resmî bir sınıf tablosu yoktur; alıcılar gözle, kokuyla ve kurumsal alımlarda analiz raporuyla değerlendirir.

• Renk: yeşil-gümüşi, canlı; kara lekeli, kahverengi ya da hastalıklı yaprak oranı düşük.
• Temizlik: dal, meyve, toprak, taş, toz ve böcek kalıntısı yok; elenmiş parti.
• Koku: hafif, otsu; küf, rutubet ve yabancı koku yok.
• Bütünlük: iri parçalar, toz ve ufalanma oranı ilanda belirtilmiş.
• Kalıntı: ilaçlama kaydı var ya da pestisit analiz raporu temiz; kimyasal bulaşma şüphesi taşıyan parti çay diye satılmaz.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi

Mevzuat, etiket ve gümrük kodu

Zeytin yaprağı çayı, Çay Tebliği'nin (2015/30) kapsadığı Camellia sinensis çayı değildir. Bitki çaylarına özgü ayrı bir kodeks tebliği bulunamadı; satışta Etiketleme Yönetmeliği (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer), Hijyen Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) ve bulaşan ile pestisit kalıntısı kuralları birlikte uygulanır.

Zeytin yaprağında ayrıca iki ayrım yapılır: yem ya da kompost için ayrılan yaprak ile gıda olarak satılacak yaprak aynı kayda girmez. Yem ve ekstrakt satışına ait mevzuat ayrıdır; bu sayfa yalnız kuru yaprağın çay olarak satışını anlatır. Yaprak ekstraktı ya da konsantre olarak satış düşünülüyorsa il tarım ve orman müdürlüğüne danışılmadan ilan açılmaz.

Etikette ürün adı (zeytin yaprağı, mümkünse Olea europaea), net miktar, tavsiye edilen tüketim tarihi, parti numarası ve üretici bilgisi bulunur. Bitkinin vücuda etkisini anlatan cümle yazılmaz. Gümrük tarife cetvelinde kurutulmuş bitki kısımları 12. faslın 1211 pozisyonunda yer alır; altı haneli kodu gümrük müşavirinden alın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Zeytin yaprağı kuru olarak çuvalda, kraft torba ve kavanozda, çay olarak süzen poşet ve kutuda satılır. Bütün yaprak, kırık yaprak ve öğütülmüş yaprak ayrı kalemdir. Fiyatı satıcı belirler; renk, temizlik, ilaçlama kaydı, bütünlük ve ambalaj fiyatı etkiler.

Saklama: kapalı kap ya da kâğıt astarlı torba; serin, kuru ve ışıksız yer. Yaprak sert olsa da nemi çeker; küflenen parti satılmaz. Yan ürün olarak depolanan yaprakla aynı yerde saklanmaz.

Alıcılar: aktar ve baharatçılar, bitki çayı paketleyenler, zeytin ve zeytinyağı işletmeleriyle çalışan yöresel ürün mağazaları, toptan gıda satıcıları ve karışım üreten atölyelerdir. Zeytinyağı fabrikası ve zeytin üreticisi için yaprak, ek gelir kalemi olabilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Hasattan çay hammaddesi ayırmak

Zeytin hasadında yaprak, dal ve meyveyle birlikte toplanır ve zeytin yaprak ayıklama makinesinde ayrılır. Çay için yaprak ayıklama hattının başından alınır, toprağa düşmeden temiz kaba konur. Makine temizliği ve kasaların temizliği gıda amaçlı yaprak için özellikle önemlidir.

Hasat sırasında gelen yaprak fazla ise kurutmaya kapasite yetmeyebilir; bu yüzden yaprağın bir kısmı yem ya da kompost için ayrılırken çaya girecek kısım ayrı işlenir. Çaya ayrılan partinin kayıt defteri hasat tarihini ve ağaçların ilaçlama bilgisini içerir.

Zeytinyağı fabrikalarında zeytinle gelen yaprak, genellikle yıkama ve ayıklama aşamasında ayrılır. Yıkanmış yaprak yeniden kurutulur; kurutma yeri temiz, kapalı ve haşereden korunmuş olmalıdır. Açık avluda yağmur ve kuş etkisine maruz kalan yaprak çay için uygun değildir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Sık sorulan sorular