Yaş Çay Yaprağı

Yaş çay nedir, hangi kısım toplanır?

Yaş çay, işlenmemiş taze çay yaprağına verilen addır. Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği 2015/30 siyah çayı ve yeşil çayı, Camellia sinensis türünün farklı çeşitlerinin genç sürgünlerinden elde edilen ürün olarak tanımlar. Tanım şunu sayar: tepe tomurcuğu ve onu takip eden taze yapraklar, taze tek yaprak, taze iki yaprak ve taze üç yapraklı sürgünler ile bunları birbirine bağlayan taze sap kısımları. Yani çay fabrikasına giden ham madde, bir tomurcuk ve onun altındaki birkaç genç yapraktır; yaşlı, sert yaprak bu tanımın dışındadır.

Aynı yapraktan hangi çayın çıkacağını fabrikadaki işlem belirler. Tebliğe göre siyah çay soldurma, kıvırma, parçalama, oksidasyon ve kurutma aşamalarından geçer; yeşil çayda ise yapraktaki enzimler durdurulur, oksidasyon olmaz, yaprak kıvrılıp kurutulur. Bu nedenle yaş çayı üreten çiftçi ile çayı paketleyen firma ayrı halkalardır ve ilanda ürünün yaş yaprak olduğu açıkça yazılmalıdır.

Yaş çay hızla bozulan bir üründür. Toplandıktan sonra yığın hâlinde bekletilirse ısınır, yapraklar kararır ve fabrika kabul etmeyebilir. Bu yüzden satış ve teslim planı toplamadan önce yapılır: kime teslim edilecek, hangi araçla, kaç saatte.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf

Nerede yetişir, sürgün dönemleri nasıl işler?

Türkiye'de ticari çay tarımı Doğu Karadeniz kıyı şeridinde yapılır. Rize, Trabzon, Artvin ve Giresun çay üretiminin yapıldığı illerdir; il bazında üretim miktarı ve alan için TÜİK bitkisel üretim tablolarına bakılır. Çay çok yıllık, her dem yeşil bir çalıdır; bahçe bir kez kurulur ve yıllarca yaş yaprak verir.

Hasat tek seferde değil, sürgün sürgün yapılır. Çay çalısı yaprağı toplandıktan sonra yeniden sürer; yılda birkaç sürgün dönemi vardır. Kuruluşların açıkladığı kampanya takvimlerinde ilk sürgün alımları mayıs sonu ve haziran içinde yapılır, ikinci sürgün temmuzda başlar, üçüncü sürgün alımı ağustos sonu ve eylülde sürer. Tarihler hava koşuluna göre her yıl birkaç gün kayar; soğuk bir ilkbahar ilk sürgünü geciktirir. Bu yüzden kesin takvim için o yılın kampanya duyurusuna bakılmalıdır.

Rize çayı, TÜRKPATENT kayıtlarında 707 sicil numarasıyla Menşe Adı olarak tescillidir (Rize Çayı). Bu işaretin kullanımı için tescil metnindeki şartlara uygunluk gerekir; "Rize" adını yaprağın geldiği yer doğrulanmadan ilana yazmayın.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları) · ÇAYKUR · yaş çay alım kampanyası duyuruları (birinci, ikinci ve üçüncü sürgün dönemleri) · TÜRKPATENT · Coğrafi İşaret Sicili · kayıt no 707 (Rize Çayı, Menşe Adı)

Teslimde yaprağın nesine bakılır?

Kabulde yaprağın taze, kendine has renk ve kokuda olması beklenir. Tebliğ, tebliğ kapsamındaki ürünlerin kendine has görünüş, renk, tat ve kokuda olmasını ve yabancı madde içermemesini ister; yabancı madde, kökeni çay olmayan bitki ve hayvan kaynaklı maddeler, taş, plastik ve benzeri her şeydir. Tarlada toplarken ot, dal ve çuval parçasının karışmaması bu yüzden önemlidir.

Fabrikaların kabul sırasında ne ölçtüğü, hangi sınıfa nasıl bakıldığı kurumun yayımladığı alım şartnamesindedir; bu sayfa o ölçüleri yazmaz. Sahada çoğu zaman şunlar konuşulur: yapraktaki tomurcuk ve genç yaprak oranı, yaşlı ve sert yaprak oranı, ıslaklık ve ısınma.

• Genç sürgün: tomurcuk ve altındaki iki üç yaprak; yaşlı yaprak oranı düşük olmalı.
• Yaprak havadar sepette ya da bohçada taşınmalı; sıkıştırılmış, ezilmiş ve ısınmış yığın kabulde sorun çıkarır.
• Yağmur ya da çiğ sonrası ıslak yaprak aynı gün teslim edilmeli; ıslak yığın çabuk ısınır.
• Bahçede ilaçlama yapıldıysa bekleme süresi dolmadan toplanmamalı; kalıntı sınırları Pestisit Kalıntı Limitleri Yönetmeliğine bağlıdır.
• Yabancı madde (ot, dal, çuval ipi, taş) ayıklanmalı.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf

Hangi kurallar ve hangi kodlar geçerli?

Çay Tebliği 2015/30 işlenmiş siyah ve yeşil çayı, aromalı ve kafeinsiz çayı kapsar. Yaş yaprağın kendisi işlenmiş çay olmadığı için tebliğin ürün özellikleri ona değil, yapraktan elde edilen kuru çaya uygulanır. Tebliğ ayrıca bu ürünlere hiçbir katkı maddesi katılamayacağını söyler (madde 6) ve doğrudan tüketime sunulan ürünlerin hazır ambalajlı arz edilmesini ister (madde 11).

Gümrük tarife cetvelinde işlenmiş çay 0902 pozisyonundadır. Taze yaprağın hangi pozisyona gireceği, yaprağın durumuna ve amacına göre değişebilir; yaş yaprak ihracatı ya da ithalatı düşünüyorsanız gümrük müşavirinden parti bazında yazılı görüş alın. Bu rehber yaş yaprak için tek bir kod yazmaz.

Yaş çayı toplayıp fabrikaya teslim etmek tarım üretimidir; çiftçi kaydı ve alım şartları için ÇAYKUR'un ve özel sektör alıcılarının duyurularına, il tarım ve orman müdürlüğüne bakılır. Yaş çayı satın alıp işleyecek ya da paketleyecek işletmenin gıda işletmesi olarak kayıt ve onayı gerekir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Alım-satım, taşıma ve ilan

Yaş çay çoğunlukla dökme, kilogram ya da ton üzerinden, tarladan fabrikaya gider. Fiyatı satıcı ve alıcı belirler; tarımart fiyat vermez. Alımda kurumun duyurduğu kampanya şartları, kota ve kontenjan uygulaması, randevu düzeni ve ödeme zamanı her yıl değişebilir; satmadan önce güncel duyuruyu okuyun.

Taşımada yaprağı havadar tutun: dolu ve kapalı kasada ısınır. Yolu uzun olan teslimi sabaha değil toplama günü içinde bitirmeye çalışın. Araç ve kasaların temiz olması hem kalite hem hijyen açısından beklenir.

İlan verirken şunları yazın: yaş çay yaprağı, sürgün dönemi, miktar, toplama tarihi, ilçe ve köy, bahçenin ilaçlama durumu, teslim yeri ve şekli. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Sık sorulan sorular