Rezene Çayı

Rezene nedir, çayda hangi kısmı kullanılır?

Baharat Tebliği 2022/7 rezeneyi "Foeniculum vulgare subsp. vulgare var. dulce" (Apiaceae) olarak adlandırır ve olgunlaşmadan yeşil haldeyken toplanmış, tekniğine uygun kurutulmuş meyvelerinin bütün ya da öğütülmüş hâli olarak tanımlar. Yani çayda ve baharatta kullanılan şey, bitkinin tohum sanılan meyvesidir.

Rezene anasonla karıştırılır; ikisi de Apiaceae ailesinden kokulu bitkilerdir ama farklı türlerdir. Anason Pimpinella anisum, rezene Foeniculum vulgare'dir; meyve boyutu ve kokusu farklıdır. İlan ve etikette hangisini sattığınızı bitki adıyla yazın.

Rezene çayı çoğunlukla ezilmiş ya da bütün meyve olarak satılır. Bitkinin yeşil kısmı ve kökü gıda olarak ayrı kullanılır; bu rehber meyve tanımı üzerinedir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf

Toplama ve kurutma

Tebliğdeki tanım toplama zamanını da verir: meyveler olgunlaşmadan, yeşil haldeyken toplanır ve tekniğine uygun kurutulur. Tohum başlıkları (şemsiye) tarlada ya da bahçede kesilir, serilir, kurutulur ve sonra taneler başlıktan ayrılır.

Tebliğin hijyen maddesi doğal yolla yapılan kurutmada bitkilerin toprakla doğrudan temas etmemesini, yerden yüksek platformlarda ya da uygun bir malzemeden yapılmış döşemeler üzerinde kurutulmasını ister. Bu kural çay için de geçerli bir iyi uygulamadır: toprağa serilen ürün hem kirlenir hem küflenir.

Kurutma sırasında yağmur ve çiğden korumak gerekir. Tam kurumamış ürün torbada küflenir; bu, partiyi satılamaz hâle getirir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Kalitede nelere bakılır?

Baharat Tebliği ürünün kendine özgü tat, koku ve renkte olmasını, yabancı tat ve koku almamış olmasını, bozuk tane içermemesini ve canlı böcek ile ölü böcek ya da kalıntısı bulunmamasını ister (madde 5). Bozuk tane tebliğde çürümüş, küflenmiş, ezilmiş, topaklanmış, filizlenmiş, kızmış, nemden bozulmuş, hastalıklı ya da böcek yenikli taneler olarak tanımlanır. Yabancı madde ise istenen kısım dışındaki her şeydir.

Fiziksel ve kimyasal ölçüler tebliğin Ek tablolarında verilmiştir; bu çalışmada tablolar okunamadığı için sayı yazılmıyor. Tebliğe göre bir ürün için değer belirlenmemişse denetimde o ölçüt aranmaz.

• Renk: soluk yeşil-sarımsı; kararmış ya da kahverengi tane bayatlık/ısınma işareti.
• Koku: kendine özgü, tatlımsı; küf ya da kapalı depo kokusu olmamalı.
• Bozuk tane, böcek yeniği, sap ve yabancı madde oranı düşük olmalı.
• Nem: iyi kurutulmuş, avuçta kıtırdayan tane.
• Menşe ve hasat yılı satıcıdan yazılı alınmalı.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf

Mevzuat, etiket ve gümrük kodu

Rezene, Baharat Tebliği'nin madde 4 listesinde baharat olarak tanımlıdır. Tebliğ bitki çayları için ayrı bir kural koymaz; bu çalışmada bitki çaylarına özgü bir Türk Gıda Kodeksi tebliği bulunamadı. Bu yüzden rezene çayı olarak satışta üç kaynak birlikte okunur: baharat tanımı ve kalitesi için Baharat Tebliği, etiket için Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, hijyen için Gıda Hijyeni Yönetmeliği. Tebliğde tanımlanmayan ürünlerin baharat amaçlı kullanımını Bakanlık değerlendirir (madde 6).

Rezene ürünlerinin etiketine ilişkin ek hüküm çalışmaları Bakanlık gündeminde olabilir. Satışa çıkarken güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr'den ve il tarım ve orman müdürlüğünden kontrol edin.

Gümrük tarife cetvelinde rezene tohumu baharat grubunda, 0909 pozisyonundadır (anason, rezene, kişniş ve benzeri tohumlar). Alt kodu ve çay olarak ambalajlanmışsa hangi pozisyonun uygulanacağını gümrük müşavirinden parti bazında alın. Ambalajsız satışta tebliğin Ek-5 hijyen kuralları da uygulanır.

Rezene çayı ilanında ve ambalajında rezenenin vücuda etkisini anlatan cümle yazılmaz, özellikle bebek ve çocuklara yönelik hiçbir iddia kurulmaz. İlanda tane temizliği, hasat yılı, ağırlık ve ambalaj yazılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve kullanım uyarısı

Rezene çayı dökme (torba) olarak toptan, poşet ya da kutuda perakende satılır. Fiyatı satıcı belirler, tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen etkenler tanenin rengi ve temizliği, hasat yılı, menşe, ambalaj ve parti büyüklüğüdür.

Saklama: kapalı, hava geçirmeyen kap; serin, kuru ve ışıksız yer. Kokusu uçucu olduğundan açık kalan ürünün kokusu kaybolur. Aynı depoda keskin kokulu ürün bulundurmayın.

Alıcılar: baharatçı ve aktarlar, paketleme işletmeleri, fırın ve pastaneler, perakende mağazalar. Ürünü kayıtlı bir işletme dışında ambalajsız satmak ayrı hijyen koşulları gerektirir.

Rezene çayını hamilelik, emzirme, düzenli ilaç kullanımı ya da süregiden bir rahatsızlık durumunda içmeden önce hekime veya eczacıya sorun. Bebek ve küçük çocuğa bu çaydan verme kararı da hekime bırakılır; bu sayfa bunu tavsiye etmez.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları)

Rezene çayı nasıl hazırlanır?

Rezene taneleri demlemeden önce havanda ya da kaşık sırtıyla hafifçe ezilir; böylece kokusu suya daha iyi geçer. Kaynamış suyla demlenir ve kapağı kapalı bekletilir, sonra süzülür. Rezene çoğunlukla tek başına, bazen anason ya da nane ile karışım olarak hazırlanır. Miktar için ambalaj önerisine bakın; bu rehber miktar yazmaz.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Rezenenin mutfaktaki yeri

Rezene tanesi mutfakta ekmek, çörek, turşu ve balık yemeklerinde baharat olarak da kullanılır; çay bu kullanımların yalnız biridir. Aktar ve baharatçılarda rezene ayrı kavanozda satılır. Çay satışı yapan işletme, aynı rezenenin hem baharat hem çay olarak sunulabileceğini bilmeli; etiketi iki durumda da tebliğdeki tanıma uygun yazmalıdır. Taze rezene bitkisi (yeşil kısmı ve soğanımsı gövdesi) sebze olarak ayrı satılır ve burada anlatılan kurutulmuş meyveyle karıştırılmamalıdır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf

Sık sorulan sorular