Portakal Kabuğu Çayı

Portakal kabuğu nedir?

Portakal, sedefotugiller (Rutaceae) familyasından Citrus sinensis (L.) Osbeck türüdür. Kabuğun dış turuncu katmanı (flavedo) uçucu yağ keselerini taşır ve kokuyu verir; altındaki beyaz katman (albedo) acımsıdır. Çay için genellikle dış turuncu katman ince soyularak ya da kabuk bütün hâliyle dilimlenerek kurutulur.

Portakal kabuğu meyve çayı sınıfına yakın bir üründür; Baharat Tebliği'nin kapsadığı bir baharat olarak değil, genel gıda mevzuatına tabi bir meyve kabuğu ürünü olarak ele alınır. Mandalin, limon, greyfurt ve turunç kabuğu ayrı ürünlerdir; ilanda hangi meyvenin kabuğu satılıyorsa o yazılır.

Kuru kabuk kendi başına satılabildiği gibi, hibiskus, kuşburnu ve elma parçalarıyla meyve çayı karışımlarında da bulunur. Bu rehber yalnız portakal kabuğunu anlatır.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Nerede yetişir, kabuk nasıl hazırlanır?

Portakal Türkiye'de Adana, Mersin, Hatay, Antalya ve Ege kıyılarında yetiştirilir. Üretim miktarı için TÜİK bitkisel üretim tablolarına bakılır; kabuk miktarı ayrıca izlenmediği için bu rehber kabuk rakamı vermez.

Narenciye bahçesinde meyve zararlıları ve mantar hastalıkları için ilaçlama yapılır; hasattan sonra meyve depoda ya da ambalaj tesisinde mantar önleyici uygulanabilir ve parlak görünmesi için mumlanabilir. Bunlar kabuğun dış yüzeyinde kalır. Kabuğu çay olarak kurutmak isteyen kişi, ilaçsız ya da kayıtlı ilaçlama programı bilinen bahçeden, mumlanmamış ve işlem görmemiş meyve seçer.

Kabuk, meyve iyice yıkandıktan sonra ince soyulur ya da kabuk bütün hâlinde şeritlere kesilir. Beyaz katman fazla kalmasın diye keskin soyma aleti kullanılır. Şeritler ince tabakada, gölgede ve havadar yerde ya da düşük ısılı ünitede kurutulur. Güneşte kurumuş kabuk uçucu yağını kaybeder, kokusu azalır. Kabuk kırılacak kadar kuruyunca kapalı kaba konur.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları) · Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Kalitede nelere bakılır?

Portakal kabuğu çayı için bu çalışmada okunan resmî bir sınıf tablosu yoktur. Alıcılar gözle ve kokuyla değerlendirir.

• Renk: turuncu-kahve; koyulaşmış, kararmış ya da beyaz küf lekeli parça yok.
• Koku: belirgin portakal kokusu; küf, nem ya da bayat koku yok.
• Albedo oranı: beyaz katman az; fazla albedo acılık verir.
• Kaynak: ilaçsız ya da ilaçlama kaydı bilinen bahçe; mumlanmamış meyve; kalıntı analizi.
• Parça yapısı: şerit, küçük kesim ve toz oranı ilanda belirtilmiş.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi

Mevzuat, kalıntı kuralı ve gümrük kodu

Portakal kabuğu çayı meyve kabuğu ürünüdür; Baharat Tebliği ya da Çay Tebliği kapsamında değildir. Satışta Etiketleme Yönetmeliği (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer) ve Hijyen Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) birlikte uygulanır. Narenciye için pestisit kalıntıları, Pestisit Azami Kalıntı Limitleri Yönetmeliği'nde (RG 27.09.2021, sayı 31611 mükerrer) ürün bazında sınırlandırılır.

Bu çalışmada kabuk için ayrı bir limit satırı okunmadığından sayı yazılmaz. Kabuk meyvenin en dış tabakası olduğu için kalıntı en çok orada birikir; bu nedenle çay amacıyla kabuk satan işletme partiyi analiz ettirerek güvenceye almalıdır. Mumlama ve yüzey işlemi görmüş meyvenin kabuğu çay için kullanılmaz.

Etikette ürün adı (portakal kabuğu, mümkünse Citrus sinensis), net miktar, tavsiye edilen tüketim tarihi, parti numarası ve üretici bilgisi bulunur. Gümrük tarife cetvelinde turunçgil kabuğu 8. faslın 0814 pozisyonundadır; altı haneli kodu gümrük müşavirinden alın. Denetim yetkisi 5996 sayılı Kanun'a dayanır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Kuru portakal kabuğu şerit, küçük kesim ve toz olarak çuvalda, kraft torbada, kavanozda ve süzen poşette satılır. Meyve çayı karışımlarında bileşen olarak kullanılır. Fiyatı satıcı belirler; kokunun şiddeti, albedo oranı, ilaçlama kaydı ve ambalaj fiyatı etkiler.

Saklama: kapalı, ışık geçirmeyen kapta, serin ve kuru yerde. Uçucu yağlar açık havada çabuk uçar, bu yüzden hava geçirmeyen kap seçilir. Nemli ortamda kabuk küflenir. Bir yıldan eski ürünün kokusu belirgin biçimde azalır.

Alıcılar: aktarlar, bitki ve meyve çayı paketleyenler, pastane ve fırın hammadde tedarikçileri, yöresel ürün mağazaları ve karışım atölyeleridir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Kullanım ve satıcı notu

Portakal kabuğu genellikle sıcak suda birkaç dakika demlenir ya da diğer bitkilerin yanında harman bileşeni olur. Uzun demlenirse acılık artar. Kabuk, rendelenip yemeklerde ve tatlılarda da kullanılır; bu rehber yalnız çay olarak satışı anlatır.

Satıcı ilanda kabuğun vücuda etkisini anlatmaz. Narenciye alerjisi olanlar için ambalajda uyarı bulunması iyi bir uygulamadır. Hamile, emziren, düzenli ilaç kullanan kişilerin ve çocukların bitki ve meyve çaylarını düzenli içmeden önce hekime danışması önerilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Meyve suyu atölyesi için yan ürün olarak kabuk

Portakal sıkan meyve suyu işletmesinde kabuk çok miktarda ortaya çıkar. Bu kabuğun çaya dönüşmesi için işletmede kabuk akışının ayrılması gerekir: sıkma makinesinden çıkan kabuk ezilmiş ve meyve suyuyla bulaşmıştır, çay için uygun değildir. Çaya ayrılacak kabuk, sıkmadan önce elle ya da soyma makinesiyle ayrı soyulmalıdır.

İşletme kabuk partisini hangi bahçeden aldığını, bahçenin ilaçlama kaydını ve meyvenin mumlanıp mumlanmadığını yazılı tutmalıdır. Mumlanmış ya da yüzey işlemi görmüş meyvenin kabuğu çaya ayrılmaz.

Yem ve kompost için ayrılan kabuk yığınıyla çaya ayrılan kabuk aynı yerde tutulmaz. Çaya ayrılan parti, temiz kasalarda, ayrı bir alanda ve hemen kurutmaya alınır.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Sık sorulan sorular