Mısır Püskülü Çayı

Mısır püskülü nedir?

Mısır, buğdaygiller (Poaceae) familyasından Zea mays L. türüdür. Bitkinin koçanının ucundan çıkan ince, uzun, ipeksi tellere mısır püskülü denir. Her tel, koçandaki bir tanenin döllenme borusudur. Püskül yeşilimsi sarı ya da krem renkte çıkar, koçan olgunlaştıkça kahverengiye döner ve kurur.

Çay için ya kuruma aşamasındaki ince sarı-kahve püskül, ya da hasat edilen taze mısırın kabuğu açıldığında çıkan püskül kullanılır. Hasat sonrası koçan kurumuş mısır tarlasında kalan püskül çay için tercih edilmez, çünkü toz, böcek ve küf barındırır.

Mısır püskülü, mısır unu, mısır nişastası ve mısır yağı gibi mısır ürünlerinden ayrı, tek başına bir yan üründür. Ürün gıda olarak satılacaksa yem ya da silaj için ayrılan hasat artığıyla karışmamalıdır.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Nerede yetişir, nasıl toplanır ve kurutulur?

Mısır Türkiye'de Çukurova, Güneydoğu Anadolu, Ege, Marmara ve Karadeniz'de geniş alanda yetiştirilir. Üretim miktarı ve ekilen alan için TÜİK bitkisel üretim tablolarına bakılır; bu rehber mısır tane üretim rakamını yazmaz ve püskül miktarı için de ayrı bir resmî satır bulunmaz.

Püskül, mısır koçanı süt olum döneminde iken ya da hasattan hemen önce toplanır. Kabuk açılır, teller koçandan nazikçe çekilir. Yeni toplanan püskül nemli ve yumuşaktır; ince bez ya da tel kafes üzerinde tek kat serilerek gölgede, havadar yerde birkaç günde kurutulur. Kalın kümeler içeride kalıp çabuk küflendiği için ince serilir.

Mısır tarlası yetiştirme boyunca ilaçlanır: yabani ot ilacı, böcek ilacı ve mantar ilacı. Bu nedenle püskülü çay yapmak isteyen kişi, tarladaki ilaçlama kaydını ve bekleme süresini bilmelidir. İlaçlama sonrası bekleme süresi dolmamış tarladan püskül toplanmaz.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Kalitede nelere bakılır?

Mısır püskülü için bu çalışmada okunan resmî bir sınıf tablosu yoktur. Alıcılar gözle, kokuyla ve elle değerlendirir.

• Görünüm: ince, uzun, ipeksi teller; sarımsı kahve renkte, kopuk ve ezilmiş lif oranı düşük.
• Koku: hafif tatlımsı, tahıl benzeri; küf ve tütsü kokusu yok.
• Temizlik: kabuk parçası, tane kırıntısı, böcek ve toz ayıklanmış; koçan çürüğü yok.
• Kalıntı: tarlanın ilaçlama kaydı var ya da pestisit kalıntısı analizi temiz; kayıtsız tarladan alınan parti çay diye satılmaz.
• Kuruluk: eline alınca kırılacak kadar kuru; nemli ve yumuşak hissedilmesi küf riskidir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi

Mevzuat, kalıntı sınırı ve gümrük kodu

Mısır püskülü çayı, Çay Tebliği'nin (2015/30) kapsadığı çay değildir. Bitki çaylarına özgü ayrı bir kodeks tebliği bulunamadı; satışta Etiketleme Yönetmeliği (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer) ve Hijyen Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) birlikte uygulanır.

Bu ürün için kritik başlık pestisit kalıntısıdır. Mısır tarlasında kullanılan ilaçların kalıntı limitleri Pestisit Azami Kalıntı Limitleri Yönetmeliği'nde (RG 27.09.2021, sayı 31611 mükerrer) ürün bazında belirlenir. Püskül gibi ana ürün olmayan kısımlar için limit tablosunda ayrı satır bulunmayabilir; bu belirsizlik, satıcının temkinli davranmasını ve analiz raporu almasını gerektirir. Bu çalışmada püskül için ayrı limit satırı okunmadığı için sayı yazılmaz.

Etikette ürün adı (mısır püskülü, mümkünse Zea mays), net miktar, tavsiye edilen tüketim tarihi, parti numarası ve üretici bilgisi bulunur. Gümrük tarife cetvelinde kurutulmuş bitki kısımları 12. faslın 1211 pozisyonunda ele alınır; altı haneli kodu gümrük müşavirinden alın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Kuru mısır püskülü çok hafif ve hacimlidir; çuvalda, kraft torbada, kavanozda ve süzen poşette satılır. Küçük ambalajlarda ağırlığa göre hacim büyüktür. Fiyatı satıcı belirler; temizlik, ilaçlama kaydı, kuruluk, kesim boyu ve ambalaj fiyatı etkiler.

Saklama: kuru, serin ve havadar yerde, kâğıt astarlı çuvalda ya da kapalı kapta. Nemi çabuk çeker, nemlendiğinde küf ve böcek davet eder. Fare ve böcek korumalı depoda saklanır. Hasat sonrası mısır silosunun yanında tutulan püskül tahıl böceklerinden etkilenebilir.

Alıcılar: aktar ve baharatçılar, bitki çayı paketleyenler, yöresel ürün mağazaları ve mısır üreticisinden ek gelir arayan küçük işletmelerdir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Demleme ve satıcı notu

Mısır püskülü genellikle bir avuç kurutulmuş telin sıcak suya atılıp bir süre demlenmesiyle hazırlanır, ardından süzülür. Tadı hafif tatlı ve tahılsıdır. Teller ince olduğu için süzme bezi ya da ince süzgeç kullanılır.

Satıcı, ilanında ürünün bir amaca yaradığını söylemez; yalnız ürünün adını, bilimsel adını, hasat yılını, tarlanın ilaçlama kaydının bulunduğunu, ağırlığını ve ambalajını yazar. Düzenli ilaç kullanan, hamile ya da emziren kişilerin bitki çayını düzenli içmeden önce hekime danışması önerilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Mısır takvimine bağlı çalışma

Mısır püskülü yılda bir kez, mısırın koçan bağladığı kısa dönemde bulunur. Karadeniz'de mısır yaz sonunda, Çukurova'da ikinci ürün olarak sonbaharda hasat edilebilir. Püskül toplamak isteyen kişi tarla sahibiyle hasattan önce anlaşır; çünkü hasat makinesi geçtikten sonra püskül kalmaz.

Püskül toplanan tarlada koçan da zarar görebilir. Teller koçan kabuğu açılarak çekildiğinde tane dolumu henüz bitmemiş koçan yarım kalır. Bu yüzden toplama, tarla sahibinin onayladığı satırlardan ve sınırlı sayıda koçandan yapılır. Tarlanın tamamından püskül almak, mısır verimini etkileyebileceği için sahiple açıkça konuşulmalıdır.

Toplayıcı, tarlayı eken kişiden ilaçlama defterini ister. Mısırda yabani ot ilacı, böcek ilacı ve mantar ilacı kullanımı yaygındır; son ilaçlama tarihi ile toplama tarihi arasındaki bekleme süresi geçmiş olmalıdır. Bu kayıt olmayan tarladan toplanan püskül çay diye satılmaz.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Sık sorulan sorular