Mersin Yaprağı Çayı

Mersin nedir?

Mersin, Myrtaceae (mersingiller) familyasından, Akdeniz makisinin yaygın çalısı Myrtus communis L.'dir. Yaprakları küçük, mızraksı, koyu yeşil, parlak ve ezilince güçlü kokulu, çiçekleri beyaz, tomurcuk açıldığında uzun tüy gibi erkek organları belirgindir. Olgun meyveleri mavimsi siyah bir renk alır.

Mersin çayı için genellikle yaprak (bazı yörelerde yaprak ve meyve) kullanılır. Meyve ayrı ürün olarak satılır; ilanda hangi kısmın satıldığı açık yazılmalıdır. Süs bitkisi olarak satılan mersin türleri ya da çeşitleri de olduğu için gıda amaçlı kullanılacak yaprağın nereden geldiği önemlidir.

Mersin yaprağı tek başına ya da başka bitkilerle harman olarak sunulur. Harmanda mersin oranı içindekiler listesinde yer alır.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Nerede yetişir, nasıl toplanır ve kurutulur?

Mersin sıcak ve kurak yazlı Akdeniz iklimini sever; Türkiye'de Akdeniz, Ege ve Marmara kıyılarında makilik alanlarda, çam ormanı altı ve dere kenarlarında doğal olarak yetişir. Üretimin illere göre dağılımı resmî tablolarda bulunmayabilir; bu rehber rakam vermez, TÜİK ve Orman Genel Müdürlüğü kayıtlarına bakılması önerilir.

Mersin çoğunlukla doğadan toplandığı için toplama yerinin hukuki durumu belirleyicidir: makilik alan orman sayılıyorsa orman ürünü toplama kuralları gündeme gelir. Özel arazide ve bahçede yetişen mersinde böyle bir izin aranmaz. Toplamadan önce il tarım ve orman müdürlüğüne ve orman işletme müdürlüğüne sorun; izinsiz toplamanın yaptırımı olabilir.

Yaprak, dalın uç kısmından kuru bir günde ve çiy kalktıktan sonra toplanır. Yol kenarı, yerleşim çıkışı ve çöp döküm alanı yakınındaki çalı gıda için toplanmaz. Yapraklar tek kat, gölgede, havadar yerde ve toprağa değmeyen yüzeyde kurutulur. Kuruyunca sert ve kırılgan olur, rengi koyu yeşilden zeytin yeşiline döner.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Resmî Gazete · 6831 sayılı Orman Kanunu ve orman ürünü toplama izin uygulaması (Orman Genel Müdürlüğü, orman işletme müdürlükleri) · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları)

Kalitede nelere bakılır?

Mersin yaprağı için bu çalışmada okunan resmî bir sınıf tablosu yoktur; alıcılar gözle ve kokuyla değerlendirir, kurumsal alıcı ayrıca analiz raporu ister.

• Renk: koyu yeşil ya da zeytin yeşili; kahverengileşmiş, kararmış yaprak nemli kurutmaya ya da yaşlı toplamaya işaret eder.
• Koku: bitkinin kendine özgü aromatik kokusu; küf ve rutubet kokusu yok.
• Bütünlük: kırık ve ufalanmış yaprak oranı düşük; sap ve dal parçası az.
• Temizlik: toprak, taş, kabuk, böcek ve başka bitki yok; elenmiş parti.
• Kayıt: toplama yeri (il, ilçe, mevkii), tarihi ve toplama izni ya da arazi sahipliği satıcıdan yazılı alınır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi

Mevzuat, etiket ve gümrük kodu

Mersin yaprağı çayı, Çay Tebliği'nin (2015/30) kapsadığı Camellia sinensis çayı değildir. Bitki çaylarına özgü ayrı bir kodeks tebliği bulunamadı; satışta Etiketleme Yönetmeliği (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer), Hijyen Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) ve bulaşan ile pestisit kalıntısı kuralları birlikte uygulanır.

Mersinin en önemli ayrıntısı doğadan toplamadır. Orman alanından ürün toplamak için Orman Kanunu (6831) kapsamındaki izin uygulamasına bakmak gerekir; kapsamın ve izin biçiminin ayrıntısı için orman işletme müdürlüğüne danışın. Özel arazide yetiştirilen mersinde bu kural uygulanmaz ama arazi sahipliğinin belgelenmesi alıcıya güven verir.

Etikette ürün adı (mersin yaprağı, mümkünse Myrtus communis), net miktar, tavsiye edilen tüketim tarihi, parti numarası ve üretici bilgisi bulunur. Bitkinin vücuda etkisini anlatan cümle yazılmaz. Gümrük tarife cetvelinde kurutulmuş bitki kısımları 12. faslın 1211 pozisyonunda yer alır; altı haneli kodu gümrük müşavirinden alın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Resmî Gazete · 6831 sayılı Orman Kanunu ve orman ürünü toplama izin uygulaması (Orman Genel Müdürlüğü, orman işletme müdürlükleri) · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Mersin yaprağı kuru olarak çuvalda, kraft torba ve kavanozda, çay olarak süzen poşet ve kutuda satılır. Fiyatı satıcı belirler; yaprak bütünlüğü, renk, koku, toplama kaydı ve ambalaj fiyatı etkiler.

Saklama: uçucu kokusu için hava almayan kap, serin, kuru ve ışıksız yer gerekir. Aromatik bitkiler kokularını yan partilere geçirir; mersini keskin kokulu ürünlerin yanında depolamayın.

Alıcılar: aktar ve baharatçılar, bitki çayı paketleyen işletmeler, kafeler, toptan gıda satıcıları ve karışım üreten atölyelerdir. Akdeniz ve Ege kıyı köylerinde mersin toplayıp satan yerel üreticiler için doğrudan satış de mümkündür.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Toplayıcı için kayıt ve sorumluluk

Doğadan toplayan kişi, alıcıya şu bilgileri verebilmelidir: toplanan bitkinin adı ve kısmı, toplama yeri ve tarihi, arazinin özel mülk mü orman mı olduğu, izin belgesi varsa tarihi. Bu kayıtlar sonradan çıkabilecek soruları ve anlaşmazlıkları çözer.

Aşırı toplama bitkinin yeniden sürmesini zorlaştırır; bu yüzden dalı kökten sökmek yerine uç kısımları kesmek, her çalıdan makul bir kısmı bırakmak, toplanan yeri bir sonraki yıl dinlendirmek uygun uygulamadır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 6831 sayılı Orman Kanunu ve orman ürünü toplama izin uygulaması (Orman Genel Müdürlüğü, orman işletme müdürlükleri) · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Kurutma ve paketleme notları

Mersin yaprağı küçük ve deri gibi sert olduğu için tek kat serilse bile kurumak birkaç gün sürer. Kurumanın bittiğini anlamak için yaprağı elde kırmayı deneyin: temiz kırılıyorsa kurumuştur, bükülüyorsa içinde nem vardır.

Paketlemeden önce yaprak bir kez elenir, sap ve ince dal parçaları ayrılır. Aromatik bitkilerde koku kaybı en büyük sorun olduğundan paket küçük tutulur ve mümkün olduğunca az hava bırakılır. Her pakete toplama yılı yazılır.

Mersin gibi doğadan toplanan ürünlerde sezon sonunda toplam alım ve satış miktarını karşılaştırmak, hem izin koşulları hem de vergi kaydı açısından düzenli bir defter tutulmasını sağlar. Defter, hangi toplayıcıdan ne kadar ürün alındığını gösterir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Sık sorulan sorular