Karanfil Çayı

Karanfil nedir, üç sınıf ne demek?

Baharat Tebliği 2022/7 karanfili "Eugenia caryophyllata Thunb (Myrtaceae)" olarak yazar ve türüne giren bitkilerin açılmamış çiçek tomurcuklarının tekniğine uygun kurutulmuş tane ya da öğütülmüş hâli olarak tanımlar. Bahçedeki karanfil çiçeği (Dianthus) ile karıştırılmamalıdır; baharat olan karanfil tropik bir ağacın tomurcuğudur.

Tebliğ üç sınıf sayar. Ana karanfil, 4 adet içe doğru kıvrık, çanak yapraklarıyla sarılı, yumurta şeklinde kahverengi üzümsü meyveleri olandır. Başsız karanfil, tomurcuk başı kopmuş, yalnız sapı kalmış karanfildir. Köker karanfil ise yeterli kurutulmadığı için fermantasyona uğramış, soluk kahve renkli, beyazımtırak, unlu görünümlü ve buruşuk yüzlü karanfildir.

Bu sınıflama alım-satımda kalite dili olarak işe yarar: iyi parti ağırlıkla ana karanfildir; başsız ve köker karanfil oranı yüksekse parti düşük kalitededir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf

Nerede yetişir, nasıl elde edilir?

Karanfil ağacı tropik iklimde yetişir; Türkiye'de ticari olarak yetiştirilmez. Piyasadaki karanfil ithal edilir. Menşe ülkeyi, ithalat belgelerini ve parti analizini tedarikçiden yazılı alın.

Tebliğin tanımı elde etme zamanını belirtir: tomurcuklar açılmadan toplanır, sonra kurutulur. Kurutma sırasında tomurcuk koyu kahverengine döner ve sertleşir. Yeterince kurutulmayan tomurcuk fermente olur ve köker karanfile dönüşür.

Karanfilin uçucu yağı ve yağı alınmış posası ayrı ürünlerdir; çay için tomurcuğun kendisi kullanılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Kalitede nelere bakılır?

Baharat Tebliği ürünün kendine özgü tat, koku ve renkte olmasını, yabancı tat ve koku almamış olmasını, bozuk tane içermemesini ve canlı böcek, ölü böcek ya da kalıntı içermemesini ister (madde 5). Karanfilde kalite, ana karanfil oranı, başsız karanfil ve köker karanfil oranı ile yabancı madde miktarıyla anlaşılır.

Elinize aldığınızda tomurcuk sert, koyu kahverengi ve kokulu olmalıdır. Soluk, unlu ya da buruşuk görünen tomurcuk köker karanfildir; koku zayıftır. Küf kokusu veya nem alma belirtisi varsa parti kabul edilmez. Ek tablolardaki sayısal ölçütler bu çalışmada okunamadı; analiz raporunda tebliğin eklerine göre değerlendirme isteyin.

• Ana karanfil: baş kısmı sağlam, dört çanak yaprağıyla sarılı, koyu kahverengi.
• Başsız karanfil: baş kopmuş, yalnız sap; oranı düşük olmalı.
• Köker karanfil: soluk, unlu, buruşuk; kalite düşüklüğü işareti.
• Koku: güçlü, kendine özgü; küf ve rutubet kokusu yok.
• Yabancı madde ve böcek yeniği yok.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf

Mevzuat, etiket ve gümrük kodu

Karanfil Baharat Tebliği'nin madde 4 listesinde tanımlıdır. Bitki çaylarına özgü ayrı bir tebliğ bu çalışmada bulunamadı; karanfil çayı olarak satışta Baharat Tebliği'nin ürün özellikleri, etiket yönetmeliği, hijyen yönetmeliği ve bulaşan ile pestisit mevzuatı birlikte uygulanır. Tebliğ ambalajsız arz edilen ürünlere Ek-5 hijyen kurallarını da getirir.

Etikette ürün adı ("karanfil" ya da "karanfil çayı"), içindekiler, net miktar, tavsiye edilen tüketim tarihi ve parti numarası yer alır. Etikete karanfilin vücuda etkisini anlatan cümle yazılmaz.

Gümrük tarife cetvelinde karanfil (bütün meyve, çiçek ve sap) 0907 pozisyonundadır. Alt kod hâline göre değişebilir; kesin kodu gümrük müşavirinden parti bazında alın. Tebliğe aykırılıkta 5996 sayılı Kanun'un idari yaptırımı uygulanır.

Karanfil çayı için diş ya da ağız sağlığına dair hiçbir cümle ilanda ve etikette yer almaz. İlanda karanfil sınıfı (ana, başsız, köker), menşe, ağırlık ve ambalaj yazılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Karanfil tane olarak çuvalla toptan, küçük kraft torba ve kavanozla perakende satılır; çay olarak karışım poşetlerde ya da tek başına kutuda sunulur. Fiyatı satıcı belirler, tarımart fiyat vermez. Fiyatı etkileyen başlıca etkenler ana karanfil oranı, tane temizliği, menşe, ambalaj ve parti büyüklüğüdür.

Saklama: kapalı, hava geçirmeyen kap; serin, kuru ve ışıksız yer. Karanfil kokusu güçlüdür, yanındaki ürünlere geçebilir; ayrı kapta saklanır.

Alıcılar: baharatçı ve aktarlar, fırın ve pastaneler, kafe ve restoranlar, paketleme işletmeleri ve perakende mağazalar.

Karanfil çayını düzenli içmeden önce, özellikle hamilelik, emzirme ve ilaç kullanımı durumunda, hekime veya eczacıya danışın. Çocuklara verilmesi hakkında da hekim görüşü alınmalıdır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Karanfil çayı nasıl hazırlanır?

Karanfil taneleri kaynamış suya birkaç adet atılır ve kapaklı demlikte bekletilir; çok uzun bekletilirse tat ağırlaşır. Karanfil tek başına nadiren içilir, genellikle tarçın, zencefil ya da portakal kabuğu ile birlikte hazırlanır. Kokusu çok yoğun olduğundan az miktar yeter; miktar için ambalaj önerisine bakın, bu rehber miktar yazmaz. Karanfil mutfakta et yemeği, pilav ve tatlıda da baharat olarak kullanılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Karanfilin mutfaktaki yeri

Karanfil mutfakta etli yemekler, pilav, kompostolar, turşu ve tatlılarda kullanılır; yoğun kokusu nedeniyle az miktarda atılır. Çay olarak çoğu kez karışımın bir bileşeni olur. Ticarette karanfil tanesi, kalite sınıfına (ana, başsız, köker) göre ayrılır ve fatura ile ilanda sınıfı yazmak alıcı için güven verir. Karanfilin uçucu yağı ayrı bir ürün olup farklı mevzuata tabidir; bu sayfa yalnız kurutulmuş tomurcuğu anlatır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf

Sık sorulan sorular