Kakule Çayı

Kakule nedir?

Baharat Tebliği 2022/7 kakuleyi "Elettaria cardamomum L. Maton (Zingiberaceae)" olarak yazar ve türüne giren bitkilerin olgunlaşmaya yakın meyvelerinin tekniğine uygun kurutulmuş hâli ya da bu meyvelerden ayrılmış tohumları olarak tanımlar. Çayda hem bütün kapsül hem tohum hem toz hâli kullanılır.

Kakule zencefil ailesinden (Zingiberaceae) bir bitkidir. Adı benzer olduğu için karıştırılan "kara kakule" başka bir bitkidir; tebliğin tanımı yalnız Elettaria cardamomum içindir. İlan ve etikette hangisini sattığınızı bilimsel adıyla yazın.

Kakule çay ve kahveye tek başına ya da karışımla katılır. Karışımda kakule diğer bileşenlerle sırayla içindekiler listesine yazılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf

Nerede yetişir, nasıl elde edilir?

Kakule tropik iklim bitkisidir; Türkiye'de ticari ölçekte yetiştirilmez ve piyasadaki ürün ithal edilir. Menşe ülkeyi, ithalat belgelerini ve parti analizini tedarikçiden yazılı alın.

Tebliğin tanımı hasat durumunu verir: meyveler olgunlaşmaya yakın toplanır ve tekniğine uygun kurutulur. Kapsül yeşil, saman ya da beyazımsı renkte olabilir; renk kurutma yöntemine göre değişir. Kapsül açılır ve tohumlar ayrılırsa, tohumlar kokusunu daha çabuk kaybeder; bu yüzden bütün kapsül daha uzun süre aroma korur.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Kalitede nelere bakılır?

Baharat Tebliği ürünün kendine özgü tat, koku ve renkte olmasını, yabancı tat ve koku almamış olmasını, bozuk tane içermemesini ve canlı böcek, ölü böcek ya da kalıntı içermemesini ister (madde 5). Öğütülmüş kakulede doğal yapısı dışında dolgu maddesi (nişasta, irmik, kepek ve benzeri) bulunamaz.

Bütün kapsülde kapsülün sağlam, dolgun ve kapalı olması, kabuğunun temiz ve kokulu olması beklenir. Kırık, sönük ya da böcek yenikli kapsül bozuktur. Tohum satılıyorsa tohum koyu renkli, dolgun ve güçlü kokulu olur. Ek tablolardaki sayısal ölçütler bu çalışmada okunamadı; analiz raporunda tebliğin eklerine göre değerlendirme isteyin.

• Kapsül: dolgun, kapalı, temiz; kırık ve sönük kapsül oranı düşük.
• Tohum: koyu renkli, dolgun, güçlü kokulu.
• Toz: dolgu maddesi katılmamış; renk tek tip.
• Koku: kendine özgü; küf, rutubet ya da yabancı koku yok.
• Menşe ve hasat yılı satıcıdan yazılı alınmalı.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf

Mevzuat, etiket ve gümrük kodu

Kakule Baharat Tebliği'nin madde 4 listesinde tanımlıdır. Bitki çaylarına özgü ayrı bir tebliğ bu çalışmada bulunamadı; kakule çayı olarak satışta Baharat Tebliği'nin ürün özellikleri, etiket yönetmeliği, hijyen yönetmeliği ve bulaşan ile pestisit mevzuatı birlikte uygulanır. Tebliğ ambalajsız arz edilen ürünlere Ek-5 hijyen kurallarını da getirir.

Etikette ürün adı ("kakule" ya da "kakule çayı"), içindekiler, net miktar, tavsiye edilen tüketim tarihi ve parti numarası yer alır. Etikete kakulenin vücuda etkisini anlatan cümle yazılmaz.

Gümrük tarife cetvelinde kakule 0908 pozisyonu altında (hindistan cevizi, Brezilya cevizi ve kakule) yer alır. Alt kod hâline göre değişir; kesin kodu gümrük müşavirinden parti bazında alın. Tebliğe aykırılıkta 5996 sayılı Kanun'un idari yaptırımı uygulanır.

Kakule çayı için sindirim ya da nefes tazeliği gibi etki cümleleri etikette ve ilanda yazılmaz. İlanda kapsül, tohum ya da toz oluşu, menşe, ağırlık ve ambalaj yazılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Kakule bütün kapsül, tohum ya da toz olarak satılır; küçük ambalajda sunulması yaygındır çünkü kullanımı az miktardadır. Fiyatı satıcı belirler, tarımart fiyat vermez. Fiyatı etkileyen başlıca etkenler kapsül boyutu ve rengi, bütün ya da toz olması, menşe, ambalaj ve parti büyüklüğüdür.

Saklama: kapalı, hava geçirmeyen kap; serin, kuru ve ışıksız yer. Bütün kapsül kokusunu tohumdan ve tozdan daha uzun korur.

Alıcılar: baharatçı ve aktarlar, kahve ve çay işletmeleri, fırın ve pastaneler, restoranlar ve perakende mağazalar.

Kakule çayını hamilelik, emzirme ya da düzenli ilaç kullanımı varsa hekime veya eczacıya sormadan düzenli içmeyin. Bu sayfa, çayın vücuda etkisi konusunda bir hüküm içermez.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Kakule çayı nasıl hazırlanır?

Kakule kapsülü demlemeden önce hafifçe ezilir ki içindeki tohumlar açığa çıksın. Kaynamış suya konur ve kapaklı demlikte bekletilir. Kakule çoğunlukla çaya ve kahveye ek baharat olarak katılır; tek başına demleme de yapılır. Miktar için ambalaj önerisine bakın; bu rehber miktar yazmaz. Bütün kapsül kokuyu uzun süre koruduğu için kullanılacağı zaman ezmek tercih edilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Kakulenin mutfaktaki yeri

Kakule mutfakta kahve, çay, tatlı, pilav ve fırın ürünlerinde kullanılır. Türk kahvesine kakule katmak yaygın bir gelenektir. Çay olarak kullanımı da bu geleneğin devamıdır; kapsül ezilip çaya atılır. Kakule küçük miktarda kullanıldığı için perakende satışta küçük ambalaj yaygındır. Kapsülün ezilmeden satılması kokunun korunması açısından avantajlıdır; öğütülmüş ürün için dolgu maddesi katılmaması mutlaka gerekir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf

Sık sorulan sorular