Kafeinsiz Çay

Kafeinsiz çay nedir?

Çay Tebliği 2015/30 madde 4'e göre kafeinsiz siyah ya da yeşil çay, kafein miktarı kuru maddede ağırlıkça yüzde 0,1'i geçmeyen çaydır. Yani ürün bir çay bitkisi (Camellia sinensis) yaprağıdır; kafeini ayrıca çıkarılmıştır. Tebliğin kapsamı madde 2'de "kafeinsiz siyah ve yeşil çay" olarak sayılır.

Bu tanım, adı "çay" olmayan ürünlerle karıştırılmamalıdır. Papatya, ıhlamur, nane gibi bitki çayları çay bitkisinden değil başka bitkilerden yapılır ve doğal olarak çay yaprağı kafeini taşımaz; bunlara "kafeinsiz çay" demek değil, bitkinin adıyla anmak gerekir. Çay Tebliği yalnız Camellia sinensis ürünlerini kapsar, kurutulmuş bitki ve meyve katılmış siyah ve yeşil çayları kapsamaz.

Ticari olarak kafeinsiz çay, siyah ya da yeşil olabilir; aromalı da olabilir. Aromalı ise etikette hem "kafeinsiz" hem "aromalı" bilgisi yer alır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf

Kafein nasıl çıkarılır?

Tebliğ kafeinin hangi yöntemle çıkarılacağını yazmaz; yalnız sonuçtaki kafein miktarını sınırlar. Dünyada kafeini çıkarmak için yaprağın işlendikten sonra bir çözücü ya da su ve karbon dioksit gibi bir ortamla yıkanması yöntemleri bilinir. Hangi yöntemin kullanıldığı, hangi çözücünün hangi kalıntı sınırıyla izinli olduğu Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar ve ilgili yönetmeliklerinde ayrı düzenlenir; kullanılan yöntem ve kalıntı sonucu üretici tarafından belgelendirilmelidir.

Türkiye'de küçük çay işletmelerinin kafein çıkaran bir hat kurması yaygın değildir. Çoğu satıcı, kafeini çıkarılmış hazır çayı ya yurt dışından alır ya da bu işi yapan bir işletmeden fason olarak yaptırır. Bu durumda alıcı, tedarikçinin analiz raporunu ve ürünün kafein sonucunu saklamalıdır.

Kafein çıkarma işlemi yaprağın tat ve kokusunu da etkiler. Bu yüzden kafeinsiz çay çoğu zaman aromalı sunulur; tabanın karakteri hafifleyebilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf

Kalite: kafein sonucu ve analiz raporu

Kafeinsiz çayın kalite ölçüsü bir sayıdır: kuru maddede ağırlıkça kafein yüzde 0,1'i geçmeyecek. Bu ölçüyü sağlayıp sağlamadığınızı yalnız analiz gösterir; gözle, kokuyla ya da tatla anlaşılmaz. Satışa çıkan her parti için akredite laboratuvardan kafein analizi alın ve parti numarasıyla birlikte saklayın.

Bunun yanında tebliğin genel ölçüleri de geçerlidir: ürün kendine has görünüş, renk, tat ve kokuda olur, yabancı madde içermez ve Ek-1'deki fiziksel ve kimyasal özelliklere uyar. Ek-1'i bu çalışmada okuyamadık; sayılar için Resmî Gazete metnine bakın.

• Kafein: kuru maddede ağırlıkça yüzde 0,1 sınırı; parti analiz raporu saklanır.
• Yabancı madde bulunmaz; taban çay tebliğe uygundur.
• Katkı maddesi katılmaz (madde 6).
• Aroma varsa adı "… aromalı …" olur; aroma vericiler yönetmeliğe uyar.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf

Etiket, mevzuat ve gümrük kodu

Ana mevzuat Çay Tebliği 2015/30'dur. Etiket, Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliğine uyar; tebliğin ek kuralı olarak süzen poşette "demlik süzen poşet" ya da "süzen poşet" ifadesi ürün adıyla aynı yüzde yazılır. Adın ayrı bir kuralı da vardır: aroma varsa "… aromalı siyah/yeşil çay", kurutulmuş bitki ya da meyve parçası katılmışsa "siyah çay" ya da "yeşil çay" adı kullanılmaz.

"Kafeinsiz" kelimesi etikette bir ölçü bildirir; bu yüzden tanıma uymayan bir ürünün etiketinde kullanılması yanıltıcıdır ve 5996 sayılı Kanun'un idari yaptırımına girebilir. Etikete bitkinin ya da kafein yokluğunun vücuda etkisini anlatan cümle yazmayın.

Gümrük tarife cetvelinde çay 0902 pozisyonundadır. Kafeini giderilmiş çayın alt kodu, çayın türüne (siyah ya da yeşil) ve ambalaj boyutuna göre değişir; kesin kod için gümrük müşavirinden parti bazında görüş alın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Kafeinsiz çay çoğunlukla poşet ve kutuda, ayrıca dökme torbada paketleme işletmesine satılır. Fiyatı satıcı belirler, tarımart fiyat vermez. Fiyatı etkileyen başlıca etkenler çay türü, kafein çıkarma yöntemi, aroma, ambalaj ve parti büyüklüğüdür.

Saklama kuralı diğer kuru çaylarla aynıdır: kapalı kap, serin ve kuru yer, ışıktan ve keskin kokudan uzak. Kafeini çıkarılmış yaprak daha gözenekli olabileceğinden nemi çabuk çeker; ambalajın bariyerli olması tercih edilir.

Alıcılar: kafe ve restoranlar, otel ve toplu yemek işletmeleri, paketleme ve markalama yapan firmalar, perakende mağazalar. İlanda çayın türünü (siyah ya da yeşil), aromalı olup olmadığını, ambalajı, parti numarasını ve kafein analiz raporunun bulunduğunu yazın.

Kafeinsiz çay ilanında yalnız ölçü yazılır: kuru maddede kafein oranı ve analiz raporunun varlığı. Kafein yokluğunun vücuda etkisini anlatan cümle Beslenme ve Sağlık Beyanları Yönetmeliği kapsamında onaysız beyan sayılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Kafeinsiz çay nasıl demlenir ve nasıl anlatılır?

Kafeinsiz siyah çay normal siyah çay gibi taze kaynamış suyla, kafeinsiz yeşil çay ise biraz dinlenmiş sıcak suyla demlenir. Kafeini çıkarılmış yaprak bazen daha çabuk renk verir, bu yüzden süreyi kısa tutmak tadı korur. Ürünü anlatırken yalnız ölçüyü söyleyin: kuru maddede kafein oranı tebliğdeki sınırın altındadır. Kafeinin vücut üzerindeki etkisini ya da kafeinsiz içmenin sonuçlarını anlatan cümle yazmayın. Müşteri sorarsa analiz raporunuzu gösterin ve hekim ya da eczacıya yönlendirin.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Sık sorulan sorular