Hibiskus Çayı

Hibiskus çayı hangi bitkiden gelir?

Ticarette hibiskus çayı denince kastedilen bitki Hibiscus sabdariffa L.'dir (ebegümeci ve pamuk gibi Malvaceae familyasından). Çayda kullanılan kısım, çiçek döküldükten sonra büyüyüp etlenen çanak yapraktır; çiçeğin renkli taç yaprağı değildir. Bu fark önemlidir, çünkü kuru taç yaprakla çanak yaprak ticarette ayrı ürün sayılır.

Bitki yabancı kaynaklarda "roselle" adıyla da geçer. Süs bitkisi olarak yetiştirilen ve "Çin gülü" denilen Hibiscus rosa-sinensis ise aynı cinsten ama çay için kullanılan tür değildir. Bahçede süs için dikilen hibiskusun yaprak ve çiçeği çay diye satılmaz.

Kırmızı rengi antosiyanin adı verilen bitki boyalarından, ekşi tadı bitkinin organik asitlerinden gelir. Bunlar bileşim bilgisidir; ilanda bu bileşenlerin vücuda etkisi hakkında hiçbir cümle kurulmaz.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Nerede yetişir, nasıl elde edilir?

Hibiscus sabdariffa sıcak ve nemli iklim bitkisidir; yıllık olarak ekilir ve çiçeklenmeden sonra çanak yaprakları tek tek elle toplanır. Bitkinin büyüme mevsimi uzun ve sıcak olmak zorundadır. Bu nedenle ithal parti de piyasada yaygın olabilir; menşei her partide sorulmalıdır. Yurt içi üretim iddiasında bulunacak satıcı, tarlanın ili, ilçesi ve hasat yılını kayıtla gösterebilmelidir.

Hasatta çanak yaprak, tohum kapsülüyle birlikte koparılır; kapsül ayrılır ve etli çanak yapraklar güneşte ya da gölgede, tel veya bez üstünde ince serilerek kurutulur. Yerde, toprak üstünde kurutma toprak ve toz bulaştırır. Kuruyunca yapraklar sert, koyu bordo ve kırılgan olur.

İthal partide kurutma ve depolama koşulları sizin elinizde değildir; bu yüzden tedarikçiden analiz raporu, menşe belgesi ve partiye ait bitki sağlığı belgesi istemek gerekir.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Kalitede nelere bakılır?

Hibiskus çanak yaprağı için bu çalışmada okunan resmî bir sınıf tablosu yoktur. Ticaretteki ölçütler gözle, kokuyla ve ağızda tadılarak yapılan değerlendirmedir; kurumsal alıcı ayrıca laboratuvar raporu ister.

• Renk: koyu bordo-kırmızı ve canlı; solmuş, kahverengi ya da siyahımsı yapraklar eski ya da nemli kurumuş partiye işaret eder.
• Parçalanma: bütün ya da iri parça çanak yaprak çok, toz ve ufalanmış parça az.
• Tohum ve kapsül kalıntısı, sap ve dal parçası oranı düşük; elenmiş parti.
• Koku ve tat: kendine özgü meyvemsi-ekşi koku; küf, rutubet ve yanık kokusu yok.
• Nem: kapalı ambalajda terleyen ya da elde yapışan parti tam kurumamıştır; küflenme riski yüksektir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi

Mevzuat, etiket ve gümrük kodu

Hibiskus çayı için Türk Gıda Kodeksi'nde ayrı bir ürün tebliği bulunamadı; Çay Tebliği (2015/30) yalnız Camellia sinensis çayını kapsar ve hibiskus buna girmez. Satışta Etiketleme Yönetmeliği (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer), Hijyen Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) ve bulaşan ile pestisit kalıntısı kuralları birlikte uygulanır.

İthal partide gümrük işlemleri, gıda kontrol belgesi ve menşe bilgisi ayrıca yürür. Etikette "ithal" ya da menşe ülke bilgisinin doğru yazılması gerekir; yurt içi üretim gibi sunmak yanıltıcı bilgi sayılır. Etiketin Türkçe olması ve ithalatçı firmanın adının yazılması beklenir.

Gümrük tarife cetvelinde çiçek ve çanak yaprak gibi bitki kısımları 12. faslın 1211 pozisyonunda yer alır. Altı haneli ayrıntıyı parti bazında gümrük müşavirinden alın. Kurutulmuş hibiskus çanak yaprağı bu pozisyon altında ele alınır, ama tam kodu kendiniz tahmin etmeyin.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Hibiskus toptanda büyük çuvalda ve balya poşetinde, perakendede kraft torba, doypack ve kavanozda, çay olarak ise süzen poşet ve kutuda satılır. Fiyatı satıcı belirler; menşe, bütün yaprak oranı, renk canlılığı ve ambalaj fiyatı belirleyen başlıca etkenlerdir.

Saklama: koyu bordo rengi ışıkla soluklaşır, bu yüzden ışık geçirmeyen kap ve serin, kuru bir yer gerekir. Nem çanak yapraklara kolay geçer ve yapışkan bir kütleye dönüştürür. Kapağı sıkı kavanoz, kâğıt astarlı çuval ve silika paketi tercih edilir; yer döşemesine doğrudan konmaz.

Alıcılar: aktarlar, bitki çayı paketleyen işletmeler, soğuk demleme ve karışım üreten küçük atölyeler, restoran ve kafeler, toptan gıda satıcıları. Karışımlarda hibiskusun oranı etikette içindekiler listesinde yer alır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Hibiskus çayı nasıl hazırlanır?

Kuru çanak yapraklar sıcak suda birkaç dakika demlenir; kırmızı rengi hemen bırakır. Soğuk suda daha uzun süre bekletilerek de hazırlanır. Tadı ekşimsi olduğu için çoğu zaman başka bitkilerle ya da meyve kabuğuyla harmanlanır. Miktar için ambalajdaki üretici tarifine uyulur; bu rehber miktar vermez.

Kırmızı boya kumaşa ve tezgâha leke bırakabilir. Çay poşeti üretiminde bu nedenle makine ve ambalaj temizliği önemlidir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

İthal parti alırken yapılacaklar

Hibiskus partisi alırken önce tedarikçinin menşe belgesini ve gıda kontrol belgesini isteyin; belgedeki ürün adı, ağırlık ve parti numarası fiilen gelen çuvallarla eşleşmelidir. Çuval içinden birkaç noktadan numune alıp renk, nem ve yabancı madde yönünden bakın, sonra analiz raporu için laboratuvara gönderin.

Partiyi küçük birimlere bölüp paketlerken her pakete kendi parti numarasını yazın. Böylece şikâyet geldiğinde hangi çuvaldan çıktığı izlenebilir. Kayıtlar, hijyen kurallarının gerektirdiği gibi saklanır; menşei belirsiz, belgesiz parti ilana konmaz.

Hibiskus çayını karışım olarak satan atölyeler, kırmızı rengin diğer bitkileri boyayabildiğini bilmelidir; karışımda başka bitkiler soluk kalır ve görünüm yanıltabilir. İçindekiler listesinde hibiskus oranı, gerçek ağırlığa göre azalan sırayla yazılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Sık sorulan sorular