Gül Çayı (Kurutulmuş Gül)

Gül çayı hangi gülden yapılır?

Gül, Rosaceae (gülgiller) familyasında Rosa cinsine giren çok sayıda tür ve melezin ortak adıdır. Türkiye'de gül yetiştiriciliğiyle en çok tanınan tür yağ gülü olarak bilinen Rosa damascena Mill.'dir. Çiçekçilerde kesme çiçek olarak satılan melez güllerin ise gıda amacıyla yetiştirilmediği, ilaçlama ve işlem geçmişinin gıda kurallarıyla uyuşmadığı unutulmamalıdır.

Çay için iki biçim görülür: tomurcuk (kapalı ya da yarı açık) ve kurutulmuş taç yaprak. İkisi görünüş ve koku bakımından farklıdır; ilanda hangisinin satıldığı ve bitkinin bilimsel adı yazılmalıdır. Kurutulmuş gül aynı zamanda baharat karışımlarında, tatlı ve pastacılıkta da kullanılır.

Gül çayı tek başına ya da başka bitkilerle harman olarak sunulur. Harmanda gül oranı içindekiler listesinde yer alır.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Nerede yetişir, ne zaman ve nasıl hasat edilir?

Yağ gülü kıyı olmayan, serin geceli ve yeterli yağış alan yerlerde yetişir; Isparta ve çevresi Türkiye'nin bilinen gül bölgesidir. Üretimin illere göre dağılımı için TÜİK tablolarına bakılır; bu rehber rakam vermez.

Yağ gülü hasadı bahar sonu ve yaz başında yapılır ve çiçekler sabahın erken saatlerinde, güneş sertleşip aroma uçmadan toplanır. Kurutma amaçlı gülde de aynı ilke geçerlidir: çiy kalktıktan sonra, kuru bir sabahta çiçek ya da taç yaprak toplanır; ıslak, yağmurlu ya da güneşte kalmış çiçek kararır.

Taze gül çok nemlidir ve kasada üst üste yığılırsa hızla ısınır. Toplanan çiçek kısa sürede işlenmelidir. Tomurcuk ya da taç yapraklar gölgede, havadar yerde, toprağa değmeyen yüzeyde ince bir kat hâlinde serilerek kurutulur; kurutma kabininde düşük ısı kullanılırsa renk ve koku daha iyi korunur. Doğrudan güneş rengi ve kokuyu uçurur.

Gıda amacıyla satılacak gülde ilaçlama kaydı özellikle önemlidir: hangi ilacın hangi tarihte kullanıldığı, bekleme süresine uyulup uyulmadığı yazılı tutulur.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları)

Kalitede nelere bakılır?

Kurutulmuş gül için bu çalışmada okunan resmî bir sınıf tablosu yoktur; alıcı gözle, koklayarak ve gerekirse analiz raporuyla değerlendirir.

• Renk: tomurcuk ve taç yaprak pembe-kırmızı ya da koyu bordo; kahverengiye dönmüş, grileşmiş parti eski ya da nemli kurumuştur.
• Koku: kendine özgü gül kokusu; yapay parfüm kokusu, küf ve rutubet kokusu yok. Koku sürülmüş ya da aroma eklenmiş parti, ilanda bunu yazmalıdır.
• Biçim: tomurcuk mu, taç yaprak mı? Bütün tomurcuk oranı ve toz oranı ilanda yazılır.
• Temizlik: sap, çanak yaprak, toprak, böcek ve başka çiçek kalıntısı yok.
• Gıda uygunluğu: gıda amacıyla yetiştirme ve ilaçlama kaydı var; çiçekçi ya da süs gülü çay diye satılmaz.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi

Mevzuat, etiket, coğrafi işaret ve gümrük kodu

Gül çayı Çay Tebliği'nin (2015/30) kapsadığı Camellia sinensis çayı değildir. Bitki çaylarına özgü ayrı bir kodeks tebliği bulunamadı; satışta Etiketleme Yönetmeliği (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer), Hijyen Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) ve bulaşan ile pestisit kalıntısı kuralları birlikte uygulanır.

Isparta Gülü, TÜRKPATENT sicilinde 83 numarayla kayıtlı bir coğrafi işarettir. Bu kayıt, listemizde ayrı bir ürün olarak ele alınır ve kurutulmuş gül çayının kendisi için tescil anlamına gelmez. Tescilli bir adı ilanda ya da etikette kullanmak isteyen kişi, adın tescil şartnamesine uygun üretim yaptığını ve ad kullanım koşullarını sağladığını göstermelidir; aksi hâlde yanıltıcı kullanım olur. Emin değilseniz yalnız "gül çayı" yazın, yöre adı yazmayın.

Etikette ürün adı, biçimi (tomurcuk ya da taç yaprak), net miktar, tavsiye edilen tüketim tarihi, parti numarası ve üretici bilgisi yer alır. Bitkinin vücuda etkisini anlatan cümle yazılmaz. Gümrük tarife cetvelinde bitki ve çiçek kısımları 12. faslın 1211 pozisyonunda yer alır; altı haneli kodu gümrük müşavirinden alın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · TÜRKPATENT · Coğrafi İşaret Veri Tabanı; sicil no 83 (Isparta Gülü) · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Kurutulmuş gül, çuvalda ya da balya torbada dökme, perakendede kraft torba, cam kavanoz ve doypack, çay olarak süzen poşet ve kutuda satılır. Tomurcuk, taç yaprak ve karışım ayrı kalemdir. Fiyatı satıcı belirler; renk canlılığı, koku, bütün tomurcuk oranı, gıda amaçlı üretim kaydı ve ambalaj fiyatı etkiler.

Saklama: koku uçucudur ve renk ışıkla solar; ürün hava almayan, ışık geçirmeyen kapta, serin ve kuru yerde tutulur. Nem küf getirir. Taç yapraklar çok hafif ve kırılgan olduğu için sıkıştırılmadan paketlenir.

Alıcılar: aktar ve baharatçılar, bitki çayı paketleyenler, pastane ve tatlıcılar, lokum ve şekerleme üreticileri, kafeler ve toptan gıda satıcılarıdır. Pastane ve gıda üreticileri çoğunlukla analiz raporu ve ilaçlama kaydı ister.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Taç yaprak ve tomurcuk ayrımı

Gül toplandıktan sonra çanak yapraklar, sap ve yeşil kısımlar ayrılır; taç yapraklar ile tomurcuklar ayrı ayrı kurutulur. İkisi aynı çuvalda karışırsa hem görünüş hem de kuruma süresi bozulur. Tomurcuklar daha uzun, taç yapraklar daha kısa sürede kurur.

Kurutma bittikten sonra ürün temiz bir masada elle ayıklanır, kırık ve renk değiştirmiş parçalar ayrılır. Ambalaj öncesi ürünün tartısı ve nem durumu kayda geçirilir. Gül kokusunu koruyan parti için hava almayan kavanoz ya da ışık geçirmeyen torba seçilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Sık sorulan sorular