Dut Yaprağı Çayı

Dut yaprağı nedir, hangi türden gelir?

Dut, Moraceae (incirgiller) familyasından Morus cinsinin ağaçlarına verilen addır. Türkiye'de beyaz dut (Morus alba L.) ve kara dut (Morus nigra L.) yaygın yetiştirilir; ikisinin de yaprağı kalp biçimli ya da loblu, kenarları dişli ve dallarda dönüşümlü dizilmiştir. Meyvesi için de yaprağı için de yetiştirildiği bilinir.

Çay için yaprak kullanılır; dut meyvesi, pekmezi ve kurusu ayrı ürünlerdir. Beyaz dut yaprağı geleneksel olarak ipek böcekçiliğinde besin olarak kullanılmıştır; bu kullanım ile çay için yaprak toplama aynı ağaçtan yapılsa bile ayrı işlerdir. İlanda hangi dut türünün yaprağı satıldığı yazılabilirse alıcıya güven verir.

Dut yaprağı tek başına ya da başka bitkilerle harman olarak sunulur. Harmanda dut oranı içindekiler listesinde yer alır.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Nerede yetişir, ne zaman ve nasıl toplanır?

Dut ağacı Türkiye'nin hemen her bölgesinde bahçe, yol ve tarla kenarında bulunur. Ağaç sayısı ve meyve üretimi için TÜİK bitkisel üretim tablolarına bakılır; yaprak üretimi ayrıca izlenmediği için bu rehber yaprak miktarı vermez.

Yaprak, ağaç tam yapraklandığında, genellikle bahar sonundan yaz ortasına kadar, genç ama tam gelişmiş hâlde toplanır. Sabah, çiy kalktıktan sonra kuru bir günde elle koparılır. Çok genç, buruşuk yapraklar ya da sararmaya başlayan yaşlı yapraklar toplanmaz.

Yol kenarındaki, yerleşim ve sanayi yakınındaki ağaçlar egzoz ve toz bulaşması nedeniyle uygun değildir. Meyve ağacı olarak sık ilaçlanan bahçelerdeki ağaçlar da gıda amaçlı yaprak için toplama kaynağı sayılmaz; ilaçlama tarihi ve bekleme süresi bilinmelidir. Yaprak, bahçesi kayıtlı ve ilaçlanmamış ya da ilaçlama kaydı olan ağaçtan alınır.

Yapraklar tek kat, gölgede, havadar yerde ve toprağa değmeyen yüzeyde kurutulur. Üst üste yığılırsa küflenir. Doğrudan güneş rengi soldurur. Kuruyunca yapraklar kolay kırılır ve açık zeytin yeşili ile kahverengi arası bir renk alır.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Kalitede nelere bakılır?

Dut yaprağı çayı için bu çalışmada okunan resmî bir sınıf tablosu yoktur; ticarette gözle ve kokuyla değerlendirme yapılır, kurumsal alıcı ayrıca analiz raporu ister.

• Renk: donuk yeşil ya da zeytin yeşili; kararmış, lekeli ve kahverengi yaprak oranı düşük.
• Bütünlük: iri kırık ve ufalanmış yaprak oranı düşük; sap ve dal parçası az.
• Koku: hafif, otsu; küf, rutubet ve yabancı koku yok.
• Temizlik: toprak, toz, taş, böcek ve başka bitki yaprağı yok; elenmiş parti.
• Kayıt: ağacın bulunduğu bahçe, ilaçlama durumu ve toplama tarihi satıcıdan yazılı alınır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi

Mevzuat, etiket ve gümrük kodu

Dut yaprağı çayı, Çay Tebliği'nin (2015/30) kapsadığı Camellia sinensis çayı değildir. Bitki çaylarına özgü ayrı bir kodeks tebliği bulunamadı; satışta Etiketleme Yönetmeliği (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer), Hijyen Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) ve bulaşan ile pestisit kalıntısı kuralları birlikte uygulanır.

Dut yaprağında dikkat edilecek nokta pestisit kalıntısıdır: meyve ağacı olarak ilaçlanan dutun yaprağı çaya girerse kalıntı sorunu doğabilir. Satıcı, hangi bahçeden hangi tarihte toplandığını ve ilaçlama durumunu kayıtla gösterebilmelidir. Aykırılıkta 5996 sayılı Kanun'un idari yaptırımı uygulanır.

Etikette ürün adı (dut yaprağı, mümkünse Morus alba ya da Morus nigra), net miktar, tavsiye edilen tüketim tarihi, parti numarası ve üretici bilgisi bulunur. Bitkinin vücuda etkisini anlatan cümle yazılmaz, etikete ve ilana hiçbir etki ifadesi girmez. Gümrük tarife cetvelinde kurutulmuş bitki kısımları 12. faslın 1211 pozisyonunda yer alır; altı haneli kodu gümrük müşavirinden alın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Dut yaprağı kuru olarak çuvalda, kraft torba ve kavanozda, çay olarak süzen poşet ve kutuda satılır. Parçalanmış (kırık) yaprak ile bütün yaprak ayrı kalemdir. Fiyatı satıcı belirler; renk, bütünlük, temizlik, toplama kaydı ve ambalaj fiyatı etkiler.

Saklama: kapalı kap ya da kâğıt astarlı torba; serin, kuru ve ışıksız yer. Yapraklar nemi çabuk çeker ve küflenir; naylon çuvalda bekletilmez.

Alıcılar: aktar ve baharatçılar, bitki çayı paketleyen işletmeler, toptan gıda satıcıları ve karışım üreten atölyelerdir. Dut yetiştiren köylerde yaprak, meyve sezonundan sonra ek gelir kalemi olarak satılabilir; ancak partinin ilaçlama kaydı belirleyicidir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Bahçe ve ilaçlama kaydı nasıl tutulur?

Dut ağacından yaprak toplayacak kişi, her ağaç için basit bir kayıt tutar: ağacın bulunduğu bahçe ya da parsel, son ilaçlama tarihi, kullanılan ilacın adı ve etiketindeki bekleme süresi. Bu kayıt olmadan toplanan yaprak gıda olarak satılmaz.

Komşu bahçenin ilaçlaması da dikkate alınır: rüzgârla savrulan ilaç yakındaki ağaçlara geçebilir. Şüphe varsa yaprağın pestisit analizi yaptırılır. Analiz raporu, hem satıcıyı hem alıcıyı korur ve ürünün güvenilir olduğunu kanıtlar.

Dut yapraklarını meyve sezonu sonrasında toplamak isteyen üretici, meyve için yaptığı ilaçlamanın bekleme süresinin yaprakta da geçerli olup olmadığını ilaç etiketinden kontrol eder. Etikette yaprak için ayrı bilgi yoksa il tarım ve orman müdürlüğüne sorulur.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Sık sorulan sorular