Çilek Yaprağı Çayı

Çilek yaprağı hangi bitkiden gelir?

Çilek, gülgiller (Rosaceae) familyasından Fragaria cinsine bağlı, yerde sürüngenler (stolon) salarak yayılan çok yıllık bir bitkidir. Bahçede yetiştirilen çilek, Fragaria x ananassa melezidir. Dağ ve orman kenarlarında kendiliğinden biten, küçük meyveli türü Fragaria vesca L.'dır. İkisinin yaprağı da üç yaprakçıklıdır; yaprakçık kenarları tırtıklı, damarları belirgindir.

Çay için kurutulmuş yaprak kullanılır. Yabani çilek yaprağı küçük, ince ve daha kokulu, bahçe çileği yaprağı daha iri ve kalındır. İlanda hangisinin satıldığı yazılır; bilinmiyorsa "Fragaria sp." denir.

Çilek yaprağı çayı ile çilek aromalı çay farklı şeylerdir. Aromalı çayda çileğin kokusu katkıyla verilir ve içindekiler listesinde yazılır; çilek yaprağı çayı ise yalnız yaprağın demlenmesidir.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Nerede yetişir, yaprak nasıl elde edilir?

Bahçe çileği Türkiye'de Mersin, Antalya, Aydın, Bursa ve Karadeniz'in geniş alanlarında yetiştirilir. Üretim miktarı için TÜİK bitkisel üretim tablolarına bakılır; yaprak miktarı ayrıca izlenmediği için bu rehber yaprak rakamı vermez. Yabani çilek ise orman kenarlarında, nemli dere yamaçlarında ve dağ çayırlarında bulunur.

Bahçe çileği, mantar hastalıkları, akar ve böceklere karşı sık ilaçlanan bir üründür. Bu yüzden bahçeden alınan yaprak için ilaçlama defteri, son ilaçlama tarihi ve bekleme süresi bilinmeden çay satışı yapılmaz. Sera ve tünel üretiminde ilaçlama daha sık olabilir. Çay amacıyla yaprak istiyorsanız ilaç kullanmayan ya da ilaç kaydı temiz bahçe seçilmelidir.

Yabani çilek yaprağı çiçeklenmeden önce ya da çiçeklenme döneminde, sağlam ve lekesiz yapraklar seçilerek toplanır. Her bitkiden yalnız birkaç yaprak alınır ve bitki sökülmez. Toplanan yaprak ince tabakada, gölgede ve havadar yerde kurutulur.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları) · Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Kalitede nelere bakılır?

Çilek yaprağı için bu çalışmada okunan resmî bir sınıf tablosu yoktur. Alıcılar gözle ve kokuyla değerlendirir.

• Renk: yeşil ya da yeşil-kahve; kahverengi lekeli, kararmış ve küflü yaprak yok.
• Koku: hafif otsu, tatlımsı; küf, nem ve toprak kokusu yok.
• Kaynak: yabani mı bahçe mi; ilanda yazılı ve bahçeyse ilaçlama kaydı var.
• Temizlik: meyve kalıntısı, sap, toprak, taş ve böcek ayıklanmış.
• Bütünlük: bütün yaprak, kırık ve toz oranı ilanda belirtilmiş.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi

Mevzuat, kalıntı kuralı ve doğadan toplama

Çilek yaprağı çayı, Çay Tebliği'nin (2015/30) kapsadığı çay değildir. Bitki çaylarına özgü ayrı bir kodeks tebliği bulunamadı; satışta Etiketleme Yönetmeliği (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer) ve Hijyen Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) birlikte uygulanır.

Bahçe çileğinde kalıntı kuralı belirleyicidir. Pestisit Azami Kalıntı Limitleri Yönetmeliği (RG 27.09.2021, sayı 31611 mükerrer) çilek meyvesi için limit koyar; yaprak ise ana ürün olmadığı için ayrı satırla bulunmayabilir. Bu çalışmada çilek yaprağı için ayrı limit satırı okunmadığından sayı yazılmaz; satıcı partiyi analiz ettirerek güvenceye alır.

Yabani çilek yaprağı toplanıyorsa, orman alanlarında odun dışı ürün toplamak 6831 sayılı Orman Kanunu ve orman işletme müdürlüğünün izin uygulamasına bağlıdır. Özel arazide arazi sahibinin rızası gerekir.

Etikette ürün adı (çilek yaprağı, mümkünse Fragaria vesca ya da Fragaria x ananassa), net miktar, tavsiye edilen tüketim tarihi, parti numarası ve üretici bilgisi bulunur. Gümrük tarife cetvelinde kurutulmuş bitki kısımları 12. faslın 1211 pozisyonundadır; altı haneli kodu gümrük müşavirinden alın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Resmî Gazete · 6831 sayılı Orman Kanunu ve orman ürünü toplama izin uygulaması (Orman Genel Müdürlüğü, orman işletme müdürlükleri) · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Kuru çilek yaprağı bütün ya da kırık kesim olarak çuvalda, kraft torbada, kavanozda ve süzen poşette satılır. Böğürtlen ve ahududu yaprağıyla karışım olarak da bulunur. Fiyatı satıcı belirler; kaynağın yabani ya da bahçe olması, ilaçlama kaydı, renk, temizlik ve ambalaj fiyatı etkiler.

Saklama: kapalı kapta ya da kâğıt astarlı torbada, serin, kuru ve ışıksız yerde. İnce yapraklı olduğu için nemi çabuk çeker ve küflenir. Bir yıldan eski ürünün kokusu zayıflar.

Alıcılar: aktar ve baharatçılar, bitki çayı paketleyenler, yöresel ürün mağazaları ve karışım atölyeleridir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Yabani mı, bahçe mi? Alıcıya ne söylenir?

Aynı adla satılan iki ürünün risk profili farklıdır. Yabani çilek yaprağında ilaçlama riski düşüktür ama toplama yeri, yol kenarı ve hayvan geçişi riski vardır. Bahçe çileği yaprağında ise ilaçlama riski öne çıkar ve belgelenmesi gerekir. İlan metninde bu iki bilgiden hangisi biliniyorsa açıkça yazılır.

Satıcı kaynağını bilmiyorsa partiyi satmamalıdır. "Dağ çileği" gibi pazarlama adları, bilimsel ad ve toplama yerini yazmak yerine kullanılırsa tüketiciyi yanıltabilir.

Tünel ve sera çileği üreten bir işletmeden yaprak almak isteyen paketleyici, bahçeyi işleten kişiden son ilaçlama tarihini yazılı ister. Bu bilgi yoksa parti kalıntı analiziyle değerlendirilir.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Sık sorulan sorular