Ceviz Yaprağı Çayı

Ceviz yaprağı nedir?

Ceviz, Juglandaceae (cevizgiller) familyasından Juglans regia L. türüdür. Yaprağı bileşiktir: tek bir sap üzerinde, çoğunlukla beş ile dokuz arasında yaprakçık sıralanır. Yaprakçıklar iri, oval-mızraksı, kenarları düz, üst yüzü koyu yeşil ve parlaktır. Ezildiğinde keskin, kendine özgü bir koku verir.

Çay için kurutulmuş yaprakçıklar kullanılır; ceviz içi, ceviz kabuğu ve yeşil kabuk ayrı ürünlerdir. Ceviz yaprağında ve yeşil kabuğunda juglon adlı bir bileşik bulunur; bu bileşik ele ve kumaşa kahverengi leke bırakır. Bileşim bilgisi olarak anılır, vücuda etkisi hakkında bir cümle kurulmaz.

Ceviz yaprağı tek başına ya da başka bitkilerle harman olarak sunulur. Harmanda ceviz yaprağı oranı içindekiler listesinde yer alır.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Nerede yetişir, ne zaman ve nasıl toplanır?

Ceviz ağacı Türkiye'nin hemen her bölgesinde bahçe, tarla kenarı ve ormanlık yamaçlarda bulunur ve meyve ağacı olarak yetiştirilir. Ağaç sayısı ve ceviz üretimi için TÜİK bitkisel üretim tablolarına bakılır; yaprak üretimi ayrıca izlenmediği için bu rehber yaprak rakamı vermez.

Yaprak, yazın tam yapraklandığında, genç ama gelişmiş hâlde toplanır. Sabah, çiy kalktıktan sonra kuru bir günde yaprakçıklar elle ya da sapıyla birlikte koparılır. Sonbaharda sararıp dökülen yapraklar çay için toplanmaz; yere düşmüş yaprak toprağa değdiği için temiz sayılmaz.

Ceviz ağacı da yıl içinde ilaçlanabilir: ceviz yaprak lekesi ve benzeri hastalıklar ile zararlılara karşı ilaç uygulaması yapılan bahçeler vardır. Gıda amaçlı yaprak toplayacak kişi ilaçlama tarihini, ilaç adını ve bekleme süresini bilmelidir; kayıt yoksa o ağacın yaprağı çay olarak satılmaz. Yol kenarı ve sanayi yakınındaki ağaçlar egzoz ve toz yüzünden uygun değildir.

Yapraklar tek kat, gölgede, havadar yerde ve toprağa değmeyen yüzeyde kurutulur. Üst üste yığılırsa kararır. Kuruyunca yaprakçıklar koyu yeşilden kahverengimsi yeşile döner ve kolay kırılır.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Kalitede nelere bakılır?

Ceviz yaprağı çayı için bu çalışmada okunan resmî bir sınıf tablosu yoktur; alıcılar gözle, kokuyla ve kurumsal alımlarda analiz raporuyla değerlendirir.

• Renk: koyu yeşil ya da kahverengimsi yeşil; kararmış, lekeli ve siyah benekli yaprak oranı düşük.
• Bütünlük: yaprakçık parçaları iri; toz ve ufalanma oranı ilanda belirtilmiş; sap oranı düşük.
• Koku: ceviz yaprağının kendine özgü kokusu; küf ve rutubet kokusu yok.
• Temizlik: toprak, taş, ceviz kabuğu parçası ve böcek kalıntısı yok; elenmiş parti.
• Kayıt: bahçe, ilaçlama durumu ve toplama tarihi satıcıdan yazılı alınır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi

Mevzuat, etiket ve gümrük kodu

Ceviz yaprağı çayı, Çay Tebliği'nin (2015/30) kapsadığı Camellia sinensis çayı değildir. Bitki çaylarına özgü ayrı bir kodeks tebliği bulunamadı; satışta Etiketleme Yönetmeliği (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer), Hijyen Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) ve bulaşan ile pestisit kalıntısı kuralları birlikte uygulanır.

Cevizde alerjen konusu ayrıca önemlidir: ceviz, gıdalarda alerjen olarak belirtilmesi gereken sert kabuklu yemişler arasındadır. Etiketleme Yönetmeliği alerjen bildirimini düzenler; ceviz yaprağı ürününün etiketinde de ceviz kaynaklı olduğu açıkça yazılmalı, aynı tesiste ceviz içi işleniyorsa çapraz bulaşma bilgisi verilmelidir.

Etikette ürün adı (ceviz yaprağı, mümkünse Juglans regia), net miktar, tavsiye edilen tüketim tarihi, parti numarası ve üretici bilgisi bulunur. Bitkinin vücuda etkisini anlatan cümle yazılmaz. Gümrük tarife cetvelinde kurutulmuş bitki kısımları 12. faslın 1211 pozisyonunda yer alır; altı haneli kodu gümrük müşavirinden alın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Ceviz yaprağı kuru olarak çuvalda, kraft torba ve kavanozda, çay olarak süzen poşet ve kutuda satılır. Yaprakçık hacimli ve hafiftir; nakliyede sıkıştırma kırılmaya yol açar. Fiyatı satıcı belirler; renk, bütünlük, temizlik, ilaçlama kaydı ve ambalaj fiyatı etkiler.

Saklama: kapalı kap ya da kâğıt astarlı torba; serin, kuru ve ışıksız yer. Nemde küflenir. Ceviz içi gibi yağlı ürünlerin yanında depolanıyorsa ayrı kapta tutulur.

Alıcılar: aktar ve baharatçılar, bitki çayı paketleyenler, kuruyemiş ve yöresel ürün mağazaları, toptan gıda satıcıları ve karışım üreten atölyelerdir. Ceviz yetiştiren köylerde yaprak, hasat sonrası ek gelir kalemi olabilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Toplama ve kurutmada leke yönetimi

Ceviz yaprağının juglon içeren yüzeyi ele, kumaşa ve kurutma örtüsüne kahverengi leke bırakır. Toplayıcı eldiven ve önlük kullanır; kurutma yüzeyi olarak boyanmaya dayanıklı bez ya da tel kafes seçilir. Plastik tepsilere renk geçmesi ürünün sonraki partilerinde görünüş farkına yol açabilir.

Kurutma sonrası ürünün rengi koyu yeşilden kahverengimsiye dönmüşse bu, ceviz yaprağında normal bir değişimdir; ancak siyah ve kokulu parti çürümüş demektir. İlanda ürünün gerçek rengi anlatılır, fotoğraf bunu yansıtır.

Ceviz yaprağı toplayıcıları, ağaç gövdesindeki ilaç lekesi ya da boya izi gibi ayrıntıları da kontrol eder; ağacın gövdesine uygulanan koruyucu boya ve ilaçlar yapraklara geçmez ama bahçenin bakım geçmişi hakkında ipucu verir. Şüphe varsa bahçe sahibine sorulur.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Sık sorulan sorular