Biberiye Çayı

Biberiye nedir?

Baharat Tebliği 2022/7 biberiyeyi "Biberiye-kuşdili" adıyla, Rosmarinus officinalis L. (Lamiaceae) türüne giren bitkilerin tekniğine uygun olarak kurutulmuş yaprakları şeklinde tanımlar. Halk arasında kuşdili, hasalban ya da biberiye denir. Çayda ve baharatta kullanılan kısım yapraktır.

Biberiye, nane ve adaçayı ile aynı Lamiaceae (ağız çiçekliler) ailesindedir. Çalı biçimli, çok yıllık, her dem yeşil bir bitkidir; yaprağı dar ve iğne biçimlidir. Aynı çalıdan yıllarca yaprak alınır.

Biberiye çayı çoğunlukla tek başına ya da diğer bitkilerle karışım olarak sunulur. Karışımsa ürün adı ve içindekiler listesi bileşenleri sırayla yazar.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf

Nerede yetişir, nasıl toplanır ve kurutulur?

Biberiye Akdeniz ikliminin bitkisidir; Türkiye'de Ege ve Akdeniz kıyılarında doğal olarak da, bahçede de yetişir. Üretim miktarı ve illere göre dağılım için TÜİK bitkisel üretim tablolarına bakılır; doğadan toplanan bitkide ayrıca izin kuralları vardır, aşağıda mevzuat bölümünde anlatılıyor.

Dallar sabah çiğ kalktıktan sonra kesilir, küçük demetler hâlinde havadar ve gölge yerde kurutulur; güneşin doğrudan altında kuruyan bitki rengini ve kokusunu kaybeder. Kuruyunca yapraklar daldan sıyrılır ve elenir.

Tebliğin hijyen maddesi doğal kurutmada bitkilerin toprakla doğrudan temas etmemesini, yerden yüksek platformlarda ya da uygun malzemeden yapılmış döşemelerde kurutulmasını ister.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Kalitede nelere bakılır?

Baharat Tebliği ürünün kendine özgü tat, koku ve renkte olmasını, yabancı tat ve koku almamış olmasını, bozuk tane içermemesini ve canlı böcek, ölü böcek ya da kalıntı içermemesini ister (madde 5). Yapraklı baharatlar için tebliğ ayrıca kırık yaprak ve lekeli yaprak kavramlarını tanımlar: kırık yaprak en çok dörtte biri kopmuş yapraktır, lekeli yaprak ise yüzeyinin beşte birinden fazlasında renk farkı olan yapraktır.

Elde yaprak kuru, yeşil-gri renkli, kıvrılmaya dayanıklı ve kokulu olmalıdır. Kararmış, sarı ya da kahverengi yaprak oranı yüksekse parti kötü kurutulmuş demektir. Ek tablolardaki sayısal ölçütler bu çalışmada okunamadı; analiz raporunda tebliğin eklerine göre değerlendirme isteyin.

• Renk: yeşil-gri; kararmış ya da sararmış yaprak oranı düşük.
• Yaprak: kırık ve lekeli yaprak oranı düşük; odunsu sap az.
• Koku: kendine özgü reçinemsi; küf ve rutubet kokusu yok.
• Yabancı madde (dal, toprak, başka ot) yok.
• Hasat yılı ve menşe satıcıdan yazılı alınmalı.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf

Mevzuat, etiket ve gümrük kodu

Biberiye Baharat Tebliği'nin madde 4 listesinde tanımlıdır. Bitki çaylarına özgü ayrı bir tebliğ bu çalışmada bulunamadı; biberiye çayı olarak satışta Baharat Tebliği'nin ürün özellikleri, etiket yönetmeliği, hijyen yönetmeliği ve bulaşan ile pestisit mevzuatı birlikte uygulanır. Tebliğ ambalajsız arz edilen ürünlere Ek-5 hijyen kurallarını da getirir.

Doğadan toplanan bitkide, toplama yeri orman alanıysa ya da koruma altındaysa izin gerekebilir; toplamadan önce il tarım ve orman müdürlüğüne ve orman işletme müdürlüğüne sorun. Kültür bitkisi olarak bahçede yetiştirilen biberiyede böyle bir kural olmaz, ama çiftçi kaydı ve ürün izlenebilirliği işinize yarar.

Gümrük tarife cetvelinde biberiye yaprağı, baharat olarak 0910 pozisyonu altında ya da bitki olarak 1211 pozisyonu altında değerlendirilebilir; hangisinin uygulanacağı ürünün tanımına ve kullanım amacına bağlıdır. Kesin kodu gümrük müşavirinden parti bazında alın. Tebliğe aykırılıkta 5996 sayılı Kanun'un idari yaptırımı uygulanır.

Biberiye çayı için hafıza, saç ya da dolaşım gibi vücut etkisi cümleleri etikete ve ilana yazılmaz. İlanda yaprak rengi, hasat yılı, ağırlık ve ambalaj bilgisi yazılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır) · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Biberiye kurutulmuş yaprak olarak çuvalla toptan, kraft torba ve kavanozla perakende satılır; çay olarak poşet ve kutuya girer. Fiyatı satıcı belirler, tarımart fiyat vermez. Fiyatı etkileyen başlıca etkenler yaprak rengi ve temizliği, hasat yılı, menşe, ambalaj ve parti büyüklüğüdür.

Saklama: kapalı, hava geçirmeyen kap; serin, kuru ve ışıksız yer. Yaprağın uçucu kokusu zamanla azalır; bu yüzden hasat yılı önemlidir.

Alıcılar: baharatçı ve aktarlar, restoranlar, et ve sebze mutfağı işletmeleri, paketleme işletmeleri ve perakende mağazalar.

Biberiye çayını hamilelik, emzirme, ilaç kullanımı ya da kronik rahatsızlık durumunda hekime veya eczacıya sormadan düzenli içmeyin. Sayfa yalnız ürün bilgisi verir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Biberiye çayı nasıl hazırlanır?

Kurutulmuş biberiye yaprağı kaynamış suyla demlenir ve kapaklı demlikte bekletilir, sonra süzülür. Yaprak iğne biçimli ve serttir; bu yüzden süzgeç kullanmak gerekir. Biberiye tek başına ya da nane, adaçayı ve kekik gibi bitkilerle karışım olarak hazırlanır. Kokusu reçinemsi ve güçlüdür, bu yüzden az miktar yeter; miktar için ambalaj önerisine bakın. Biberiye mutfakta et, patates ve ekmekte baharat olarak da kullanılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Biberiyenin mutfaktaki yeri

Biberiye mutfakta kuzu ve tavuk yemekleri, patates, ekmek ve zeytinyağlı hamur işlerinde kullanılır. Çay olarak kullanımı daha az yaygındır ve genellikle karışımın bir bileşenidir. Bahçesinde biberiye yetiştiren çiftçi için çay ve baharat olarak iki ayrı satış kanalı vardır; ikisi için de yaprak aynı kurutulur, ama ambalaj ve etiket farklı olabilir. Dalı satmak isteyen kişi dalın taze mi kuru mu olduğunu ilanda açıkça yazmalıdır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf

Sık sorulan sorular