Ayva Yaprağı Çayı

Ayva yaprağı nedir?

Ayva, gülgiller (Rosaceae) familyasından Cydonia oblonga Mill. türüdür. Küçük bir ağaç ya da çalı biçimindedir, boyu beş altı metreyi geçmez. Yaprakları yumurta biçimli, kenarı düz, üst yüzü koyu yeşil ve parlak, alt yüzü ise gri-beyaz ince tüylüdür. Bu tüylü alt yüz, ayva yaprağını elma, armut ve diğer meyve ağaçlarının yaprağından ayırmanın en kolay yoludur.

Çay için kurutulmuş yaprak kullanılır. Ayva meyvesi ve çekirdeği ayrı ürünlerdir; yaprak çayı ayrı bir kalemdir. Ayva yaprağı, süs ayvası (Chaenomeles) yaprağıyla karışabilir; süs ayvası gıda için yetiştirilmediğinden çay olarak satılmaz. İlanda bilimsel ad yazılması bu karışıklığı önler.

Ayva yaprağı çayı, meyve çayı karışımlarında ya da tek başına satılır. Tek başına satıldığında ürün adı net olarak "ayva yaprağı" yazılır; ayva aromalı çay ayrı bir üründür.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Nerede yetişir, yaprak nasıl elde edilir?

Ayva Türkiye'de Marmara, Ege, İç Anadolu ve Karadeniz'in birçok ilinde bahçelerde yetiştirilir. Üretim miktarı için TÜİK bitkisel üretim tablolarına bakılır; yaprak miktarı ayrıca izlenmediği için bu rehber yaprak rakamı vermez.

Yaprak, meyve hasadından sonra sonbaharda, yapraklar sararmadan önce ya da yaz sonunda sağlıklı dallardan toplanır. Sararıp dökülen yaprak çay için toplanmaz. Hastalıklı, lekeli ve kurtlu yaprak ayrılır. Kış budamasından gelen dallarda yaprak olmadığı için yaprak yalnız yaprağın bol olduğu dönemde alınır.

Ayva ağacı yıl içinde mantar hastalıklarına, ateş yanıklığı gibi bakteriyel hastalıklara ve böceklere karşı ilaçlanır; bakırlı ilaçlar yaygındır. Bu nedenle ilaçlama defteri, son ilaçlama tarihi ve bekleme süresi bilinmeden yaprak çay diye satılmaz. Yaprak ince tabakada, gölgede ve havadar yerde kurutulur.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları) · Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Kalitede nelere bakılır?

Ayva yaprağı için bu çalışmada okunan resmî bir sınıf tablosu yoktur. Alıcılar gözle ve kokuyla değerlendirir.

• Renk: yeşil-kahve; kararmış ve küflü yaprak yok. Kahverengi leke oranı düşük.
• Alt yüz: gri-beyaz tüylü yüzey belirgin; türün doğruluğunu gösterir.
• Koku: hafif otsu ve meyvemsi; küf ve nem kokusu yok.
• Temizlik: sap, dal, meyve, toz ve böcek ayıklanmış.
• İlaçlama kaydı: bahçenin ilaçlama geçmişi yazılı ya da pestisit ve bakır kalıntısı analizi temiz.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi

Mevzuat ve kalıntı kuralı

Ayva yaprağı çayı, Çay Tebliği'nin (2015/30) kapsadığı çay değildir; Baharat Tebliği kapsamında da değildir. Bitki çaylarına özgü ayrı bir kodeks tebliği bulunamadı; satışta Etiketleme Yönetmeliği (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer) ve Hijyen Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) birlikte uygulanır.

Ayva bahçesinde kullanılan ilaçların kalıntıları Pestisit Azami Kalıntı Limitleri Yönetmeliği'nde (RG 27.09.2021, sayı 31611 mükerrer) ürün bazında sınırlandırılır. Ayva meyvesi için limit vardır; yaprak ise ana ürün olmadığı için ayrı satır bulunmayabilir. Bu çalışmada yaprak için ayrı limit satırı okunmadığından sayı yazılmaz; satıcı yaprak partisini analiz ettirerek güvenceye alır.

Etikette ürün adı (ayva yaprağı, mümkünse Cydonia oblonga), net miktar, tavsiye edilen tüketim tarihi, parti numarası ve üretici bilgisi bulunur. Gümrük tarife cetvelinde kurutulmuş bitki kısımları 12. faslın 1211 pozisyonundadır; altı haneli kodu gümrük müşavirinden alın. Denetim yetkisi 5996 sayılı Kanun'a dayanır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Kuru ayva yaprağı bütün ya da kırık kesim olarak çuvalda, kraft torbada, kavanozda ve süzen poşette satılır. Meyve çayı karışımlarında bileşen olarak da kullanılır. Fiyatı satıcı belirler; renk, temizlik, ilaçlama kaydı, kesim ve ambalaj fiyatı etkiler.

Saklama: kapalı kapta ya da kâğıt astarlı torbada, serin, kuru ve ışıksız yerde. Tüylü alt yüz nemi çeker; nemli depoda küf riski vardır. Bir yıldan eski ürünün kokusu zayıflar.

Alıcılar: aktarlar, bitki çayı paketleyenler, yöresel ürün mağazaları ve ayva bahçesi sahibi üreticilerden ek ürün arayan atölyelerdir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Demleme ve satıcı notu

Ayva yaprağı genellikle sıcak suda birkaç dakika demlenir; yaprak kalın olduğu için biraz daha uzun bekletilir. Tek başına ya da elma kabuğu, tarçın gibi bileşenlerle karışım olarak sunulur. Tadı hafif otsu ve buruktur.

Satıcı ilanda ayva yaprağının vücuda etkisini anlatmaz. Hamile, emziren, düzenli ilaç kullanan kişilerin ve çocukların bitki çayını düzenli içmeden önce hekime danışması önerilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Eski ayva bahçesi sahibi için not

Anadolu'da eski ayva ağaçları çoğu zaman ev bahçesinde, az ilaçlanarak bakılır. Böyle bir bahçeden yaprak almak isteyen kişinin elinde iki belge bulunmalıdır: son yıllarda kullanılan ilaçların listesi ve bahçenin yeri. İlaç hiç kullanılmadıysa bu da yazılır; "hiç ilaçlanmadı" demek, defterde yazılı bir kayda dayanmalıdır.

Ateş yanıklığı gibi hastalık görülen ağaçların yaprağı çay için alınmaz. Hastalıklı yaprak hem ürün kalitesini düşürür hem de hastalığı yaymamak için ayrıca imha edilir. Budama aletleri bir ağaçtan diğerine geçerken temizlenir.

Küçük miktarda üretim için bile etiket ve gıda işletmesi kaydı gerekir. Satışa çıkmadan önce il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne danışmak, ileride denetimde sorun çıkmasını önler.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Sık sorulan sorular