Aromalı Yeşil Çay

Aromalı yeşil çay nedir?

Çay Tebliği yeşil çayı, Camellia sinensis türünün farklı çeşitlerinin genç sürgünlerinden tepe tomurcuğu ve onu takip eden taze yaprakların enzim inaktivasyonu, kıvırma, parçalama ve kurutma gibi aşamalarla işlenmesiyle elde edilen, okside olmamış ürün olarak tanımlar. Siyah çaydan farkı, oksidasyonun yapılmamasıdır; bu yüzden yaprak yeşil kalır.

Aromalı yeşil çay, bu çaya aroma verici eklenmiş hâlidir. Tebliğin amaç ve kapsam maddelerinde "aromalandırılmış siyah ve yeşil çay" ayrıca anılır. Piyasada limon, nane, şeftali, yasemin, kayısı ve bergamot kokulu çeşitleri görülür. Çiçek kokusu kurutulmuş çiçek parçasından geliyorsa ürün karışım sayılır; bu fark aşağıda açıklanıyor.

Yeşil çayın yaprağı hasadından işlemeye kadar kısa zamanda ele alınır. Taban çayın kalitesi, aromalı üründe de kokunun üstünde durur: kötü işlenmiş taban, aroma ile örtülmeye çalışıldığında yine fark edilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf

Üretim: yeşil çaydan aromalı çaya

Yeşil çay yaprağı toplandıktan sonra enzimleri durdurmak için ısıl işleme alınır, sonra kıvrılır, parçalanır ve kurutulur. Bu işlemler tebliğdeki yeşil çay tanımında sayılmıştır. Türkiye'de Doğu Karadeniz'de yetişen çay yaprağı hem siyah hem yeşil çay üretiminde kullanılır; hangi çayın üretileceği fabrikanın kurduğu hatta bağlıdır.

Kuru yeşil çaya aroma verici uygulanır. Tebliğin madde 7'si aroma vericilerin Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliğine uygun olmasını ister. Aynı tebliğin madde 6'sı, tebliğ kapsamındaki ürünlere hiçbir katkı maddesi katılamayacağını söyler. Bu iki kural birlikte okunur: aroma verici yönetmelikteki sınırlar içinde, katkı maddesi ise hiç.

Kuru çayın aroma tutması için karışım kapalı ortamda yapılır ve hemen ambalajlanır. Yeşil çay hassas olduğundan nem ve sıcaklıkla çabuk bozulur; bekleme süresi kısa tutulur.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf

Kalite ve adlandırma

Tebliğe göre ürün kendine has görünüş, renk, tat ve kokuda olacak, yabancı madde içermeyecek ve Ek-1'deki fiziksel ve kimyasal özelliklere uygun olacaktır. Ek-1 tablosunu bu çalışmada okuyamadık; sayısal sınır için Resmî Gazete metnine bakın.

Etiket adı konusunda tebliğ iki durumu ayırır. Ürün aroma içeriyorsa ad "… aromalı yeşil çay" biçiminde yazılır. Ürün başka kurutulmuş bitki ya da meyve parçalarıyla karışım olarak üretiliyorsa "yeşil çay" olarak isimlendirilemez; ad aynı renk ve yazı karakterinde "… ve yeşil çay karışımı" ya da "yeşil çay ve … karışımı" biçiminde yazılır. Böyle karışım ürünler tebliğin kapsamı dışında kalır (madde 2).

Gerçek bir örnek: yeşil çaya yalnız yasemin aroması verilmişse ad "yasemin aromalı yeşil çay" olur; kurutulmuş yasemin çiçeği de katılmışsa ad "yasemin çiçeği ve yeşil çay karışımı" olur. Çiçek ya da meyve parçası ekleyen satıcı, ürün adını bu kurala göre yazmalıdır.

• Aroma varsa ad: "… aromalı yeşil çay".
• Kurutulmuş meyve ya da bitki parçası varsa ad: "… ve yeşil çay karışımı".
• Katkı maddesi (renk, koruyucu, tatlandırıcı) çay yaprağına katılmaz.
• Süzen poşette "demlik süzen poşet" ya da "süzen poşet" ifadesi ürün adı ile aynı yüzde olur.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Mevzuat, belge ve gümrük kodu

Ana mevzuat Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği 2015/30'dur. Tebliğ bulaşanlar, pestisit kalıntıları, hijyen, gıda ile temas eden ambalaj, etiketleme, taşıma ve depolama için ilgili Türk Gıda Kodeksi yönetmeliklerine gönderir. Doğrudan tüketime sunulan ürünler hazır ambalajlı arz edilir.

Yeşil çay hükümlerine uyum için tebliğde geçiş tarihi 31 Aralık 2016 olarak verilmiştir; bu tarih geçmiştir ve bugün tüm işletmeler yeşil çay hükümlerine uymak zorundadır.

Satış yapacak işletme gıda işletmesi olarak kayıtlı ya da onaylı olmalıdır; ayrıntı için il ve ilçe tarım ve orman müdürlüğü. Gümrük tarife cetvelinde yeşil çay 0902 pozisyonundadır; ambalaj boyutuna göre alt kod değişir. Kesin kod için gümrük müşavirinden parti bazında görüş alın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Aromalı yeşil çay poşet ya da kutuda perakende satılır; dökmesi paketleme işletmesine, kafe ve restorana gider. Fiyatı satıcı belirler; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen etkenler çay tabanı, aroma türü, ambalaj, parti büyüklüğü ve markalamadır.

Yeşil çay, ışık ve nemden kolay etkilenir. Hava geçirmeyen, ışık geçirmeyen kap; serin ve kuru depo; yanında kokulu ürün bulundurmama temel kuraldır. Açılmış ambalaj sıkı kapatılır. Üretici etikete "en geç tüketim" ya da "tavsiye edilen tüketim tarihi" yazar; tarih biçimi Etiketleme Yönetmeliğine göredir.

Alıcılar paketleme işletmeleri, kafe, restoran, otel, hediyelik paket hazırlayan işletmeler ve perakende mağazalardır.

Aromalı yeşil çay etiketine ve reklamına yeşil çayın vücuda etkisini anlatan bir cümle konmaz; bu alan Beslenme ve Sağlık Beyanları Yönetmeliği ile sınırlıdır. İlanda çay tabanı, aroma türü, ağırlık, ambalaj ve üretim tarihi yazılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Aromalı yeşil çay nasıl hazırlanır?

Yeşil çay kaynar suyla değil, kaynamış ve bir süre dinlenmiş sıcak suyla demlenir; çok sıcak su yaprağı yakar ve tadı buruklaştırır. Demleme süresi kısa tutulur, uzun beklemiş çay acılaşır. Aromalı çayda koku suyun sıcaklığına duyarlıdır; kapaklı demlikte kokusu daha iyi korunur. Satıcı ambalaja üreticinin önerdiği demleme biçimini ve süresini yazabilir; bu bir kullanım bilgisidir. Poşet çayda da yönerge aynıdır: poşeti uzun süre suda bırakmayın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Sık sorulan sorular