Aromalı Siyah Çay

Aromalı siyah çay nedir?

Siyah çay, Çay Tebliği'ne göre Camellia sinensis türünün genç sürgünlerinden, soldurma, kıvırma, parçalama, oksidasyon ve kurutma aşamalarıyla elde edilen üründür. Aromalı siyah çay bu çayın aroma verici eklenmiş hâlidir. Tebliğin amacı ve kapsamı maddelerinde "aromalandırılmış siyah ve yeşil çay" açıkça sayılmıştır; yani bu ürün tebliğin içindedir.

En bilinen örnek bergamot (turunçgil) aromalı siyah çaydır, halk arasında "Earl Grey tipi" denir. Vanilya, elma, limon, çilek ya da karamel kokulu karışımlar da aynı sınıfta satılır. Burada dikkat edilecek nokta, kokunun aroma vericiden mi yoksa kurutulmuş meyve ve bitki parçasından mı geldiğidir; ikisi etikette ve mevzuatta farklı yerde durur.

Dökme ya da poşet hâlindeki siyah çayla karışım yapan firma, çay tabanını da tebliğe uygun almak zorundadır. Tabanı değiştiren her parti, kokunun yoğunluğunu da değiştirir; bu yüzden partiler arasında tat sürekliliği isteyenler tabanı ve aroma vericiyi sabit tutar.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf

Nasıl yapılır, hangi aşamadan geçer?

Önce siyah çay işlenir (yaş çayın solması, kıvrılması, oksidasyonu, kurutulması). Ardından kuru çay yaprağına aroma verici uygulanır. Hangi aroma vericinin kullanılabileceği tebliğin kendi listesinde değil, Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliğinde yazılıdır; çay tebliği madde 7 ile bu yönetmeliğe gönderme yapar.

Tebliğin madde 6'sı çaylara hiçbir katkı maddesi katılamayacağını söyler. Aroma verici, katkı maddesi ayrı bir kategoridir; ama renk, koruyucu ya da tatlandırıcı gibi katkıların çay yaprağına eklenmesi tebliğ kapsamındaki ürünlerde yasaktır. Üretici bu çizgiyi reçetesinde yazılı tutmalıdır.

Küçük işletmede aroma verici genellikle doğal aroma olarak tedarik edilir ve karışım temiz, kapalı bir tamburda yapılır. Hijyen, Gıda Hijyeni Yönetmeliği ve Türk Gıda Kodeksi Mikrobiyolojik Kriterler Yönetmeliği çerçevesinde değerlendirilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Kalite ve etiket adı: nelere bakılır?

Tebliğe göre ürün kendine has görünüş, renk, tat ve kokuda olmalı, yabancı madde içermemeli ve Ek-1'deki fiziksel ve kimyasal özelliklere uymalıdır. Ek-1 tablosunu bu çalışmada okuyamadık; sınır değerler için tebliğin Resmî Gazete metnine bakın.

Adlandırma kuralı önemlidir. Madde 12'ye göre ürün aroma içeriyorsa adı "… aromalı siyah çay" ya da "… aromalı yeşil çay" biçiminde ifade edilir. Ürüne kurutulmuş bitki ya da meyve parçası da katılmışsa durum değişir: böyle bir karışım "siyah çay" olarak isimlendirilmez; adı aynı renk ve aynı yazı karakterinde "… ve siyah çay karışımı" ya da "siyah çay ve … karışımı" biçiminde yazılır. Kurutulmuş bitki ve meyve katılmış siyah ve yeşil çaylar tebliğin kapsamı dışındadır (madde 2).

Poşet çay söz konusuysa, süzen poşet içinde satılan siyah ve yeşil çayın etiketinde kullanım şekline göre "demlik süzen poşet" ya da "süzen poşet" ifadesi ürün ismiyle aynı yüzde yer alır.

• Etiket adı: aroma varsa "… aromalı siyah çay".
• Meyve ya da bitki parçası varsa: "… ve siyah çay karışımı" (aynı renk ve aynı yazı karakteri).
• Poşette: "demlik süzen poşet" ya da "süzen poşet" ifadesi ürün adıyla aynı yüzde.
• İçindekiler listesinde aroma vericinin türü yazılır.
• Kokunun yoğunluğu ve çay tabanının cinsi parti belgesinde tutulur.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Mevzuat ve gümrük kodu

Ürünün ana mevzuatı Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği 2015/30'dur (Resmî Gazete 17 Haziran 2015, sayı 29389). Bulaşanlar, pestisit kalıntıları, hijyen, ambalaj ve etiketleme için tebliğ ilgili Türk Gıda Kodeksi yönetmeliklerine gönderme yapar. Tebliğe aykırılıkta 5996 sayılı Kanun'un idari yaptırım hükümleri uygulanır.

Doğrudan tüketiciye sunulan ürünler hazır ambalajlı arz edilir (madde 11). Yani aromalı siyah çayın dökme olarak tezgâhtan tartılıp satılması tüketiciye doğrudan sunuluyorsa tebliğe uymaz; dökme hâl, ancak başka bir işletmeye ham madde olarak gider.

Gümrük tarife cetvelinde siyah çay 0902 pozisyonundadır. Aromalı siyah çayın alt kodu ambalaj boyutuna ve ürün tanımına göre değişir; 3 kilogramı aşmayan ambalaj ile daha büyük ambalaj ayrı alt kodlara düşer. İhracat ya da ithalatta kesin kodu gümrük müşavirinden parti bazında alın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, depolama ve alıcılar

Aromalı siyah çay çoğunlukla poşet ve kutu hâlinde satılır; dökme olarak ise paketleme işletmesi, kafe ve toptan alıcıya gider. Fiyatı satıcı belirler, tarımart fiyat vermez. Fiyatı etkileyen başlıca etkenler çay tabanının cinsi, aromanın türü, ambalaj, parti büyüklüğü ve markalama biçimidir.

Aroma uçucu olduğu için hava geçiren ambalajda kokusunu kaybeder. Kapaklı teneke, alüminyum katmanlı doypack ya da kapalı poşet tercih edilir. Nemden, doğrudan güneşten ve keskin kokulardan uzak, serin ve kuru yerde saklanır; yanına baharat ya da deterjan konmaz.

Alıcılar: paketleme ve markalama yapan işletmeler, kafe ve restoranlar, hediyelik paket hazırlayan işletmeler ve perakende mağazalar. Raflara giren ürünün etiketi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliğine uygun olmalıdır.

Aromalı siyah çay ilanında "bergamotlu çay şunu sağlar" gibi bir cümle yazılmaz; Beslenme ve Sağlık Beyanları Yönetmeliği yalnız onaylı beyanlara izin verir. İlanda çay tabanını, aromanın türünü, net ağırlığı, ambalajı ve parti numarasını yazmak yeterlidir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Haziran 2015 tarihli ve 29389 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Çay Tebliği (Tebliğ No: 2015/30) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur153411.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Sık sorulan sorular