Anason Çayı

Anason nedir?

Baharat Tebliği 2022/7, anasonu Pimpinella anisum L. (Apiaceae) türüne giren bitkilerin meyveleri olarak tanımlar. Çayda ve baharatta kullanılan kısım bu meyvedir; halk arasında tohum denir ama botanik olarak meyvedir. Küçük, gri-yeşilimsi kahverengi, hafif tüylü taneler hâlinde bulunur.

Anason ile karıştırılan iki ürün vardır. Rezene (Foeniculum vulgare) daha iri taneli ve farklı kokuludur. Çin anasonu (badyan, yıldız anason) ise başka bir bitkidir; yıldız şeklindeki meyvesiyle tanınır. Baharat Tebliği'nin madde 4 listesinde Pimpinella anisum anason olarak, rezene ayrı bir madde olarak tanımlanmıştır. İlan ve etiket yazarken hangi bitki olduğunu bilimsel adıyla doğrulayın.

Anason çayı çoğunlukla bütün taneden demlenir; taneler demlemeden önce hafifçe ezilir. Poşet çayda öğütülmüş taneler kullanılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf

Nasıl yetişir, nasıl hasat edilir?

Anason tek yıllık, tohumla ekilen otsu bir bitkidir. Ilıman iklim ve iyi drene olan toprak ister; ekim ilkbaharda yapılır ve meyveler yaz sonunda olgunlaşır. Bölgeye göre ekim ve hasat tarihleri değişir. Üretim miktarı ve illere göre dağılım için TÜİK bitkisel üretim tablolarına bakılır; bu rehber rakam vermez.

Hasatta şemsiye şeklindeki başlıklar kesilir, serilir ve kurutulur, sonra taneler harmanlanır ve temizlenir. Tebliğin hijyen maddesi doğal kurutmada bitkilerin toprakla doğrudan temas etmemesini, yerden yüksek platformlarda ya da uygun malzemeden döşemelerde kurutulmasını ister.

Harman sonrası taneler elenir; sap, toprak ve yabancı tohum ayrılır. Temizlenmemiş parti hem kaliteyi düşürür hem satışta sorun çıkarır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Kalitede nelere bakılır?

Baharat Tebliği ürünün kendine özgü tat, koku ve renkte olmasını, yabancı tat ve koku almamış olmasını, bozuk tane içermemesini, canlı böcek, ölü böcek ve bunların kalıntısı bulunmamasını ister (madde 5). Tebliğin tanımına göre az gelişmiş ve cılız tohum olgunlaşmamış ve buruşuk tohumdur; bozuk tane ise çürümüş, küflenmiş, ezilmiş, topaklanmış, filizlenmiş, kızmış, nemden bozulmuş, hastalıklı ya da böcek yenikli tanelerdir.

Fiziksel ve kimyasal ölçüt tabloları tebliğin eklerindedir. Bu çalışmada eklerin sayısal değerleri okunamadığından sayı yazılmıyor; analiz raporu istenirken ek tablolarına göre değerlendirilmesini isteyin.

• Tane: dolgun, düzgün, gri-yeşilimsi; cılız ve buruşuk tane oranı düşük.
• Koku: kendine özgü tatlımsı; küf, rutubet ya da yabancı koku yok.
• Yabancı madde: sap, toprak, taş ve başka tohum ayıklanmış.
• Böcek yeniği ve bozuk tane yok ya da çok düşük.
• Hasat yılı ve menşe satıcıdan yazılı alınmalı; eski hasat kokusunu kaybeder.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf

Mevzuat, etiket ve gümrük kodu

Anason, Baharat Tebliği 2022/7'de baharat olarak tanımlıdır. Tebliğ, ambalajsız arz edilirse Ek-5 hijyen kurallarını da getirir. Bitki çaylarına özgü ayrı bir tebliğ bu çalışmada bulunamadı; çay olarak satışta Baharat Tebliği'ndeki ürün özellikleri, etiket yönetmeliği, hijyen yönetmeliği ve bulaşan ile pestisit kalıntı mevzuatı birlikte uygulanır.

Etiketleme Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliğine göre yapılır. Ürün adı "anason" ya da "anason çayı"dır; içindekiler listesinde yalnız anason bulunmalıdır. Başka baharat ya da şeker katılmışsa karışım olarak adlandırılır.

Gümrük tarife cetvelinde anason tohumu baharat grubunda, 0909 pozisyonundadır. Çay poşetine ambalajlanmış hâlinde uygulanacak alt kodu gümrük müşavirinden parti bazında alın. Tebliğe aykırılıkta 5996 sayılı Kanun'un idari yaptırımı uygulanır.

Anason çayı için sindirime, uykuya ya da öksürüğe ilişkin hiçbir cümle ilana ve etikete yazılmaz; onaylı olmayan beyan ceza konusudur. İlanda tane boyutu, hasat yılı, ağırlık ve ambalaj bilgisi yeterlidir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Anason çuvalla toptan, kraft torba ya da kavanozla perakende satılır; çay olarak ise poşet ve kutuya girer. Fiyatı satıcı belirler, tarımart fiyat vermez. Fiyatı etkileyen başlıca etkenler tane boyutu ve temizliği, hasat yılı, menşe, ambalaj ve parti büyüklüğüdür.

Saklama: kapalı, hava geçirmeyen kap; serin, kuru, ışıksız yer. Uçucu kokusunu zamanla kaybeder; bu yüzden hasat yılı önemlidir. Anason kokusu diğer ürünlere de geçebileceğinden başka baharatlardan ayrı tutulur.

Alıcılar: baharatçı ve aktarlar, fırın ve pastaneler, tatlı ve içki gibi gıda sanayi, paketleme işletmeleri ve perakende mağazalar.

Anason çayı, hamilelik, emzirme, düzenli ilaç kullanımı ya da süregiden bir rahatsızlık varsa hekime veya eczacıya sorulmadan düzenli içilmemelidir. Çocuklar için de aynı uyarı geçerlidir; sayfa bir öneri vermez.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Anason çayı nasıl hazırlanır?

Anason taneleri demlemeden önce hafifçe ezilir, kaynamış suya konur ve kapaklı demlikte bekletilir; sonra süzülür. Anason tek başına ya da rezene, tarçın ve karanfil gibi baharatlarla karışım olarak da demlenir. Kokusu güçlüdür, bu yüzden az miktar yeter. Miktar için ambalaj önerisine bakın; bu rehber miktar yazmaz. Anason kokusu mutfakta tatlı, çörek ve ekmek gibi pek çok yerde de kullanılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Anasonun mutfaktaki yeri

Anason mutfakta ekmek, çörek, kurabiye ve tatlıların yanı sıra alkollü içkilerin ve şurupların kokulandırılmasında kullanılır. Çay olarak kullanımı bu geniş kullanımın küçük bir parçasıdır. Baharatçı ve aktarlar anasonu çoğu zaman çuvaldan tartarak satar; ambalajsız satışta Baharat Tebliği Ek-5 hijyen kuralları geçerlidir. Çay paketlemek isteyen bir işletme taneyi temizlemeli, eleğe vurmalı, küçük torbalara bölmeli ve hasat yılını etikete yazmalıdır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No: 2022/7) · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf

Sık sorulan sorular