Ahududu Yaprağı Çayı

Ahududu yaprağı çayı, ahududu (Rubus idaeus) çalısının kurutulmuş yapraklarından hazırlanır. Ahududu Türkiye'de meyve için bahçede yetiştirilir; yaprak ise meyve hasadından sonra ya da budamada ortaya çıkan ikinci üründür. Meyve bahçesi ilaçlandığı için yaprağın nereden geldiği ürünün kilit sorusudur. Bu rehber tanımı, toplamayı, kurutmayı, kalıntı kuralını ve ticari takdimi anlatır.

Ahududu yaprağı nedir?

Ahududu, gülgiller (Rosaceae) familyasından Rubus idaeus L. türüdür. Böğürtlenden farklı olarak çalısı daha dik, dikenleri daha ince ve sıktır; meyve olgunlaşınca saptan boşalır. Yaprak bileşik yapılıdır, genellikle üç ile yedi yaprakçıktan oluşur, üst yüzü koyu yeşil, alt yüzü gümüşi beyaz tüylüdür. Bu alt yüz rengi ahududu yaprağını böğürtlen ve çilek yaprağından ayırmanın en kolay işaretidir.

Çay için kurutulmuş yaprak kullanılır. Yaprak tek başına satılabildiği gibi, böğürtlen, çilek yaprağı ve diğer bitkilerle karışımda da bulunur. Ahududu meyvesi ve meyve çayı başka ürünlerdir; bu sayfa yalnız yaprak ürününü anlatır.

İlanda bilimsel ad (Rubus idaeus) yazılır; çünkü "ahududu" adı yerel kullanımda yabani Rubus türleri için de geçebilir.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı)

Nerede yetişir, yaprak nasıl elde edilir?

Ahududu Türkiye'de Karadeniz'in yüksek kesimlerinde, Marmara'da, İç Anadolu'da ve Güneydoğu'da bahçe olarak yetiştirilir. Üretim miktarı için TÜİK bitkisel üretim tablolarına bakılır; yaprak miktarı ayrıca izlenmez, bu yüzden bu rehber yaprak rakamı vermez.

Yaprak iki biçimde elde edilir. Birincisi, meyve hasadından sonra ya da yaz sonunda sağlıklı sıralardan yaprak toplanmasıdır. İkincisi, budama döneminde kesilen kamışlardan yaprak ayıklanmasıdır. Ürün gıda olarak satılacaksa yaprak bahçenin sağlıklı kısmından alınır; hastalıklı, mantar lekeli ve böcek yenikli yaprak ayrılır.

Ahududu bahçesinde mantar hastalıkları ve böcekler için ilaçlama yapılır. Bu yüzden ilaçlama kayıtları, son ilaçlama tarihi ve bekleme süresi bilinmeden yaprak çay diye satılmaz. Yaprak, güneşten korunaklı serin yerde ince tabakada kurutulur. Kuruyunca elde ufalanır, rengi koyu yeşilden kahverengimsi yeşile döner.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları) · Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Kalitede nelere bakılır?

Ahududu yaprağı için bu çalışmada okunan resmî bir sınıf tablosu yoktur. Alıcılar gözle ve kokuyla değerlendirir.

Renk: yeşil ya da yeşil-kahve; kararmış ve küflü yaprak yok.
Koku: hafif otsu ve meyveyi andıran; küf ve toprak kokusu yok.
Alt yüz: gümüşi tüylü yüzeyin belirgin olması türün doğruluğunu gösterir.
İlaçlama kaydı: bahçenin ilaçlama geçmişi var ya da pestisit analizi temiz; kayıtsız partinin çay diye satışı uygun değildir.
Temizlik: dal, diken, meyve kalıntısı, toz ve böcek ayıklanmış.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi

Mevzuat ve kalıntı kuralı

Ahududu yaprağı çayı, Çay Tebliği'nin (2015/30) kapsadığı çay değildir. Bitki çaylarına özgü ayrı bir kodeks tebliği bulunamadı; satışta Etiketleme Yönetmeliği (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer) ve Hijyen Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) birlikte uygulanır.

Ahududu bahçesi meyve için ilaçlandığından kalıntı kuralı öne çıkar. Pestisit Azami Kalıntı Limitleri Yönetmeliği (RG 27.09.2021, sayı 31611 mükerrer) ürün bazında limit koyar; ahududu meyvesi için limit vardır, yaprak ise ana ürün olmadığı için ayrı bir satırla bulunmayabilir. Bu çalışmada yaprak için ayrı limit satırı okunmadığından sayı yazılmaz; satıcı yaprak partisinden analiz yaptırarak güvenceye alır.

Etikette ürün adı (ahududu yaprağı, mümkünse Rubus idaeus), net miktar, tavsiye edilen tüketim tarihi, parti numarası ve üretici bilgisi bulunur. Gümrük tarife cetvelinde kurutulmuş bitki kısımları 12. faslın 1211 pozisyonundadır; altı haneli kodu gümrük müşavirinden alın. Denetim yetkisi 5996 sayılı Kanun'a dayanır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Tarım ve Orman Bakanlığı) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (idari yaptırım hükümleri; Çay ve Baharat Tebliğlerinde dayanak olarak anılır)

Ticari takdim, saklama ve alıcılar

Kuru ahududu yaprağı bütün ya da kırık kesim olarak çuvalda, kraft torbada, kavanozda ve süzen poşette satılır. Karışım içinde de kullanılır. Fiyatı satıcı belirler; renk, temizlik, ilaçlama kaydı, kesim ve ambalaj fiyatı etkiler.

Saklama: kapalı kapta ya da kâğıt astarlı torbada, serin, kuru ve ışıksız yerde. Yaprak nem çeker; nemli depoda küf riski vardır. Bir yıldan eski ürünün kokusu zayıflar.

Alıcılar: aktar ve baharatçılar, bitki çayı paketleyenler, yöresel ürün mağazaları ve ahududu bahçesine sahip üreticilerden ek ürün arayan atölyelerdir.

Bahçe sahibi için ikinci ürün olarak yaprak

Ahududu üreticisi meyve satışının dışında yaprağı ikinci ürün olarak değerlendirmek isteyebilir. Bunun için önce ilaçlama defteri düzenli tutulmalıdır: hangi ilaç, hangi tarihte, hangi dozla ve hangi bekleme süresiyle kullanıldı. Defter olmadan yaprak partisinin güvenliği kanıtlanamaz.

Yaprak toplama zamanı, meyve hasadından sonra ve ilaçlama bekleme süresi dolduktan sonra seçilir. Kamış başına yapılan budama atığı çok yaprak getirse de hastalıklı kamışın yaprağı ayrılır. Hasat atığının yem ya da kompost kümesine karışmamasına dikkat edilir.

Küçük işletme için bir parti, bir analiz raporu ve bir ilaçlama defteri üçlüsü, alıcıya güven verir. Alıcı bu belgeleri isterse hazır olmak satışı hızlandırır.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri (tarla ve bahçe bitkileri tabloları) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Sık sorulan sorular

Ahududu yaprağı ne zaman toplanır?

Meyve hasadından sonra, ilaçlama bekleme süresi dolduktan sonra ve yaz sonuna kadar sağlıklı yapraklar toplanır. Budama atığından da yaprak ayıklanabilir; hastalıklı yaprak ayrılır.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi

Ahududu yaprağı böğürtlen yaprağından nasıl ayrılır?

Ahududu yaprağının alt yüzü gümüşi beyaz tüylüdür ve çalının dikenleri ince ve sıktır. Böğürtlen yaprağında alt yüz daha açık yeşil, damar dikenleri daha belirgindir. Emin olunmayan partide bilimsel ad yazılmaz, cins adı yazılır.

Kaynak: Türkiye Bitkileri Veri Servisi (TÜBİVES) · bitki türleri, bilimsel adlar ve yayılış bilgisi

Ahududu yaprağı nasıl kurutulur ve saklanır?

İnce tabakada, gölgede ve havadar yerde kurutulur. Kuruyunca kapalı kapta ya da kâğıt astarlı torbada, serin ve kuru yerde, ışıktan uzak saklanır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Ahududu bahçesinden alınan yaprakta pestisit kalıntısı olur mu?

Bahçe ilaçlandıysa olabilir. Bu yüzden ilaçlama defteri ve bekleme süresi bilinen bahçeden yaprak alınır; belgesiz partide kalıntı analizi yaptırılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği

Ahududu yaprağı çayı satmak için hangi belge gerekir?

Yaprağı paketleyip satan işletme, il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden gıda işletmesi kaydı alır. Bahçenin ilaçlama defteri ve yaprak partisinin analiz raporu dosyada bulunur.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda ve Yem Genel Müdürlüğü, gıda işletmesi kayıt ve onay uygulaması; il/ilçe tarım ve orman müdürlüğü

Ahududu yaprağının gümrük kodu nedir?

Ahududu yaprağı kurutulmuş bitki kısmı olduğundan 12. fasılda, 1211 pozisyonu çevresinde sınıflanır. Altı haneli kodu ve ithalat ya da ihracat vergisini gümrük müşaviri belirler.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (Armonize Sistem): 09. fasıl (kahve, çay, mate ve baharat) ve 12. fasıl (bitki ve bitki kısımları); pozisyon düzeyinde okundu

Ahududu yaprağı çayı hangi ambalajda satılır?

Kuru yaprak dökme çuvalda, kraft torbada, kavanozda ve süzen poşette satılır. Etikette toplama yılı, bilimsel ad ve bahçe kaydı yazılır; eski yaprağın kokusu bir yıldan sonra belirgin biçimde azalır.

Ahududu yaprağı budama atığından alınabilir mi?

Sağlıklı kamışlardan ve ilaçlama bekleme süresi dolduktan sonra alınabilir. Hastalıklı kamışın yaprağı ayrılır, yem ya da kompost yığınına karışmış yaprak gıda olarak satılmaz.