Talaş

Talaş nedir, nereden çıkar?

Talaş, odunun testereyle, planyayla ya da zımparayla işlenmesinde çıkan ince parçacıktır. Kereste fabrikasında biçme tezgâhından, marangozda ve mobilya atölyesinde kesme ve planya makinesinden, kapı ve parke imalatında çıkar. Kesim aletine göre ince toz gibi (testere talaşı) ya da uzun, kıvrık şeritler gibi (planya talaşı) olabilir.

Talaşın ne olduğu, hangi ağaçtan ve hangi işlemden geldiğine bağlıdır. Tek cins, boyasız ve kuru ahşabın talaşı çok sayıda alıcıya uygundur. Boyalı, cilalı, tutkallı levha (sunta, kontrplak, MDF) ya da emprenyeli ahşabın talaşı aynı alıcıya gitmez ve atık mevzuatı açısından da farklı ele alınır.

Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, "talaş odunu" ve "lif yonga odunu" ifadelerini madde 9/1-h'de anar; bu, ormandan orman idaresinin satışla çıkardığı odun hammaddesidir. Atölye ve fabrika talaşı ise sanayi artığıdır; satışı orman idaresinin değil, fabrikanın kendi işidir.

Sayfanın altında üretici, toplayıcı, dönüştürücü, kullanıcı ve lojistik kartları ayrıca listelenir. Burada o kartların içinde çalıştığı çerçeveyi anlatıyoruz: toplama ve ayırma, kalite, kullanım, mevzuat ve ticaret.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 25 Haziran 2021 tarihli ve 31522 sayılı sayı · Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik · https://www.alomaliye.com/2021/06/25/orman-urunlerinin-satis-usul-ve-esaslari/ · Uludağ Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 19(3), 2000 · Farklı altlık materyalinin broyler performansına etkisi · https://acikerisim.uludag.edu.tr/handle/11452/18270

Talaş nasıl toplanır, ayrılır ve saklanır?

Kereste fabrikasında talaş biçme tezgâhının altından bant ya da vidalı konveyörle silo ya da depoya taşınır. Atölyelerde aspiratörle torbaya ya da bidona çekilir. Tek tezgâhın talaşı çuvallanır; büyük işletmelerde silodan doğrudan kamyona doldurulur.

Ayırma, talaşın değerini belirler. Tek cins ağaç talaşı ayrı, karışık sert ağaç talaşı ayrı, boyalı ve tutkallı levha talaşı ayrı toplanır. Çivi, vida, metal parçası, taş ve yağ lekesi karıştırılmaz. Hayvan altlığı ve pelet için metal ve taş özellikle risklidir.

Talaşın nemi ve saklama biçimi kalite için kritiktir. Islak ya da nemli talaş küflenir, ısınır ve kendiliğinden tutuşma riski taşır. Kuru, kapalı, zemine değmeyen yerde saklanır. Silo ve açık yığınlarda toz patlaması ve yangın riski için işletmenin iş güvenliği önlemleri geçerlidir.

Çuvallı satışta çuvalın üzerine ağaç cinsi, kuruluk ve atölye yazılırsa alıcı güven duyar. Toplayıcılar birden çok atölyeyi gezerek talaşı birleştirir; bu durumda kaynak atölyelerin kaydı tutulmalıdır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm · Uludağ Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 19(3), 2000 · Farklı altlık materyalinin broyler performansına etkisi · https://acikerisim.uludag.edu.tr/handle/11452/18270

Kalite ölçütleri: iyi talaş nasıl seçilir?

Alıcı talaşta şunlara bakar: ağaç cinsi, tane inceliği ya da şerit yapısı, kuruluk, temizlik (toz ve yabancı madde), koku ve küf. Hayvan altlığı için temiz, kuru, küfsüz talaş; pelet için ince, homojen ve kuru talaş; yonga levha için kuruluk ve tane boyutu aranır.

Hayvan altlığında talaş türü sonucu etkiler. 2000 tarihli bir broyler çalışmasında 150 günlük civcivler metrekareye 14 civciv olacak şekilde altı ayrı altlıkta yetiştirilmiş: planya talaşında altıncı hafta canlı ağırlığı 2210 gram, yem dönüşüm oranı 1,64; toz talaşta 2171 gram ve 1,80; toz talaş ile balya samanı karışımında 2136 gram ve 1,71; patoz samanında 2235 gram ve 1,65; çeltik kavuzunda 2075 gram ve 1,77; balya samanında 2040 gram ve 1,98 bulunmuştur. Canlı ağırlık farkı istatistiksel olarak anlamlıdır (P<0,05); altlığın pH ve nemi deney boyunca artmıştır. Yazarlar patoz samanı ve toz talaş ile balya samanı karışımını planya talaşına alternatif olarak önermiştir. Bu tek bir çalışmadır; kümeste altlığın tür ve kalınlığı için veteriner hekim ya da zootekni uzmanına danışılır.

Pelet hammaddesi olarak talaşın ürünü olan odun peletlerinde Türkiye'den toplanan on firmaya ait örneklerde nem yüzde 4,32-5,72, kül yüzde 1,03 ile 2,16 arasında (özetlerde üst değer farklı yazılmış), ısıl değer 18,08-18,49 MJ/kg bulunmuş; örneklerin tamamı ISO 17225-2 uzunluk, nem ve ısıl değer sınırlarını karşılamış, hiçbiri ENplusA1 olmamış, yaklaşık yüzde 40'ı A2 sınıfına girmiş ve yazarlar baca gazı karbon monoksit değerlerinin Avrupa ve Türkiye sınırlarını aştığını bildirmiştir. Bu bulgu peletin kalitesinin hammaddenin ve üretim sürecinin ürünü olduğunu gösterir.

Yonga levha hammaddesi olarak motorlu testere talaşı üzerine 2017 tarihli bir tezde sahil çamı, kayın ve dişbudak talaşı endüstriyel yongalarla üç tabakalı levhaya işlenmiş; üretilen levhaların fiziksel ve mekanik özelliklerinin genel amaçlı kullanım için gerekli değerleri sağladığı sonucuna varılmıştır.

• Tek cins ağaç; boyasız, cilasız, emprenyesiz, tutkalsız.
• Metal, taş ve yağ lekesi yok; kuru ve küfsüz.
• Hayvan altlığı için tozu az, temiz ve kuru.
• Pelet ve levha için homojen tane ve kuruluk, analiz belgesi varsa ilanda yazılı.
• Çuvalda ya da ilanda ağaç cinsi, kaynak atölye ve kuruluk belirtilmiş.

Kaynak: Uludağ Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 19(3), 2000 · Farklı altlık materyalinin broyler performansına etkisi · https://acikerisim.uludag.edu.tr/handle/11452/18270 · Tarım Makinaları Bilimi Dergisi, 18(1), 2022 · Determination of Quality Characteristics and Compliance with Standards of Wood Pellet Samples Produced in Turkey · https://acikerisim.nku.edu.tr/items/7278b6e6-d87f-4e34-bdba-40ebaeff0d2d · Bartın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, yüksek lisans tezi, 2017 · Motorlu testere talaşının yonga levha üretiminde değerlendirilmesi · https://acikerisim.bartin.edu.tr/handle/11772/398

Kim alır, ne için kullanılır?

Talaşın alıcıları farklı sektörlerdir. Sektör kartları sayfanın altındadır; burada bağlamı veriyoruz.

Hayvancılık: Tavuk kümesi, ahır ve at barınağı sahipleri talaşı altlık olarak alır. Altlığın sağlığı ve verimi etkileyip etkilemediğini yukarıdaki çalışma ölçmüştür; altlık türünü seçerken hayvan türü ve barınak şartı da belirleyicidir. Hayvancılık işletmesi altlığı kullandıktan sonra gübre olarak da değerlendirebilir; gübre mevzuatı ayrıca geçerlidir.

Yakıt: Talaş pelet ve briket üreticilerinin ana hammaddesidir. Pelet satışı katı yakıt yönetmeliğinin uygunluk belgesi, satış izni ve torbalı satış kurallarına bağlıdır. Atık listesinin 03 01 05 kodlu atıkları (ağaç işleme artıkları) bu yönetmelikte önce döngüsel ekonomi çerçevesinde hammadde olarak değerlendirilir.

Levha sanayisi: Yonga levha ve MDF fabrikaları ince talaşı ve yongayı hammadde olarak kullanır. Fabrika kuruluk ve tane boyutu şartnamesini kendisi belirler.

Kompost ve toprak: Talaş kompostta karbon kaynağı olabilir; kompost satışı gübre mevzuatına tabidir. Talaşın kompostta ya da ağaç dibinde kullanımına dair okuduğumuz bir ölçüm yoktur; miktar için ziraat mühendisine danışın.

Diğer: Yağlı atölyelerde yağ emici olarak serpme, mantar yetiştiriciliğinde substrat, et ve peynir tütsülemede kayın talaşı gibi kullanımlar vardır. Bunlar için okunmuş kaynak olmadığından yöntem ve sınır vermiyoruz. Gıdayla temas eden kullanım (tütsüleme) ayrı gıda mevzuatına tabidir; ilgili müdürlükten teyit edin.

Kaynak: Uludağ Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 19(3), 2000 · Farklı altlık materyalinin broyler performansına etkisi · https://acikerisim.uludag.edu.tr/handle/11452/18270 · T.C. Resmî Gazete · 16 Eylül 2026 tarihli ve 33372 sayılı sayı · Hava Kalitesinin Korunması Amacıyla Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/09/20260916-1.htm · Bartın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, yüksek lisans tezi, 2017 · Motorlu testere talaşının yonga levha üretiminde değerlendirilmesi · https://acikerisim.bartin.edu.tr/handle/11772/398 · T.C. Resmî Gazete · 30 Eylül 2020 tarihli ve 31260 sayılı sayı · Kompost Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (ana metin: 5 Mart 2015, 29286) · https://alomaliye.com/2020/09/30/kompost-tebliginde-degisiklik-30-09-2020/

Mevzuat: atık, katı yakıt ve kompost

Atık: Atık Yönetimi Yönetmeliği atığı, üreticisinin ya da elinde bulunduranın atmak zorunda olduğu ya da attığı her madde olarak tanımlar (md. 4). Atık üreticisi atığı kaynağında ayırır (md. 5) ve atık kodunu altı haneli olarak kullanır (md. 12). Çöpe giden talaş atıktır; tek cins temiz talaş başkasına ürün olarak satılıyorsa durumun il çevre şehircilik müdürlüğünden teyit edilmesi iyi olur. Atık listesi (Ek-4) okunamadı.

Katı yakıt: Hava Kalitesinin Korunması Amacıyla Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliği 16 Eylül 2026'da yayımlandı ve ısınmadaki katı yakıt hükümlerini önceki ısınma yönetmeliğinden alarak bir araya topladı. Katı biyoyakıt, tarım ve ormancılık atıkları ile gıda sanayisi bitkisel atıkları olarak tanımlanır (md. 4/d). Pelet ve briket için uygunluk belgesi, satış izin belgesi ve şeffaf torbalı satış şartı vardır (md. 11/10/c, 12/3/e); ısınma yakıtının piyasaya arzında satıcı ya da dağıtıcı belgesi ve kayıt şartı bulunur (md. 11). Atık listesinin 03 01 05 kodlu atıkları önce hammadde olarak değerlendirilir (md. 11/10/ç). Ham talaşın kendisi için ayrı bir madde göremedik; kalite sınırları ve yasaklı maddeler tablosu (Ek-1) okunamadı. Eski ısınma yönetmeliği metni, doğal hâlde en az altı ay bekletilmiş talaşın yakılmasına izin veriyordu; bu hüküm yeni yönetmeliğe taşındı mı doğrulayamadık.

Kompost: Kompost Tebliği, kompostun gübre olarak kullanımı ve piyasaya arzı için Gübre Yönetmeliği kriterlerini şart koşar (md. 12, 13); tesis çevre izin ve lisansı almalıdır (md. 5/h). Talaşın kabul edilen girdi listesinde olup olmadığı Ek-1'dedir ve okunamadı.

Orman ürünü: Ormandan idarenin sattığı talaş odunu ve lif yonga odunu madde 9/1-h kapsamındadır; sanayi talaşı bu kapsama girmez.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm · T.C. Resmî Gazete · 16 Eylül 2026 tarihli ve 33372 sayılı sayı · Hava Kalitesinin Korunması Amacıyla Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/09/20260916-1.htm · T.C. Resmî Gazete · 30 Eylül 2020 tarihli ve 31260 sayılı sayı · Kompost Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (ana metin: 5 Mart 2015, 29286) · https://alomaliye.com/2020/09/30/kompost-tebliginde-degisiklik-30-09-2020/ · T.C. Resmî Gazete · 25 Haziran 2021 tarihli ve 31522 sayılı sayı · Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik · https://www.alomaliye.com/2021/06/25/orman-urunlerinin-satis-usul-ve-esaslari/

Alım-satım, nakliye ve depolama

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler ağaç cinsi, talaşın inceliği ya da şerit yapısı, kuruluk, temizlik, parti büyüklüğü, ambalaj, atölyeden alıcıya mesafe ve mevsimdir. Hayvancılıkta kış barınma döneminde talep artar.

İlan verirken ürünün adını (testere talaşı, planya talaşı), ağaç cinsini, miktarını (çuval sayısı ve kilosu ya da metreküp), kuruluğunu, boyasız olduğunu, atölyenin ya da fabrikanın türünü ve teslim yerini yazın. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Nakliye: Talaş hafif ama hacimlidir; çuvallı ya da dökme, üstü brandalı kamyon ya da kamyonetle taşınır. Yağmurda ıslanırsa kalitesi düşer; tozlanması için kapalı taşıma tercih edilir.

Depolama: Kuru, kapalı, zeminden yalıtılmış yerde; büyük yığınlarda kendiliğinden ısınmaya ve tutuşmaya karşı dikkatli olunur.

Kaynak: Uludağ Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 19(3), 2000 · Farklı altlık materyalinin broyler performansına etkisi · https://acikerisim.uludag.edu.tr/handle/11452/18270 · T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm

Sık sorulan sorular