İri Yonga Talaşı

İri yonga nedir, nereden çıkar?

Yonga, odunun kıyıcı (chipper) ya da yongalama makinesinden geçirilmesiyle elde edilen, kabaca birkaç santimetre boyunda küçük odun parçasıdır. Talaşa göre daha iridir; talaş testere ve planya artığı, yonga ise kıyma ürünüdür. İri yonga hem özel olarak kıyılmış odundan hem de kereste fabrikası ve mobilya atölyesinin artıklarından gelir.

Kaynakları üç gruba ayrılır: ormancılık ve kereste artığı (dal, tepe, kabuklu parça, kenar kesintisi), bahçe ve park budama artığı (kıyılmış dal) ve kereste ve mobilya fabrikasının sanayi artığı. Kaynak yongayı niteler: kabuk, yaprak ve toprak oranı budama yongasında yüksektir; kereste artığı yongası daha temizdir.

Mevzuat açısından iki yönü vardır: ormandan idarenin sattığı lif yonga odunu (OGM satış yönetmeliği, md. 9/1-h) ile ormandan değil fabrikadan ve bahçeden gelen artık yonga. İkincisi atık ve katı yakıt mevzuatına yaklaşır; ilgili bölümlerde anlatılmıştır.

Sayfanın altında üretici, toplayıcı, dönüştürücü, kullanıcı, lojistik ve sertifikalayıcı kartları ayrıca listelenir. Burada o kartların içinde çalıştığı çerçeveyi anlatıyoruz.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 25 Haziran 2021 tarihli ve 31522 sayılı sayı · Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik · https://www.alomaliye.com/2021/06/25/orman-urunlerinin-satis-usul-ve-esaslari/ · Bartın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, yüksek lisans tezi, 2017 · Motorlu testere talaşının yonga levha üretiminde değerlendirilmesi · https://acikerisim.bartin.edu.tr/handle/11772/398

İri yonga nasıl üretilir, toplanır ve saklanır?

Yonga ya sabit bir tesiste kıyıcıdan geçirilerek ya da sahada seyyar kıyıcıyla üretilir. Seyyar kıyıcı bahçe, orman yolu ve park kenarında dalı yerinde yongaya çevirir; hacim küçülür ve taşıma kolaylaşır. Kereste fabrikasında yonga biçme, planya ve kenar kesme artıklarının bir yongalama ünitesinden geçmesiyle üretilir ve bantla silo ya da yığına verilir.

Üretim sırasında ayırma kalite belirler. Kabuklu ve kabuksuz, iğne yapraklı ve yapraklı ağaç yongası, sağlıklı ve hastalıklı dal yongası, temiz ve toprağa değmiş yonga ayrı tutulur. Metal, taş, plastik ve tel kıyıcıya girerse hem makineyi bozar hem ürünü kirletir. Boyalı, tutkallı ve emprenyeli ahşabın yongası ayrı toplanır ve temiz yongayla karıştırılmaz.

Yonga nemlidir ve açık yığında ısınır, çürür ya da kendiliğinden tutuşabilir. Yığın yüksekliği sınırlandırılır, havalandırma sağlanır, yığınlar yağıştan korunur ve sıcaklık izlenir. Yakıt ve levha için kuru yonga aranır; kurutma ve depolama alıcının şartnamesine göre yapılır. Budama artıklarından pelet üzerine yapılan bir çalışmada hammadde yüzde 8-10 nemde işlenmiştir.

İlana kaynak ve parti bilgisi yazmak alıcıya güven verir: hangi ağaç, hangi tesis, ne zaman kıyıldı, nerede depolandı.

Kaynak: Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 26(1), 2021 · Pelleting Pruning Residues of Mandarin for Bio-Energy (Biyoyakıt için mandalina budama atıklarının peletlenmesi) · https://acikerisim.omu.edu.tr/entities/publication/01a34d77-5ee4-4143-9d3d-20c9716d215f/full · T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm

Kalite ölçütleri: iyi yonga nasıl seçilir?

Yongada alıcının baktığı şeyler kullanım amacına göre değişir. Ortak ölçütler: ağaç cinsi, parça boyutunun eşitliği, kabuk ve yaprak oranı, kuruluk, temizlik (toprak, taş, metal), küf ve koku, boyalı ve tutkallı malzeme olmaması.

Levha hammaddesi olarak yonga fabrikanın şartnamesine göre alınır. 2017 tarihli bir tezde motorlu testere talaşı ile endüstriyel yongalar karışık kullanılmış, ürün levhalar genel amaçlı kullanım için gerekli özellikleri sağlamıştır. 2024 tarihli bir çalışmada karaçam yongalarından üretilen MDF'de yoğunluk, rutubet, kalınlık, E2 sınıfı formaldehit emisyonu, yüzey pürüzlülüğü, yüzeye dik çekme ve eğilme mukavemeti istenen değerleri karşılamış, yüzey sertliği, kalınlığına şişme ve su alma değerleri karşılamamıştır. Bunlar tek tek çalışmalardır.

Yakıt hammaddesi olarak kuruluk, kül oranı ve ısıl değer önemlidir. Mandalina budama artığından üretilen peletlerde kül yüzde 5,64 ve ısıl değer 18,66 MJ/kg ölçülmüştür; yongada ve başka ağaç türünde değer değişir. Biyokütle kazan ya da santral kendi nem ve kalori şartını belirler; bunun için okunmuş genel bir eşik yoktur, alıcıdan yazılı şartname isteyin.

Peyzaj ve zemin örtüsünde eşit boy, doğal renk ve hastalıksızlık aranır. Çocuk oyun alanı zemini gibi güvenlik gerektiren kullanımda yonganın sertifikalı olması ve ilgili standardı karşılaması gerekir; standardın ayrıntısını okumadık, alıcıdan ve ilgili kurumdan teyit alın.

• Ağaç cinsi ve kaynağı belli (kereste artığı, budama ya da ormancılık artığı).
• Parça boyutu eşit; kabuk, yaprak ve toprak oranı düşük.
• Metal, taş, plastik ve tel ayıklanmış; boyalı, tutkallı ya da emprenyeli odun karışmamış.
• Kuru, küfsüz; yığında ısınma belirtisi yok.
• Yakıt ve levha için alıcının nem, kül ve boyut şartnamesine uygun; analiz belgesi varsa ilanda yazılı.

Kaynak: Bartın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, yüksek lisans tezi, 2017 · Motorlu testere talaşının yonga levha üretiminde değerlendirilmesi · https://acikerisim.bartin.edu.tr/handle/11772/398 · Journal of Green Technology and Environment, 2(2), 2024 · Karaçam (Pinus nigra J.F. Arnolds subsp.) Odunundan Orta Yoğunlukta Lif Levha (MDF) Üretimi · https://avesis.yyu.edu.tr/yayin/bd34d561-6cc9-4d01-a70d-df86953ea78b/karacam-pinus-nigra-j-f-arnolds-subsp-odunundan-orta-yogunlukta-lif-levha-mdf-uretimi · Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 26(1), 2021 · Pelleting Pruning Residues of Mandarin for Bio-Energy (Biyoyakıt için mandalina budama atıklarının peletlenmesi) · https://acikerisim.omu.edu.tr/entities/publication/01a34d77-5ee4-4143-9d3d-20c9716d215f/full

Kim alır, ne için kullanılır?

İri yonganın alıcıları farklı sektörlerdir. Sektör kartları sayfanın altındadır; burada bağlamı veriyoruz.

Levha sanayisi: Yonga levha ve MDF fabrikaları ana alıcıdır. Karaçam yongasından MDF denemesi ve testere talaşından yonga levha denemesi bu kullanımı gösteren iki çalışmadır; fabrika kendi hammadde şartnamesini belirler.

Enerji: Biyokütle kazanları, ısı santralleri ve elektrik santralleri yongayı yakıt olarak alır. Yongadan pelet ve briket de üretilir. Orman idaresi tarafında biyokütle elektrik tesislerine satış OGM satış yönetmeliğinde ayrıca düzenlenmiştir (md. 9/1-o).

Kompost ve toprak: Kıyılmış odunlu yonga kompost tesislerinde karbon kaynağı olarak yeşil atıkla karıştırılır; kompostun gübre olarak satışı gübre mevzuatına tabidir.

Peyzaj ve zemin: Park, bahçe ve yol kenarı ağaç dibi örtüsü olarak kullanılır; çocuk oyun alanı zemini ayrı standarda ve belgeye bağlıdır.

Hayvancılık ve mantar: Kümes altlığı ve mantar substratı olarak kullanımlar vardır. Bu kullanımlar için okunmuş kaynak olmadığından yöntem ve oran vermiyoruz; uzmana danışın.

Kaynak: Bartın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, yüksek lisans tezi, 2017 · Motorlu testere talaşının yonga levha üretiminde değerlendirilmesi · https://acikerisim.bartin.edu.tr/handle/11772/398 · Journal of Green Technology and Environment, 2(2), 2024 · Karaçam (Pinus nigra J.F. Arnolds subsp.) Odunundan Orta Yoğunlukta Lif Levha (MDF) Üretimi · https://avesis.yyu.edu.tr/yayin/bd34d561-6cc9-4d01-a70d-df86953ea78b/karacam-pinus-nigra-j-f-arnolds-subsp-odunundan-orta-yogunlukta-lif-levha-mdf-uretimi · T.C. Resmî Gazete · 25 Haziran 2021 tarihli ve 31522 sayılı sayı · Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik · https://www.alomaliye.com/2021/06/25/orman-urunlerinin-satis-usul-ve-esaslari/ · T.C. Resmî Gazete · 30 Eylül 2020 tarihli ve 31260 sayılı sayı · Kompost Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (ana metin: 5 Mart 2015, 29286) · https://alomaliye.com/2020/09/30/kompost-tebliginde-degisiklik-30-09-2020/

Mevzuat: biyokütle yakıtı, atık ve orman ürünü

Katı yakıt: Hava Kalitesinin Korunması Amacıyla Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliği 16 Eylül 2026 tarih ve 33372 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Katı biyoyakıtı tarım ve ormancılık atıkları ile gıda sanayisi bitkisel atıkları olarak tanımlar (md. 4/d). Katı biyoyakıtlar, kayıt sisteminde biyoyakıt kullanımına izin verilen sanayi tesislerinde uygunluk belgesi olmadan sanayi amacıyla kullanılabilir ya da piyasaya arz edilebilir (md. 11/10/a). Pelet ve briket için uygunluk belgesi, satış izin belgesi ve şeffaf torbalı satış şartı vardır (md. 11/10/c, 12/3/e). Sanayi amaçlı biyoyakıt yalnızca otomatik yakıt beslemeli ve sekonder hava beslemeli, en az yüzde 95 verimli toz arıtımlı sistemlerde kullanılır (md. 15/5); bu şartı sağlamayan mevcut yakma sistemlerine 1 Haziran 2030'a kadar izin verilir (geçici md. 2). Ek-1 kalite ve yasaklı maddeler tablosunu okuyamadık.

Atık: Atık listesinin 03 01 05 kodlu atıkları (ağaç işleme artıkları) bu yönetmelikte önce döngüsel ekonomi çerçevesinde hammadde olarak değerlendirilir (md. 11/10/ç); biyoyakıt olarak kullanımına izin verilmeyen atıklar atık mevzuatına göre ele alınır (md. 11/10/d). Atık Yönetimi Yönetmeliği, atığın kaynağında ayrılmasını (md. 5) ve yakarak bertarafın ayrı yönetmeliğe bağlı olduğunu (md. 5/j) söyler. Atık listesi (Ek-4) okunamadı.

Orman ürünü: Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik lif yonga odununu ve biyokütle elektrik tesislerine satışı tahsisli satış kapsamında sayar (md. 9/1-h, 9/1-o). Bu orman idaresinin satışıdır; fabrika ve bahçe artığı yongası için geçerli değildir.

Kompost: Kompost Tebliği, kompostun gübre olarak kullanımı ve piyasaya arzı için Gübre Yönetmeliği kriterlerini şart koşar (md. 12, 13); tesis çevre izin ve lisansı almalıdır (md. 5/h). Yonganın kabul edilen girdi listesinde olup olmadığı Ek-1'dedir ve okunamadı.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 16 Eylül 2026 tarihli ve 33372 sayılı sayı · Hava Kalitesinin Korunması Amacıyla Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/09/20260916-1.htm · T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm · T.C. Resmî Gazete · 25 Haziran 2021 tarihli ve 31522 sayılı sayı · Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik · https://www.alomaliye.com/2021/06/25/orman-urunlerinin-satis-usul-ve-esaslari/ · T.C. Resmî Gazete · 30 Eylül 2020 tarihli ve 31260 sayılı sayı · Kompost Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (ana metin: 5 Mart 2015, 29286) · https://alomaliye.com/2020/09/30/kompost-tebliginde-degisiklik-30-09-2020/

Alım-satım, nakliye ve depolama

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler odun cinsi, parça boyutu, kabuk ve yabancı madde oranı, kuruluk, parti büyüklüğü, analiz belgesi, tesisten alıcıya mesafe, yükleme ve nakliye ve mevsimdir.

İlan verirken yonganın kaynağını (kereste artığı, budama ya da ormancılık artığı), ağaç cinsini, boyut aralığını, kuruluğunu, miktarını (metreküp ya da ton) ve teslim yerini yazın. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Nakliye: Yonga hafif ama hacimlidir; damperli, açık kasalı araçla ve branda ile taşınır. Tonajlı sevkiyatta hacim sınırı ağırlıktan önce dolar.

Depolama: Açık yığın hâlinde ısınma, çürüme ve kendiliğinden tutuşma riski vardır; yığın yüksekliği sınırlı, havalandırılmış ve yağıştan korunmuş olmalıdır. Büyük depolarda yangın önlemleri ve izleme iş güvenliği mevzuatına göre yapılır.

Kaynak: Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 26(1), 2021 · Pelleting Pruning Residues of Mandarin for Bio-Energy (Biyoyakıt için mandalina budama atıklarının peletlenmesi) · https://acikerisim.omu.edu.tr/entities/publication/01a34d77-5ee4-4143-9d3d-20c9716d215f/full · T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm

Sık sorulan sorular