Dal ve Budama Talaşı

Budama dalı ve budama talaşı nedir, nereden çıkar?

Budama, ağacın şeklini vermek, verimi düzenlemek ve kuru ya da hastalıklı dalı almak için yapılır. Elma, armut, şeftali, kiraz, fındık, ceviz ve zeytin bahçelerinde, bağda ve şehir parklarında her yıl dal çıkar. Kesilen dalın bir kısmı kalın odun, bir kısmı ince çubuk ve yapraklı sürgündür.

Dal tek bir ürün gibi görünse de kullanım için üç ayrı hâle gelir: olduğu gibi yakacak ya da çit ve fidanlık malzemesi olarak kalan dal, sahada kıyıcıyla işlenmiş ince yonga (budama talaşı ya da kıyılmış dal) ve biyokütle, pelet ve briket hammaddesi. Alıcı bu hâllerden hangisini aradığını söylemelidir.

Miktar ağaç sayısına ve türe göre değişir. Çanakkale'de üç şeftali çeşidi ve 5-10 yaşlı ağaçlarla yapılan bir çalışmada ağaç başına yılda yaklaşık 7,08 kilogram budama artığı bulunmuş; yazarlar bu ortalamanın Türkiye'de şeftali budama artığını tahmin etmek için katsayı olarak kullanılabileceğini, ancak birim alandaki miktarın dikim aralığına göre değiştiğini belirtmiştir. Çalışma ayrıca artığın yüzde 70'inin enerjiye çevrilebileceğini varsaymıştır. Bu şeftaliye ait bir rakamdır; başka tür için kullanılamaz.

Sayfanın altında üretici, toplayıcı, dönüştürücü, kullanıcı, lojistik ve sertifikalayıcı kartları ayrıca listelenir. Burada o kartların çalıştığı çerçeveyi anlatıyoruz: toplama ve kıyma, hastalıklı dal, kalite, kullanım ve mevzuat.

Kaynak: ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 7(2), 2019 · Şeftali Ağacı Budama Artık Potansiyelinin Hesaplanmasına Yönelik Katsayının Belirlenmesi · https://acikerisim.comu.edu.tr/items/7812f819-965c-4309-aab4-7179bb1e46ae

Dallar nasıl toplanır, kıyılır ve saklanır?

Budama dalı ya sıra arasına çekilip sahada kıyıcıyla işlenir ya da yığınlanıp sonra toplanır. Dal kıyıcı, dalı ince yongaya çeviren makinedir; traktöre bağlanan, kendi motoru olan ya da paletli ağır tipleri vardır. Sahada kıyıldığında hacim küçülür ve taşıma kolaylaşır.

Toplamadan önce dalı ayırmak gerekir: sağlıklı dal bir yana, hastalıklı ya da zararlı bulaşmış dal ayrı. Yaprak, taş, tel, plastik bağ ve ağaç koruma malzemesi karıştırılmaz. Telli sistemlerdeki bağ ve fındık dallarında tel ve plastik kalıntısı kıyıcıyı bozar ve ürünü kirletir.

Kıyılmış dal nemlidir ve yığın hâlinde kendi kendine ısınır, çürür ya da küflenir. Yığınların yüksekliği sınırlı tutulur, havalanmaya izin verilir ve açık alanda yağıştan korunur. Pelet, briket ve yakıt amacıyla kullanılacak dal önce kurutulur; mandalina budama artıkları üzerine yapılan bir pelet çalışmasında hammadde yüzde 8-10 nemde işlenmiştir.

Dalı yakmak çoğu zaman en kolay çözüm gibi görünür ama açık yakma yangın, duman ve yerel kurallar açısından risklidir. Bahçede ya da tarla kenarında yakmadan önce il tarım ve orman müdürlüğünden ve belediyeden güncel kuralı sorun.

Kaynak: Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 26(1), 2021 · Pelleting Pruning Residues of Mandarin for Bio-Energy (Biyoyakıt için mandalina budama atıklarının peletlenmesi) · https://acikerisim.omu.edu.tr/entities/publication/01a34d77-5ee4-4143-9d3d-20c9716d215f/full · T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm

Hastalıklı dal: kıyılır mı, yakılır mı?

Hastalıklı ya da zararlı bulaşmış dal, sağlıklı dal gibi malç ya da kompost olarak kullanılmaz; hastalık etmeni dalın içinde yaşayabilir ve başka bahçeye taşınabilir. Hastalığın türüne göre imha yöntemi değişir. Bu rehber belirli bir hastalık için imha yöntemi vermez.

Türkiye'de hastalıklı dalın imhasına dair okuduğumuz ve doğruladığımız bir resmî kaynak yoktur. Bu yüzden yöntemi biz yazmıyoruz: hastalığı il tarım ve orman müdürlüğünün bitki sağlığı birimine bildirin; imha ya da uzaklaştırma yöntemini ve bu dalın hiç taşınıp taşınamayacağını oradan öğrenin. Sektör kartlarındaki bitki sağlık denetimi bu alandır.

İlan açısından kural basittir: hastalıklı olduğu bilinen ya da şüphelenilen dalı ilanda "sağlıklı" diye satmayın. Alıcı hastalıksız dal ister; satıcı bunu bahçesindeki durumu bilerek yazar.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm

Kalite ölçütleri: kıyılmış dal nasıl seçilir?

Kıyılmış dalın kalitesi alıcıya göre değişir. Malç ve peyzaj için eşit boy, doğal renk ve hastalıksızlık aranır. Kompost için karbon kaynağı olması önemlidir: kıyılmış odunlu dal, yeşil ve nemli atıkla karışımda yapıyı gevşek tutar. Yakıt ve pelet için nem, kül ve temizlik önemlidir.

Pelet hammaddesi olarak mandalina budama artıkları üzerine yapılan bir çalışmada, yüzde 8-10 nemde ve 4, 6 ve 8 milimetre elek boyutlarında üretilen peletlerde yığın yoğunluğu 474-507 kg/m³, kül içeriği yüzde 5,64 ve ısıl değer 18,66 MJ/kg bulunmuş; yazarlar baca gazı emisyonlarının ısıtma yönetmeliklerindeki sınırların içinde kaldığını ve peletlerin katı biyoyakıt olarak uygun olduğunu bildirmiştir. Bu değerler mandalina içindir; başka dal türü ve başka bahçe için analizle doğrulanır.

Kül oranı yüksek olması kazanda cürufa yol açabilir; kabuklu, yapraklı ve topraklı dalda kül oranı yükselir. Alıcı bu yüzden temiz ve ayıklanmış parti ister. Yakıt alıcıları kuruluk ve kalori analizi isteyebilir; hangi analizin yapılacağını alıcı belirler.

• Hastalıksız, tek türden ya da türü belli dal.
• Tel, plastik bağ, taş, toprak ve yaprak kalıntısı ayıklanmış.
• Kıyılmışsa eşit boyutlu, küf ve çürük yok.
• Yakıt ya da pelet için kuru; analiz belgesi varsa ilanda yazılı.
• Kaynak bahçe ve tür ilanda belirtilmiş.

Kaynak: Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 26(1), 2021 · Pelleting Pruning Residues of Mandarin for Bio-Energy (Biyoyakıt için mandalina budama atıklarının peletlenmesi) · https://acikerisim.omu.edu.tr/entities/publication/01a34d77-5ee4-4143-9d3d-20c9716d215f/full · ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 7(2), 2019 · Şeftali Ağacı Budama Artık Potansiyelinin Hesaplanmasına Yönelik Katsayının Belirlenmesi · https://acikerisim.comu.edu.tr/items/7812f819-965c-4309-aab4-7179bb1e46ae

Kim alır, ne için kullanılır?

Budama dalının alıcıları farklı sektörlerdir. Sektör kartları sayfanın altındadır; burada bağlamı veriyoruz.

Tarım ve bahçe: Kıyılmış dal toprağa karıştırılabilir ya da ağaç dibine serilebilir. Budama artığını enerji için bahçeden almak ile toprağa geri vermek arasında bir denge vardır ve hangisinin uygun olduğu bahçeye göre değişir; bu konuda okuduğumuz bir ölçüm yoktur, miktar ve süre için ziraat mühendisine danışın.

Kompost: Kıyılmış odunlu dal, kompost tesislerinde karbon kaynağı olarak yeşil atıkla karıştırılır. Biyobozunur bahçe ve park atığı ayrı toplanır ve kompost, biyokurutma ya da biyometanizasyon tesislerinde işlenir (Atık Yönetimi Yönetmeliği). Kompostun gübre ya da toprak düzenleyici olarak satılması gübre mevzuatına tabidir.

Yakıt ve enerji: Kıyılmış dal biyokütle kazanlarında ve santrallerde yakılır; pelet ve briket hammaddesidir. Kesim artıklarının biyokütle elektrik tesislerine satışı orman ürünlerinde OGM satış yönetmeliğinde ayrıca düzenlenmiştir; bahçe budama artığı için ise katı yakıt yönetmeliği ve atık mevzuatı esastır.

Peyzaj ve park: Park ve peyzaj firmaları ağaç dibi ve yol kenarı örtüsü için eşit boyda, hastalıksız yonga arar. Mantar yetiştiriciliğinde sert odunlu yonga substrat olarak kullanılabilir; bu kullanım için okunmuş kaynak olmadığı için ayrıntı vermiyoruz.

Biyokömür: Düşük oksijenli ısıl işlemle biyokömür üretilir; bu ürünün toprak düzenleyici olarak satışı gübre mevzuatına tabi olabilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm · T.C. Resmî Gazete · 30 Eylül 2020 tarihli ve 31260 sayılı sayı · Kompost Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (ana metin: 5 Mart 2015, 29286) · https://alomaliye.com/2020/09/30/kompost-tebliginde-degisiklik-30-09-2020/ · T.C. Resmî Gazete · 25 Haziran 2021 tarihli ve 31522 sayılı sayı · Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik · https://www.alomaliye.com/2021/06/25/orman-urunlerinin-satis-usul-ve-esaslari/ · T.C. Resmî Gazete · 16 Eylül 2026 tarihli ve 33372 sayılı sayı · Hava Kalitesinin Korunması Amacıyla Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/09/20260916-1.htm

Mevzuat: atık, kompost ve yakıt

Atık: Atık Yönetimi Yönetmeliği atığı, üreticisinin ya da elinde bulunduranın atmak zorunda olduğu ya da attığı her madde olarak tanımlar (md. 4). Biyobozunur atık, park, bahçe, ev ve lokanta kaynaklı ayrışabilir atıkları kapsar; bunlar kaynağında ayrı toplanır (md. 5) ve kompost, biyokurutma ve biyometanizasyon tesislerinde işlenir (md. 10). Atığı yakarak bertaraf etmek ayrı bir yönetmelik kapsamındadır (md. 5, 10). Atık listesindeki kodları (Ek-4) okuyamadık.

Kompost: Kompost Tebliği, biyobozunur atığın tanımını yapar (md. 4/d) ve kompostun gübre olarak kullanımı ile piyasaya arzı için Gübre Yönetmeliği kriterlerini şart koşar (md. 12, 13); tesis çevre izin ve lisansı almalıdır (md. 5/h). Hangi girdilerin kabul edildiği Ek-1 listesindedir ve okunamadı; dal ve budama artığının bu listede olup olmadığını il müdürlüğünden teyit edin.

Katı yakıt: Hava Kalitesinin Korunması Amacıyla Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliği, katı biyoyakıtı tarım ve ormancılık atıkları ile gıda sanayisi bitkisel atıkları olarak tanımlar (md. 4/d). Pelet ve briket için uygunluk belgesi, satış izin belgesi ve torbalı satış şartı vardır (md. 11/10/c, 12/3/e); ısınma amaçlı yakıt için satış izin belgesi ve satıcı ya da dağıtıcı belgesi gerekir (md. 11). Sanayi amaçlı biyoyakıt otomatik beslemeli ve sekonder hava beslemeli sistemlerde kullanılır (md. 15/5). Metinde ham dal ya da odun için ayrı hüküm göremedik; kalite sınırları ve yasaklı maddeler Ek-1'dedir ve okunamadı.

Hastalıklı dal ve bitki sağlığı: Bu konudaki kuralı il tarım ve orman müdürlüğünden teyit edin.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm · T.C. Resmî Gazete · 30 Eylül 2020 tarihli ve 31260 sayılı sayı · Kompost Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (ana metin: 5 Mart 2015, 29286) · https://alomaliye.com/2020/09/30/kompost-tebliginde-degisiklik-30-09-2020/ · T.C. Resmî Gazete · 16 Eylül 2026 tarihli ve 33372 sayılı sayı · Hava Kalitesinin Korunması Amacıyla Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/09/20260916-1.htm · T.C. Resmî Gazete · 23 Şubat 2018 tarihli ve 30341 sayılı sayı · Tarımda Kullanılan Organik, Mineral ve Mikrobiyal Kaynaklı Gübrelere Dair Yönetmelik · https://www.lexpera.com.tr/mevzuat/yonetmelikler/tarimda-kullanilan-organik-mineral-ve-mikrobiyal-kaynakli-gubrelere-dair-yonetmelik-1

Alım-satım, nakliye ve depolama

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler dalın türü ve temizliği, kıyılmış olup olmadığı, kuruluk, parti büyüklüğü, sahadan alıcıya mesafe, kıyma ve yükleme maliyeti, analiz belgesi ve mevsimdir. Budama kış aylarında yoğunlaşır; arz mevsimlik, talep yıl boyudur.

İlan verirken ürünü (ham dal ya da kıyılmış), türünü, tahmini miktarını (traktör römorku, kamyon yükü ya da metreküp), kuruluğunu, hastalıksız olduğunu, bahçenin yerini ve teslim şeklini yazın. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Nakliye: Kıyılmış dal hafif ama hacimlidir; damperli, açık kasalı araçla ve branda örtüyle taşınır. Ham dal uzun taşımada bağlanmalıdır.

Depolama: Kıyılmış dal yığın hâlinde kendiliğinden ısınabilir ve çürüyebilir; yığın yüksekliği sınırlı ve havalanmalı tutulur. Kuru yakıt amaçlı dal yağıştan korunur.

Kaynak: Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 26(1), 2021 · Pelleting Pruning Residues of Mandarin for Bio-Energy (Biyoyakıt için mandalina budama atıklarının peletlenmesi) · https://acikerisim.omu.edu.tr/entities/publication/01a34d77-5ee4-4143-9d3d-20c9716d215f/full · T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm

Sık sorulan sorular