Pelet ve Briket

Pelet ve briket, talaş, tarım artığı ya da pirina gibi biyokütlenin sıkıştırılıp şekillendirilmesiyle yapılan katı yakıttır. 16 Eylül 2026 tarihli yeni Katı Yakıtlar Yönetmeliği, pelet ve briketin ısınma amaçlı satışı için uygunluk belgesi, satış izin belgesi ve şeffaf torba şartı getirdi. Bu rehber hammaddeyi, kaliteyi ve yönetmeliğin pelet ve briket üreticisini ilgilendiren hükümlerini anlatır.

Küçük silindir şeklinde odun peletlerinden oluşan yığın; çevresinde kabuklu odun parçaları. · fotoblend, Pixabay lisansı

Pelet ve briket nedir?

Pelet, ince öğütülmüş biyokütlenin küçük silindirler halinde sıkıştırılmasıyla yapılan yakıttır. Briket de aynı fikirle yapılır, ama daha iri ve kütük ya da blok biçimindedir. İkisi de sobada ya da kazanda yakılır; ısınma yakıtı olarak torbada satılır, sanayide ise dökme olarak kullanılır.

Yönetmelik biyokütle yakıtlarını "katı biyoyakıt" adıyla tanımlar: yakıt olarak kullanılabilen tarım ve ormancılık atıkları ile gıda işleme sanayisinden çıkan bitkisel atıklar (md. 4). Pelet ve briket bu tanımın altına girer. Metinde "biyokütle/pirina briketi/peleti" ifadesi de geçer (md. 17/8); yani pirina da yönetmeliğin adını andığı hammaddelerdendir.

Mangal kömürü, nargile kömürü ve yiyeceğin doğrudan sıcak egzoz gazıyla pişirildiği ya da kurutulduğu yakıtlar yönetmeliğin dışındadır (md. 2/2). Bu rehber ısınma ve sanayi için pelet ve briketi ele alır.

Hammadde: talaş, pirina, fındık kabuğu ve diğerleri

Pelet ve briketin ana hammaddesi ağaç işleme artıklarıdır: talaş, ince yonga ve kesim artıkları. Bunlar kereste, mobilya ve kaplama fabrikalarında çıkar. Talaşın nereden çıktığını ve nasıl ayrıldığını talaş sayfamızdan okuyabilirsiniz; burada tekrar edilmez.

Tarım ve gıda yan ürünleri de hammadde olabilir. Zeytinyağı üretiminden çıkan pirina ve fındık işlemeden çıkan kabuk, kendi sayfalarında anlatılmıştır. Yönetmelik pirina briketi ve peletini adıyla anar (md. 17/8). Fındık kabuğu için yönetmelik metninde ayrıca bir ifade bulunmaz; genel "tarım ve ormancılık atıkları" ve "gıda işleme sanayisinden çıkan bitkisel atıklar" tanımının altında değerlendirilir.

Hammaddenin kalitede önemi büyüktür. 2022 tarihli bir çalışmada ceviz kabuğu ile ladin talaşı karıştırılarak pelet yapılmış; ceviz kabuğu oranı yüzde 10'u aştığında mekanik dayanımın düştüğü, yalnız ceviz kabuğundan yapılan peletlerde kül ergime sıcaklığının düşük çıktığı bulunmuştur. Aynı çalışmada, karışımların yoğunluk, nem, azot, kükürt ve net ısıl değer bakımından ISO 17225 sınırlarını karşıladığı yazılır. Bu bulgular o deneyin sonucudur; her kabuk için genellenmemelidir.

Yönetmelik, biyokütle üretim tesisinde proses değişirse ya da farklı hammadde girdisi kullanılırsa uygunluk belgesinin yenilenmesini ister (md. 11/10-b). Yani hammadde karışımını değiştirmek, belgeyi de değiştirir.

Atık Yönetimi Yönetmeliği Ek-4 listesindeki 03 01 05 kodlu atığın öncelikli olarak döngüsel ekonomi çerçevesinde hammadde olarak kullanılması öngörülür (md. 11/10-ç). Bu kodun tam adı Ek-4 PDF'inde olduğu için okunmadı; kendi atığınızın kodunu ve katı biyoyakıt olarak kullanılıp kullanılamayacağını Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı il müdürlüğünden teyit edin. Katı biyoyakıt olarak kullanımına izin verilmeyen atıklar atık mevzuatına göre değerlendirilir (md. 11/10-d).

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 16 Eylül 2026 tarihli ve 33372 sayılı sayı · Hava Kalitesinin Korunması Amacıyla Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliği (md. 4, 7, 11, 12, 14, 17, geçici md. 1 ve 2; EK-1 tabloları okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/09/20260916-1.htm · BioResources, 17(1), 1881-1891, 2022 · Mechanical and energy properties of pellets formed from walnut shells blended with spruce sawdust (yalnız kayıt sayfası özeti okundu) · https://bioresources.cnr.ncsu.edu/resources/mechanical-and-energy-properties-of-pellets-formed-from-walnut-shells-blended-with-spruce-sawdust/ · T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği (md. 4, 5; Ek-4 atık listesi okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm

İyi pelet nasıl seçilir, kalite neyle ölçülür?

Kalite ölçütleri nem, kül, ısıl değer, yoğunluk, mekanik dayanım ve emisyondur. Yönetmelikte geçici madde 2, belirli atıklardan üretilen katı biyoyakıtların TS EN ISO 17225-1 serisine uygunluk analizlerinin TÜRKAK akreditasyonlu kuruluşlarca ya da Bakanlıkça yeterlik verilen laboratuvarlarca yapılacağını söyler; yetkili kuruluş belirlenene kadar 1 Ocak 2028'e dek akademik raporlar kabul edilir.

Türkiye'deki pelet örnekleriyle 2022'de yapılan bir çalışma bu ölçütlerin gerçek hayattaki durumunu gösterir. Beş ilden, on üretici ve satıcıdan toplanan örneklerde nem yüzde 4,32 ile 5,72, ısıl değer 18,08 ile 18,49 MJ/kg aralığında bulunmuş ve ikisi de ISO 17225-2 sınırlarına uygun çıkmıştır. Kül bakımından hiçbir örnek ENplus A1 sınıfına girmemiş, örneklerin bir kısmı A2 ve B sınıfında kalmıştır. Karbon monoksit emisyonu AB sınırlarını aşmış ve örnekler Türkiye'deki ısınma ve sanayi hava kalitesi yönetmeliklerinin CO sınırlarını da sağlayamamıştır. Çalışma bir örneklem sonucudur; bugünün tüm peletini temsil etmez.

Pratik seçim kuralı: peletin laboratuvar raporu istenmeli; nem, kül, ısıl değer ve dayanım değerleri raporda yazılı olmalı. Rapor ve belge numarası torbadaki bilgiyle ya da QR kodla eşleşmeli (aşağıdaki torba bölümüne bakın). Sobanız ya da kazanınızın hangi yakıta göre tasarlandığını cihaz üreticisinden öğrenin.

Yeni yönetmelik: uygunluk belgesi, satış izni, şeffaf torba

Hava Kalitesinin Korunması Amacıyla Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliği 16 Eylül 2026 tarihli ve 33372 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı çıkarmıştır. Belgelendirme ve takip, Bakanlığın sistemindeki Katı Yakıt Modülü (KYM) üzerinden yürür.

Uygunluk belgesi: Ek-1 Tablo 8'de tanımlanan katı yakıtın piyasaya arzı ve kullanımı için zorunludur (md. 11/1). Bu tablo ek PDF'indedir ve okunmadı; pelet ve briketin hangi koşulda tabloya girdiğini yönetmelik ekinden teyit edin. Isınma amaçlı piyasaya arz için belge en fazla bir yıl geçerlidir; tesisin kendi kullanımı için en fazla beş yıldır (md. 7/2).

Satış izin belgesi: uygunluk belgeli yakıtın ısınma amaçlı arzı için gerekir. Isınma yakıtı yalnızca satış izni alınan illerde ve torbalı olarak satılabilir (md. 11/2). Biyokütle pelet ve briketi torbalanarak ve satış izin belgesi alınarak piyasaya arz edilir (md. 11/10-c). Başvuru KYM üzerinden, Tablo 1'deki bilgi ve belgelerle yapılır (md. 14/1).

Şeffaf torba: ısınma yakıtı Tablo 7'deki torba örneklerine uygun torbalanır; torba üzerinde yakıt özellikleri ya da QR gibi elektronik olarak izlenebilen bilgi bulunur. Biyokütle briket ve peletinin torba rengi şeffaf (renksiz) olarak belirlenmiştir (md. 12/1 ve 12/3). Torbalama ve renk kuralları 1 Haziran 2028 tarihinde yürürlüğe girer (md. 21/1-a). Yerli yakıtta torbalama, üretildiği ilde yapılır (md. 12/2).

Sanayi amaçlı: katı biyoyakıtlar uygunluk belgesi olmadan, KYM'de kullanımına izin verilen sanayi tesislerinde kullanılabilir ya da sanayi amaçlı piyasaya arz edilebilir (md. 11/10-a). Sanayi amaçlı katı biyoyakıt otomatik yakıt beslemeli, sekonder hava beslemeli ve en az yüzde 95 verimli toz arıtım sistemi bulunan yakma sistemlerinde kullanılır (md. 15/5).

Geçiş: mevcut uygunluk ve satış izin belgeleri 30 Haziran 2027 tarihine kadar geçerlidir (geçici md. 1). Dağıtım yapacaksanız ayrıca Katı Yakıt Dağıtıcısı Belgesi gerekir; dağıtıcı, izin belgesinde yazılı satıcı dışında satış yapamaz (md. 11/4).

Uygunsuzluk: numune analizi sınır değerlere uymazsa o ilde satış ve dağıtıma geçici olarak izin verilmez. İthalatçı, üretici, dağıtıcı ve satıcı müteselsilen sorumludur (md. 17). Pelet ya da briketin uygunsuz çıkması halinde Türk Standardları Enstitüsü'ne ve uygunluk belgesini veren kuruluşa bilgi verilir (md. 17/8).

Kimler alır, nerede kullanılır?

Isınma amaçlı alıcılar evler, işyerleri ve küçük kazan işletmeleridir; onlar torbalı, belgeli pelet ve briket alır. Sanayi alıcıları KYM'de kaydı bulunan ve yukarıda anılan yakma sistemi şartlarını sağlayan tesislerdir; bunlar dökme alım yapabilir.

Satıcı tarafında üretici, dağıtıcı ve satıcı ayrı roller olarak anılır ve her biri belge ve kayıt yükümlüsüdür. Yakıtın depodan çıkışından sonraki 24 saat içinde KYM'ye giriş yapılması beklenir (md. 11/7). Alıcı sanayi tesisi de teslim aldıktan sonra 24 saat içinde kayıt girer.

Pelet ve briket yan ürün zincirinin bir halkasıdır: kereste ve mobilya fabrikasından çıkan talaş, zeytinyağı fabrikasından çıkan pirina ve fındık işlemeden çıkan kabuk bu hammaddelerdendir. Bu yan ürünleri satan ve peletçiye teslim eden için ilgili sayfalara bakın.

Alım-satım, depolama ve nakliye

Fiyatı satıcı belirler; bu rehber fiyat vermez. Fiyatı etkileyen başlıca etkenler hammadde cinsi, nem ve kül değeri, ısıl değer, ambalaj biçimi (torbalı ya da dökme), belge durumu, partinin büyüklüğü ve teslim yeridir.

Toptan alımda şu soruları sorun: belge numarası geçerli mi, uygunluk belgesi hangi hammadde karışımı için verilmiş, son analiz raporu ne zaman, ambalaj şeffaf torba kuralına uygun mu, satıcı satış izin belgesi olan ilde mi.

Depolamada pelet kuru ve kapalı yerde, zeminden yalıtılmış paletle tutulmalıdır; nem pelete en çok zarar veren etkendir. Okuduğumuz kaynaklarda azami bekleme süresi ve depo sıcaklığı yazılı değildir; üretici talimatına bakın.

Nakliyede KYM kaydı ve belgeler esastır. Taşıma sırasında yağmur ve tozdan koruyun. Yakıt çıkışında 24 saatlik KYM kaydını unutmayın.

Sık sorulan sorular

Pelet satmak için hangi belgeler gerekir?

Yeni yönetmeliğe göre ısınma amaçlı pelet ve briket için uygunluk belgesi, satış izin belgesi ve şeffaf torbalama gerekir. Uygunluk belgesi ısınma amaçlı arz için en fazla bir yıl geçerlidir. Hangi ürünün Ek-1 Tablo 8'e girdiğini yönetmelik ekinden teyit edin.

Peletin torbası neden şeffaf olmak zorunda?

Yönetmelikte biyokütle briket ve peletinin torba rengi şeffaf (renksiz) olarak belirlenmiştir. Gerekçesi metinde yazılı değildir. Torbalama ve renk kuralları 1 Haziran 2028 tarihinde yürürlüğe girer.

Pirinadan pelet yapılır mı?

Yönetmelik "biyokütle/pirina briketi/peleti" ifadesini adıyla anar. Hangi koşulda belgeye bağlandığını ve gerekli analizi yönetmelik ekinden ve Bakanlık il müdürlüğünden teyit edin.

Fındık kabuğundan pelet satabilir miyim?

Yönetmelik katı biyoyakıtı tarım ve ormancılık atıkları ile gıda işleme sanayisinden çıkan bitkisel atıklar olarak tanımlar. Fındık kabuğunun adı geçmez. Kabuğun hangi koşulda katı biyoyakıt sayıldığını ve belgeye bağlanıp bağlanmadığını Bakanlık il müdürlüğünden teyit edin.

Hammaddemi değiştirirsem belgem geçerli kalır mı?

Hayır. Uygunluk belgesi kapsamındaki biyoyakıtta üretim prosesi değişirse ya da farklı hammadde girdisi kullanılırsa belge yenilenir (md. 11/10-b).

Eski belgelerim ne zamana kadar geçerli?

Mevcut uygunluk ve satış izin belgeleri 30 Haziran 2027 tarihine kadar geçerlidir (geçici md. 1). Yeni belge için KYM üzerinden başvuru yapılır.

Türkiye'deki peletler kalite bakımından nasıl çıktı?

2022 tarihli bir çalışmada beş ilden alınan on pelet örneğinde nem ve ısıl değer ISO 17225-2 sınırlarına uygun çıkmış, ama kül değeri ENplus A1 sınıfını yakalamamış ve karbon monoksit emisyonu AB sınırlarını aşmıştır. Bu bir örneklem sonucudur, bugünkü tüm piyasayı temsil etmez.

Kaynak: Tarım Makinaları Bilimi Dergisi, 18(1), 2022 · Determination of Quality Characteristics and Compliance with Standards of Wood Pellet Samples Produced in Turkey (yalnız kayıt sayfası özeti okundu) · https://acikerisim.nku.edu.tr/items/7278b6e6-d87f-4e34-bdba-40ebaeff0d2d

Ceviz kabuğundan pelet yapmanın sınırı var mı?

Bir 2022 çalışmasında ceviz kabuğu ladin talaşıyla karıştırılmış; kabuk oranı yüzde 10'u aşınca mekanik dayanım düşmüş, yalnız kabuktan yapılan peletlerde kül ergime sıcaklığı düşük çıkmıştır. Bu bulgu o deneyin sonucudur; kendi karışımınızı laboratuvarda test ettirin.

Kaynak: BioResources, 17(1), 1881-1891, 2022 · Mechanical and energy properties of pellets formed from walnut shells blended with spruce sawdust (yalnız kayıt sayfası özeti okundu) · https://bioresources.cnr.ncsu.edu/resources/mechanical-and-energy-properties-of-pellets-formed-from-walnut-shells-blended-with-spruce-sawdust/