Fındık Kabuğu

Fındık kabuğu nedir, nereden çıkar?

Fındık, Karadeniz kıyısının en yaygın tarım ürünüdür. Hasattan sonra fındık önce zürufundan ayrılır, kurutulur ve kabuklu satılır ya da kırılarak iç fındığa dönüştürülür. Kırma işleminin ardından iç fındık ayrılır; geriye kalan sert, odunsu kabuk fındık kabuğudur.

Kabuğun asıl kaynağı fındık kırma ve işleme tesisleridir; saatte tonlarca kabuk çıkarabilen bu tesisler yan ürünü yığın ya da çuval hâlinde biriktirir. Küçük miktarlar köy harman atölyelerinden ve aile işletmelerinden de çıkar. Kabuğu toplayan tedarikçiler ise bu yığınları balya ya da çuvalla alıcılara dağıtır.

Yan ürün olarak sektörün ilgisini çeken şey, kabuğun sert ve odunsu bir yapıda olması ve yenilenebilir bir yakıt hammaddesi sayılabilmesidir. Fırat Üniversitesi'nin 2021 tarihli yüksek lisans tezi, fındık kabuğunun Türkiye'de önemli bir tarımsal atık olduğunu ve yakıta dönüştürülüp dönüştürülemeyeceğini inceler.

Fındığın kendi pazarı, çeşitleri ve ihracat kuralları ayrı pazar sayfalarındadır; bu rehber yalnızca kabuk üzerinedir. Üretici, toplayıcı, dönüştürücü, kullanıcı ve lojistik kartları sayfanın altında listelenir.

Kaynak: Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü · Torrefiye edilmiş fındık kabuğunun Afşin Elbistan linyiti ile birlikte yakılması (yüksek lisans tezi, 2021) · https://openaccess.firat.edu.tr/items/d7e3cd95-41e1-4df2-827e-188c501e2a36

Kabuk nasıl ayrılır, toplanır ve saklanır?

Kabuğun kalitesi daha kırma aşamasında belirlenir. Kırma makinesinden çıkan kabuk iç fındık kalıntısı, toz ve zürufla karışık olabilir; elek ve hava ayırıcıyla ayıklanırsa alıcıya daha değerli gider. İç kalıntısı az, tozu az ve yabancı maddesiz kabuk daha fazla aranır.

Kabuk ıslanırsa küflenir ve yakıt değeri düşer. Bu yüzden kabuk kapalı, kuru ve havadar bir yerde, zeminden yalıtılmış hâlde, branda ya da çuvalla örtülü saklanır. Büyük yığınlarda ısınma ve kendiliğinden tutuşma riski vardır; yığını sık sık kontrol etmek ve yığın yüksekliğini sınırlamak gerekir.

Küçük işletmeler kabuğu çuvalla, büyük tesisler dökme ya da balya olarak teslim eder. Balyalama taşımayı ve depolamayı kolaylaştırır. Hangi ambalajın alıcıya uygun olduğu alıcının şartnamesinde yazılıdır.

Kabuğu tarla kenarında, dere yatağında ya da orman içinde yığmak ya da yakmak çevre mevzuatıyla bağdaşmaz. Çevreye atılan kabuk atık sayılabilir; ayrıntı mevzuat bölümündedir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm · Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü · Torrefiye edilmiş fındık kabuğunun Afşin Elbistan linyiti ile birlikte yakılması (yüksek lisans tezi, 2021) · https://openaccess.firat.edu.tr/items/d7e3cd95-41e1-4df2-827e-188c501e2a36

Kalite ölçütleri ve analiz

Alıcı kabukta şunlara bakar: nem, toz ve ince kalıntı oranı, iç fındık ve zürufla karışıklık, yabancı madde (taş, metal, plastik), küf ve koku. Yakıt amacıyla alanlar ısıl değer ve kül oranını da analizle öğrenir. Bu değerlerin sizin kabuğunuz için ne çıktığı laboratuvar analizine bağlıdır; biz bir değer vermiyoruz, çünkü okuduğumuz kaynaklarda doğrulanabilir bir kabuk analiz değeri yok.

Düzce Üniversitesi dergisinde yayımlanan bir çalışma, fındık kabuklarının pelet değirmeniyle sıkıştırılarak yakıt elde edilmesini incelemiş; kaydındaki özete göre sıkıştırılmış kabuk, odunlardan elde edilen mangal kömürüne yakın ısıl değerler vermiş ve özellikle mangal kömürü olarak değerlendirilebileceği bildirilmiştir. Makalenin tam metnini okuyamadık, bu yüzden sayısal değer yazmıyoruz.

Fırat Üniversitesi'nin tezinde fındık kabuğu 200, 240 ve 280 derecede, 0 ile 40 dakika arası torrefaksiyona (oksijensiz ortamda ısıl ön işlem) tabi tutulmuştur. Bulgulara göre işlem şiddeti arttıkça katı ürün verimi düşmüş; işlenmiş katı ürünlerin karbon içeriği ve ısıl değeri ham kabuktan yüksek çıkmıştır. Yani kabuğun yakıt değeri işlenerek artırılabilir, ama bu işleme verim kaybı getirir.

Kısaca iyi kabuk kuru, temiz, tek cins, küfsüz ve tozsuzdur. Hangi analizin ve hangi eşiğin kullanılacağını alıcıdan yazılı isteyin.

• Kuru ve küfsüz; ıslanmış ya da kokmuş kabuk reddedilir.
• Toz ve ince kalıntı az, iç fındık ve zürufla karışıklık yok.
• Yabancı madde yok: taş, metal, plastik, kağıt.
• Yakıt alıcısı için ısıl değer ve kül analizi; sonuç belgeyle gösterilir.
• Parti içinde tek tür kabuk; boy ve yapı birbirine yakın.

Kaynak: Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi · The Utilization of Hazelnut Shell (Coryllus Avellana L.) Residues as Compressed Combustible Fuel (2013, s. 111-116) · https://acikerisim.duzce.edu.tr/items/9c62b97d-cbdd-478f-9f39-42a10ef93332/full · Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü · Torrefiye edilmiş fındık kabuğunun Afşin Elbistan linyiti ile birlikte yakılması (yüksek lisans tezi, 2021) · https://openaccess.firat.edu.tr/items/d7e3cd95-41e1-4df2-827e-188c501e2a36

Kim alır, ne için kullanılır?

Kabuğun alıcıları sektör sektör farklıdır. Alıcı ve satıcı kartları sayfanın altında ayrıntılı gösterilir; burada bağlamı veriyoruz.

Isınma ve fırın yakıtı: Ekmek fırınları, tandır ve ısınma amacıyla kabuk doğrudan ya da sıkıştırılmış hâlde yakılır. Fırıncılar yakıtın temiz yanmasını, tütsü ve kokunun ürüne geçmemesini isteyebilir; hangi yakıtın hangi fırın için uygun olduğunu fırın ustasına ve ruhsat veren belediyeye sorun.

Sıkıştırılmış yakıt: Pelet ve briket üreticileri kabuğu basınçla sıkıştırır; Düzce Üniversitesi çalışması bu yolu inceler. Pelet satan işletme yakıt standardı ve çevre kurallarına uymak zorundadır; ayrıntıyı il müdürlüğünden teyit edin.

Biyokütle santralleri: Yenilenebilir enerji tesisleri kabuğu kazanda yakar. Bu alıcılar büyük ve düzenli parti ister; kabuk analizi ve sürekli tedarik şartı vardır. Torrefaksiyonla kömürle ortak yakım üzerine Fırat Üniversitesi'nde bir tez yapılmıştır.

Mangal kömürü ve karbon ürünleri: Kabuk, mangal kömürü ve biyokömür hammaddesi olarak kullanılır; piroliz ve aktivasyonla daha ileri karbon ürünleri üretilir. Bu işler ayrı tesis ve izin gerektirir.

Sera, bahçe ve pano sanayisi: Kabuk yavaş çürüdüğü için bitki çevresinde örtü, sera yatağı ve drenaj tabakası olarak, ayrıca yonga levha ve MDF sanayisinde katkı olarak aranır. Kuyumculukta çok ince öğütülmüş kabuk cila dolgusu olarak kullanılır. Bu kullanımların hiçbiri için sağlık ya da verim iddiasında bulunmuyoruz.

Kaynak: Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi · The Utilization of Hazelnut Shell (Coryllus Avellana L.) Residues as Compressed Combustible Fuel (2013, s. 111-116) · https://acikerisim.duzce.edu.tr/items/9c62b97d-cbdd-478f-9f39-42a10ef93332/full · Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü · Torrefiye edilmiş fındık kabuğunun Afşin Elbistan linyiti ile birlikte yakılması (yüksek lisans tezi, 2021) · https://openaccess.firat.edu.tr/items/d7e3cd95-41e1-4df2-827e-188c501e2a36

Mevzuat: kabuk atık mı, yakıt mı?

Fındık kabuğuna özgü ayrı bir yönetmelik bulamadık. Kabuğun hukuki durumu, nasıl kullanıldığına bağlıdır; bunu açıkça belirtmek gerekir.

Atık: Atık Yönetimi Yönetmeliği, üreticisi ya da elinde bulunduran tarafından çevreye atılan ya da atılması zorunlu olan her maddeyi atık sayar (md. 4). Kabuk çevreye bırakılıyor ya da yakılarak yok ediliyorsa atık yönetimi kurallarına girer; atık üreticisi atığı ayrı toplamak, kayıt tutmak ve izinli tesise göndermek zorundadır (md. 9). Atığın taşınması lisanslı araçla, geri kazanımı izinli tesisle yapılır (md. 5 ve 10).

Ürün olarak satış: Kabuk bilinçli olarak toplanıp alıcıya yakıt, örtü ya da sanayi hammaddesi olarak satılıyorsa atık sayılıp sayılmayacağı konusunda il çevre şehircilik müdürlüğünden görüş alın. Atık listesinde (Ek-4) kabuk için ayrı kod satırı olup olmadığını doğrulayamadık.

Yakıt olarak yakma: Kabuğu kazan ya da fırında yakmak, emisyon ve ruhsat bakımından çevre mevzuatına tabi olabilir. Bu işi yapacak işletme ruhsat ve izin durumunu belediye ve il çevre şehircilik müdürlüğünden teyit eder.

Pelet ve briket: Sıkıştırılmış yakıt satışında ürün standardı ve etiket kuralları olabilir. Bu kuralları okuyamadık; il müdürlüğünden teyit edin.

Gübre ve toprak düzenleyici: Kabuk toprak düzenleyici olarak "ürün" adıyla satılacaksa gübre mevzuatındaki izin, lisans ve tescil şartları açısından Tarım ve Orman Bakanlığı il müdürlüğünden yazılı teyit alın. Ek listelerini okuyamadık.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm

Alım-satım, nakliye ve depolama

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler kuruluk, tozluluk, yabancı madde oranı, ambalaj ve balya biçimi, parti büyüklüğü, analiz belgesi, kullanım amacı (yakıt, örtü, sanayi), nakliye mesafesi ve mevsimdir. Hasat sonrası kırma sezonunda arz artar.

Nakliye: Kabuk hafif ama hacimli bir maldır; kamyon kasası hacimle dolar, tonajla değil. Balya ve çuvallı taşıma yük başına daha fazla ürün sağlar. Yağmur ve nemden korumak için kapalı kasa ya da branda şarttır; ıslak kabuk alıcı tarafından reddedilebilir.

Depolama: Kuru ve havadar kapalı alanda, zeminden yalıtılmış. Büyük yığınlarda kendiliğinden ısınma ve yangın riskine dikkat edin; yığın sıcaklığını kontrol edin.

İlan verirken miktar (balya, çuval, ton), kuruluk durumu, tozluluk, ambalaj, teslim yeri ve varsa analiz belgesini yazın. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm · Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü · Torrefiye edilmiş fındık kabuğunun Afşin Elbistan linyiti ile birlikte yakılması (yüksek lisans tezi, 2021) · https://openaccess.firat.edu.tr/items/d7e3cd95-41e1-4df2-827e-188c501e2a36

Sık sorulan sorular