Karaçam Fidanı

Karaçam, soğuğa ve kurağa dayanıklı, ülkenin iç ve yüksek kesimlerinde ağaçlandırmanın başlıca türlerinden biridir. Karaçam fidanında asıl soru tohumun nereden geldiğidir: fidanın geldiği yükselti ve bölge, dikileceği yerle tutmazsa ağaç tutmaz ya da gelişemez. Bu rehber rakımı, soğuğu, tohum nakli kurallarını, belge ve izin konularını anlatır.

Yosun tutmuş zeminde yeni filizlenmiş, boyu birkaç santim olan genç bir çam fidanı, yakın çekim. · jggrz, Pixabay lisansı

Karaçam nedir, hangi amaçla dikilir?

Karaçam (Pinus nigra), ülkemizde orman ağaçlandırmasında en çok kullanılan iğne yapraklı türlerdendir. Orman Genel Müdürlüğü (OGM) sayfasına göre ağaç 40 metre boya ve bir metreden fazla çapa ulaşabilir, yaklaşık 400 yıl yaşayabilir. Odunu sert, dayanıklı ve reçinelidir; çivi ve vida tutması iyidir, işlenmesi kolaydır, bu yüzden yapı malzemesi olarak kullanılır.

Karaçam meyve ağacı değildir. Ağaçlandırma, erozyon önleme, orman tesisi ve ağaç yetiştirmek isteyenlerin türüdür. Fidan almadan önce amacınızı netleştirin: orman tesisi mi, kenarlık ya da koruma şeridi mi, yoksa kendi arazinizde ağaçlandırma mı? Bu karar hem hangi belgeye ihtiyaç duyacağınızı hem de hangi fidanı alacağınızı değiştirir.

Karaçamın en dikkat çeken özelliği çok farklı iklim bölgelerinde yetişebilmesidir. OGM yayınına göre bu geniş uyum, türün genetik çeşitliliğinin yüksek olmasından gelir. Ama aynı yayın şunu da söyler: karaçamın bölgelere göre ekolojik istekleri farklıdır ve bu yüzden tohumun nereden geldiği önemlidir. Bu konu rehberin "tohum nakli" bölümünde anlatılıyor.

Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Haftanın Ağacı: Karaçam (Pinus nigra Arnold.) · https://www.ogm.gov.tr/tr/yararli-bilgiler/haftanin-agaci/karacam · Orman Genel Müdürlüğü · Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Müdürlüğü · Anadolu Karaçamı'nın Ekolojisi ve Tohum Nakli Açısından Bölgelere Ayrılması (Bakanlık Yayın No 424, Müdürlük Yayın No 37) · https://www.ogm.gov.tr/ortohum/yayinlarimiz-sitesi/Yayinlarimiz/Muhtelif%20Yay%C4%B1nlar/Anadolu%20Kara%C3%A7am%C4%B1%20[Pinus%20nigra%20Arnold%20supsp.%20pallasiana%20(Lamb.)%20Holmboe]%27n%C4%B1n%20Ekolojisi%20ve%20Tohum%20Nakli%20A%C3%A7%C4%B1s%C4%B1ndan%20B%C3%B6lgelere%20Ayr%C4%B1lmas%C4%B1.pdf

Karaçam nerede yetişir: iklim, rakım ve verim

Aşağıdaki tablodaki her değer yanında yazan kaynaktan alınmıştır. Kaynaklarda bulunmayan değerler (ilk ürün yılı, dekar başına verim aralığı, soğuklama saati) tabloya konmadı; karaçam meyve ağacı olmadığı için soğuklama ve ürün yılı ölçütü bu türe uymaz. Uydurma eşik vermiyoruz.

Tablo bir ön bakıştır. Dikmeden önce köyünüzün rakımına ve don takvimine bakın. Karaçamın don dayanımı fidanın geldiği yere göre değişir: OGM yayınındaki deneylerde iç bölge kökenli (Anadolu'nun iç kesimlerinden) karaçamların kıyı kökenlilere göre soğuğa daha dayanıklı olduğu yazılıdır. Kıyıdan gelen fidanı iç bölgeye dikmek sorun çıkarabilir.

Karaçam gençken en çok ilkbahar geç donundan zarar görür. OGM yayınında iki araştırma anılır: birinde ilkbahar don zararının -3 ile -7 °C arasında başladığı, ötekinde -8 ile -10,1 °C arasında önemli zarar görüldüğü yazılıdır. Aynı yayın, bitkiler aktif büyümeye geçtiği için ilkbaharda bütün kökenlerin hassas olduğunu söyler.

Karaçamın iklim, rakım ve toprak istekleri (kaynak yanında)
Rakım	Ülkemizde 400-2100 m yükseltilerde yayılış gösterir (OGM Haftanın Ağacı sayfası)
Yıllık ortalama sıcaklık	12-6 °C arasında değişen yerlerde yetişir, en iyi gelişmeyi 8-10 °C arasında sürdürür (OGM ekoloji yayını)
Kışın en düşük sıcaklık	-35 °C'ye kadar düşen sıcaklığa dayanıklılık gösteren bir ağaçtır (OGM ekoloji yayını; bu değer yetişme alanının karasal kesimlerindeki ekstrem sıcaklık aralığıdır, fidan için değildir)
Çiçeklenme ve geç don hassasiyeti	İlkbaharda vejetasyon başlarken genç sürgünler -7/-8 °C'de zarar görür; ilkbahar don zararı bir araştırmada -3 ile -7 °C arasında başlamıştır (OGM ekoloji yayını)
Yağış	Yıllık ortalama yağışın 400 mm'nin altına düştüğü yerlerden kaçınır; yarı nemli ortamlarda en iyi gelişir (OGM ekoloji yayını)
Toprak	Toprak isteği bakımından oldukça az talepkârdır; derin topraklarda kazık kök, sığ ve sert topraklarda kalp kök yapar; nemli, derin balçık ve kumlu balçık topraklarda iyi yetişir (OGM Haftanın Ağacı sayfası)
Ocak ayı sıcaklığı (iyi yetişme alanlarında)	Ocak ortalaması 1000 m dolayında -2/-3 °C, 2000 m civarında -6/-7 °C (OGM ekoloji yayını)

Tohum nakli: fidanın geldiği yer neden önemli?

OGM'nin karaçam yayını türü tohum nakli açısından altı bölgeye ayırır: Karadeniz, Karadeniz Ardı, Marmara, Ege, Akdeniz ve İç Anadolu. Yayın, bu bölgeler ekolojik olarak birbirinden farklı olduğu için bölgeler arasında tohum transferinin kesinlikle yapılmaması gerektiğini yazar. Yani bir bölgeden alınan tohumdan yetiştirilen fidan başka bölgedeki ağaçlandırma sahasına dikilmemelidir.

Yükselti de aynı ölçüde önemlidir. Yayın aynı yükselti kademesi içinde transfer yapılmasını ister; kademe sınırlarını bölgeye göre verir. Bu sınırlar yayında "dikkate alınabilir" diye yazılmıştır, kesin hüküm değil, rehber ölçüdür. Kademeler içindeki herhangi bir yükseltiden toplanan tohum, yayına göre 150 m daha yükseğe ya da 200 m daha alçağa taşınabilir.

Bakı da önemlidir: kuzey ve güney bakılar ekolojik olarak tamamen farklıdır. Yayına göre kuzey bakıdaki bir tohum meşceresinden yetiştirilen fidan güney bakıya dikilmemelidir. Ana materyal (kayanın cinsi) de benzer olmalıdır; örneğin volkanik kayalar üzerinde yetişen karaçamdan elde edilen fidan kireçli bir ana materyale dikilmemelidir.

Bu kurallar satın alırken şu sorulara dönüşür: fidanın tohumu hangi bölgeden, hangi yükseltiden, hangi bakıdan toplandı? Satıcı bu soruların cevabını veremiyorsa fidanı almayın. Orman Bitkisi Tohumlukları Yönetmeliği'ne göre orman bitki pasaportunda kayıt numarası, transfer bölgesi kodu ve orijin bilgisi yer alır; pasaportun fidan satışında nasıl uygulandığı il orman müdürlüğünden teyit edilir.

Karaçam için önerilen yükselti kademeleri (OGM ekoloji yayını; "dikkate alınabilir" ölçü)
Marmara	400-800 m, 800-1200 m, 1200 m üstü
Karadeniz Ardı	800-1200 m, 1200-1600 m, 1600 m üstü
Ege	1000/1200-1400 m, 1400 m üstü
Akdeniz	1200-1600 m, 1600 m üstü
İç Anadolu	1200-1400 m, 1400 m üstü
Kademe içi esneklik	Tohum 150 m yükseğe ya da 200 m alçağa taşınabilir

Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Müdürlüğü · Anadolu Karaçamı'nın Ekolojisi ve Tohum Nakli Açısından Bölgelere Ayrılması (Bakanlık Yayın No 424, Müdürlük Yayın No 37) · https://www.ogm.gov.tr/ortohum/yayinlarimiz-sitesi/Yayinlarimiz/Muhtelif%20Yay%C4%B1nlar/Anadolu%20Kara%C3%A7am%C4%B1%20[Pinus%20nigra%20Arnold%20supsp.%20pallasiana%20(Lamb.)%20Holmboe]%27n%C4%B1n%20Ekolojisi%20ve%20Tohum%20Nakli%20A%C3%A7%C4%B1s%C4%B1ndan%20B%C3%B6lgelere%20Ayr%C4%B1lmas%C4%B1.pdf · T.C. Resmî Gazete · 31 Ekim 2020 tarihli ve 31290 sayılı sayı · Orman Bitkisi Tohumlukları Piyasasında Yetkilendirme, Denetleme ve Orman Bitki Pasaportu Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/10/20201031-9.htm

Karaçam fidanı nasıl üretilir?

Orman fidanları meyve fidanlarından farklı olarak aşıyla değil, tohumla üretilir. Karaçam tohumu kozalaktan çıkarılır; OGM sayfasına göre bir kozalak 30-40 tohum taşır. Tohum fidanlıkta ekilir, fidan yaş ve boy kazandıktan sonra ağaçlandırma alanına dikilir.

Orman fidanı üretimi yetkilendirmeye bağlıdır. Orman Bitkisi Tohumlukları Yönetmeliği'ne göre fidan üreticisi olmak isteyenler vergi levhası, ticaret sicili, meslek mensubu çalıştırıldığına dair belge ve arazi sahipliği ya da en az beş yıllık kira sözleşmesi sunar. Başvuruda açık köklü üretim için en az 2,0 dekar, sera üretimi için en az 200 metrekare alan aranır. Kayıtlı üretici yılda en az bir kez denetlenir; üretim ve satış kayıtlarını beş yıl saklar.

Ağaçlandırma Yönetmeliği, özel orman fidanlığı kuracak olanların da Orman Bitkisi Tohumlukları Yönetmeliği'ne göre kayıt sertifikası almasını ister (madde 19). Yani karaçam fidanı satan bir özel fidanlığın kayıt sertifikası olmalıdır. Fidanın kendi ihtiyacınız dışında satışa konu olup olmadığına göre hangi belgenin geçerli olduğunu il orman müdürlüğünden teyit edin.

Karaçamın kök yapısı fidan seçerken önemlidir. OGM sayfasına göre derin topraklarda kazık kök yapar. Fidanlıkta torbada ya da tüpte uzun kalmış, kökü dönmüş fidan dikildikten sonra sorun çıkarabilir. Kök durumunu görmek için fidanı torbasından çıkarabilir misiniz diye satıcıya sorun.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 31 Ekim 2020 tarihli ve 31290 sayılı sayı · Orman Bitkisi Tohumlukları Piyasasında Yetkilendirme, Denetleme ve Orman Bitki Pasaportu Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/10/20201031-9.htm · T.C. Resmî Gazete · 23 Ekim 2019 tarihli ve 30927 sayılı sayı · Ağaçlandırma Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/10/20191023-4.htm · Orman Genel Müdürlüğü · Haftanın Ağacı: Karaçam (Pinus nigra Arnold.) · https://www.ogm.gov.tr/tr/yararli-bilgiler/haftanin-agaci/karacam

İyi karaçam fidanı nasıl seçilir?

Orman fidanı için okuduğumuz kaynaklarda meyve fidanındaki gibi asgari çap ve boy ölçüsü bulamadık. Bu yüzden rakam vermiyoruz; yaş ve boy ölçüsü için il orman müdürlüğüne ya da OGM fidanlık müdürlüğüne sorun. Aşağıdaki maddeler genel gözlem ölçütleridir.

En önemli ölçüt kökendir: fidanın tohumunun hangi bölgeden ve yükseltiden geldiği dikim yerinizle uyuşmalıdır. İkinci ölçüt fidanın saklanma şeklidir. Sökülmüş fidanın kökü kurumamalı, nemli sarılı olmalıdır.

Satıcıdan fidanın tohum kaynağını (bölge, yükselti, bakı) yazılı isteyin; dikim yerinizin yükseltisiyle yönetmeliğin kademe ölçüsünü karşılaştırın.
Fidan dik, ibreleri canlı yeşil, uç tomurcuğu sağlam olmalı; kuruyan, sararan ya da kahverengileşen ibreli fidan almayın.
Kök topağı torbada dağılmamış, kökler torbanın dibinde dönmemiş olmalı.
Bir partideki fidanların boyu birbirine yakın olmalı; çok karışık parti ayıklanmamış demektir.
Üretici belgesi, kayıt sertifikası ve fatura isteyin; belgesiz satıcıdan almayın.

Karaçam fidanı nereye, ne zaman dikilir?

Dikim zamanı için okuduğumuz kaynaklarda karaçama özel bir takvim bulamadık. Orman fidanı dikimi genellikle bitkinin dinlenme döneminde yapılır; ama bölgenizdeki tarih için il orman müdürlüğüne ya da fidanı aldığınız fidanlığa sorun. Toprak donluyken dikim yapılmaz.

Dikilecek yer konusunda OGM yayını şunları söyler: karaçam her türlü ana materyal üzerinde yetişebilir; marn gibi sıkı ana materyaller derin işlendikten sonra dikim yapılmalıdır. Yayın, ağaçlandırmalarda toprak işlemeye çok dikkat edilmesini ister.

Karaçam kurak ve yarı kurak yerlerde başarılı olur ama yıllık yağışın 400 mm altında kaldığı yerleri sevmez. Rakım ve bakı seçimi bu yüzden önemlidir. Dikmeden önce köyünüzün rakımına ve don takvimine bakın; kendi arazinizin yağış kaydını il tarım ve orman müdürlüğünden isteyebilirsiniz.

Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Müdürlüğü · Anadolu Karaçamı'nın Ekolojisi ve Tohum Nakli Açısından Bölgelere Ayrılması (Bakanlık Yayın No 424, Müdürlük Yayın No 37) · https://www.ogm.gov.tr/ortohum/yayinlarimiz-sitesi/Yayinlarimiz/Muhtelif%20Yay%C4%B1nlar/Anadolu%20Kara%C3%A7am%C4%B1%20[Pinus%20nigra%20Arnold%20supsp.%20pallasiana%20(Lamb.)%20Holmboe]%27n%C4%B1n%20Ekolojisi%20ve%20Tohum%20Nakli%20A%C3%A7%C4%B1s%C4%B1ndan%20B%C3%B6lgelere%20Ayr%C4%B1lmas%C4%B1.pdf · Orman Genel Müdürlüğü · Haftanın Ağacı: Karaçam (Pinus nigra Arnold.) · https://www.ogm.gov.tr/tr/yararli-bilgiler/haftanin-agaci/karacam

Belge, izin ve mevzuat: dikmeden önce ne gerekir?

Karaçam fidanı meyve fidanı yönetmeliklerinin kapsamına girmez. Orman ağaçlarının tohum ve fidan işleri Orman Genel Müdürlüğü'nün yetkisindedir ve Orman Bitkisi Tohumlukları Piyasasında Yetkilendirme, Denetleme ve Orman Bitki Pasaportu Yönetmeliği ile düzenlenir. Bu rehberde okunan metin 31 Ekim 2020 tarihli, 31290 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır; güncel durum il orman müdürlüğünden teyit edilir.

Yönetmeliğin kapsamında kendi ihtiyacı için üretim yapan ve ticari amaç gütmeyenler yoktur. Sertifikasız tohumlukların üretim ve ticarette kullanılması yasaktır. Tohumlukların hareketinde orman bitki pasaportu bulundurulur; pasaportta "Orman Bitki Pasaportu" ibaresi, ülke kodu, kayıt numarası, transfer bölgesi kodu, seri numarası, Türkçe ve Latince ad, miktar ve orijin bilgileri yer alır. Fidanın bu kapsamda sayılıp sayılmadığı, satışta hangi belgenin verileceği okunamadı; il orman müdürlüğünden teyit edilir.

Dikim izni konusunda Ağaçlandırma Yönetmeliği şunları yazar: gerçek ve tüzel kişiler kendilerine ait taşınmazlarda özel ağaçlandırma yapabilir; saha tek parsel ya da bitişik parsellerin toplamı olarak en az 0,5 hektar olmalıdır (madde 10). Devlet ormanlarında başvurular Nisan ve Eylül aylarında iki dönem hâlinde alınır (madde 11). Hazine arazilerinde işlemler Milli Emlak mevzuatına göre yürür (madde 9). Orman alanında ağaçlandırma yapılabilecek yerler ve izin verilemeyecek yerler yönetmelikte sayılmıştır.

Mera, tarla ya da orman dışı kendi arazinize dikim izni gerekip gerekmediği, hibe ve destek şartları bu rehberde okunan metinlerde net değildir. Bu konularda il orman müdürlüğünden teyit edin; okumadığımız bir hükmü yazmıyoruz. Ağaçlandırma Yönetmeliği, hibe ve kredi esaslarını ayrı bir yönetmeliğe bırakır (madde 24).

Alım-satım ve nakliye

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler şunlardır: fidanın yaşı ve boyu, torbalı ya da çıplak köklü oluşu, tohum kaynağının nitelikli oluşu, parti büyüklüğü, nakliye mesafesi ve mevsim.

Orman fidanı almanın iki yolu vardır: OGM fidanlıkları ve belgeli özel fidanlıklar. Ağaçlandırma Yönetmeliği OGM'nin boylu ve formlu fidan ihtiyacını karşılamak için fidanlık kurduğunu ya da kurdurduğunu yazar (madde 5). OGM fidanlığından fidan temin şartları ve ücreti il orman müdürlüğünden teyit edilir.

Satın alırken fatura, üretici belgesi ve tohum kaynağı bilgisini isteyin. Nakliyede asıl risk köklerin kurumasıdır; fidan örtülü ve nemli taşınmalı, güneşten ve rüzgârdan korunmalıdır. Fidanı aldığınız gün dikemeyecekseniz kökleri nemli toprağa gömerek geçici saklayın.

İlan verirken ya da fidan ararken tür, tohum kaynağı bölgesi ve yükseltisi, fidan yaşı, adet, kök durumu ve teslim yeri belirtilirse hem alıcı hem satıcı zaman kazanır. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 23 Ekim 2019 tarihli ve 30927 sayılı sayı · Ağaçlandırma Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/10/20191023-4.htm · T.C. Resmî Gazete · 31 Ekim 2020 tarihli ve 31290 sayılı sayı · Orman Bitkisi Tohumlukları Piyasasında Yetkilendirme, Denetleme ve Orman Bitki Pasaportu Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/10/20201031-9.htm · Orman Genel Müdürlüğü · Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Müdürlüğü · Anadolu Karaçamı'nın Ekolojisi ve Tohum Nakli Açısından Bölgelere Ayrılması (Bakanlık Yayın No 424, Müdürlük Yayın No 37) · https://www.ogm.gov.tr/ortohum/yayinlarimiz-sitesi/Yayinlarimiz/Muhtelif%20Yay%C4%B1nlar/Anadolu%20Kara%C3%A7am%C4%B1%20[Pinus%20nigra%20Arnold%20supsp.%20pallasiana%20(Lamb.)%20Holmboe]%27n%C4%B1n%20Ekolojisi%20ve%20Tohum%20Nakli%20A%C3%A7%C4%B1s%C4%B1ndan%20B%C3%B6lgelere%20Ayr%C4%B1lmas%C4%B1.pdf

Sık sorulan sorular

Karaçam hangi rakımda yetişir?

OGM'nin Haftanın Ağacı sayfasına göre karaçam ülkemizde 400-2100 m yükseltilerde yayılış gösterir. Ama fidan dikerken sadece rakım yetmez; fidanın tohumunun geldiği yükselti ve bölge de dikim yerinizle tutmalıdır.

Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Haftanın Ağacı: Karaçam (Pinus nigra Arnold.) · https://www.ogm.gov.tr/tr/yararli-bilgiler/haftanin-agaci/karacam

Karaçam kaç dereceye kadar soğuğa dayanır?

OGM ekoloji yayınına göre karaçamın yetiştiği karasal kesimlerde ekstrem sıcaklık -35 ile 40 °C arasında değişir. Ama genç sürgünler ilkbaharda -7/-8 °C'de zarar görür; bir araştırmada ilkbahar don zararı -3 ile -7 °C arasında başlamıştır. İç bölge kökenli karaçamlar kıyı kökenlilere göre daha dayanıklıdır.

Karaçam fidanını başka bölgeden getirip dikebilir miyim?

OGM yayını bölgeler arasında tohum transferinin kesinlikle yapılmamasını, bir bölgeden alınan tohumdan yetişen fidanın başka bölgedeki sahaya dikilmesinden kaçınılmasını yazar. Aynı bölge içinde de yükselti kademesine, bakıya ve kayanın cinsine dikkat edilir. Fidanı alırken tohumun nereden toplandığını sorun.

Kuzey bakıdan alınan tohum güney bakıya dikilir mi?

Hayır. OGM yayınına göre kuzey ve güney bakıların ekolojik koşulları tamamen farklıdır; kuzey bakıdaki bir tohum meşceresinden yetiştirilen fidan güney bakıya dikilmemelidir.

Karaçam kurak yerde yetişir mi?

OGM sayfasına göre karaçam dona ve kuraklığa dayanıklıdır ve toprak isteği bakımından oldukça az talepkârdır. Ama ekoloji yayını yıllık yağışın 400 mm altına düştüğü yerlerden kaçındığını yazar. Köyünüzün yağış durumu için il tarım ve orman müdürlüğüne sorun.

Kendi tarlama karaçam dikmek için izin almam gerekir mi?

Ağaçlandırma Yönetmeliği, gerçek ve tüzel kişilerin kendi taşınmazlarında özel ağaçlandırma yapabileceğini, sahanın tek parsel ya da bitişik parsellerin toplamı olarak en az 0,5 hektar olması gerektiğini yazar (madde 10). Tarla ya da mera niteliğindeki arazide ayrıca izin gerekip gerekmediği il orman müdürlüğünden teyit edilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 23 Ekim 2019 tarihli ve 30927 sayılı sayı · Ağaçlandırma Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/10/20191023-4.htm

Orman fidanı satan kişinin hangi belgesi olmalı?

Orman Bitkisi Tohumlukları Yönetmeliği fidan üreticisinin yetkilendirilmesini, kayıtlı üreticinin yılda en az bir kez denetlenmesini ve kayıtlarını beş yıl saklamasını ister. Ağaçlandırma Yönetmeliği özel orman fidanlığı kuracakların kayıt sertifikası almasını yazar. Satıcıdan belgesini isteyin; doğrulama için il orman müdürlüğüne başvurun.

Orman bitki pasaportu nedir?

Yönetmeliğe göre tohumlukların hareketi sırasında bulundurulan standart etiket ya da belgedir. Üzerinde kayıt numarası, transfer bölgesi kodu, Türkçe ve Latince ad, miktar ve orijin bilgileri yer alır. Fidan satışında nasıl uygulandığı il orman müdürlüğünden teyit edilir.

Karaçamın kökü nasıldır, derin toprak şart mı?

OGM sayfasına göre karaçam derin topraklarda kazık kök, sığ ve sert topraklarda kalp kök sistemi oluşturur. Nemli, derin balçık, kumlu balçık ve balçıklı kum topraklarda iyi yetişir. Marn gibi sıkı zeminlerde dikimden önce derin toprak işleme yapılması önerilir.