İç Mekân Süs Bitkisi

İç mekân süs bitkisi, ev, ofis ve kafe gibi kapalı alanlarda saksıda yetiştirilen yapraklı ve çiçekli bitkilerdir. Bu rehber bu bitkilerin ışık, sıcaklık ve nem isteklerini, seradan eve geçişte nelere dikkat edileceğini, saksılı alırken neye bakılacağını ve satış için hangi belgelerin sorulacağını anlatır.

Aydınlık bir oturma odasında beyaz saksıda duran, uzun ince yaprakları sarkan büyük bir salon bitkisi; yanında gri koltuk. · spaway, Pixabay lisansı

İç mekân süs bitkisi nedir?

Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü broşürü iç mekân süs bitkilerini, genel olarak salon ya da seralarda kaplar içinde yetiştirilen bitkiler diye tanımlar; bu yüzden sık sık salon bitkisi de denir. Broşüre göre bu bitkiler evlerin oturma odalarında ve salonlarında, ofislerde, hastane ve okul gibi kamusal alanlarda, kapalı ya da yarı açık balkon ve kafe gibi oturma alanlarında, otel ve misafirhanelerde kullanılır.

Kapalı alanda kullanılacak bitkinin saksıda yetişmeye uygun, her dem yeşil ve kısa süreli stres koşullarına dayanıklı olması gerekir. Broşür, iç düzenlemeyi yapan kişinin bitkinin ışık, nem ve sıcaklık isteklerini iyi bilmesi gerektiğini vurgular.

Bitkiler dekoratif özelliklerine göre gruplanır: çiçekleri için yetiştirilenler (gelin duvağı, siklamen, ortanca gibi), yaprakları için yetiştirilenler (salon çamı, kauçuk türleri, barış çiçeği gibi) ve kaktüs ile etli gövdeliler. Kaktüs ve sukulentler için ayrı bir rehberimiz var.

Ankara Üniversitesi ders notuna göre Türkiye'de iç mekân süs bitkisi üretimi Sakarya, İzmir, Yalova, Bursa ve Manisa illerinde yapılır. Not, iç mekân bitkilerinin çoğunun ılık, sıcak ve nemli ortamlarda yetişen tropikal bitkiler olduğunu, soğuk, karanlık ve havasız ortamlarda çabuk bozulduklarını yazar.

İç mekân bitkisi nasıl üretilir?

Alata broşürüne göre salon bitkileri türe göre tohumla ya da vejetatif yolla üretilir. Tohumla üretimde genetik saflığa dikkat edilir; melez (F1) tohumlardan alınan tohum yabancı döllenme nedeniyle açılıma uğrayacağından her yıl F1 tohumun yeniden satın alınması gerekir. Çimlendirme ısı ve nemi kontrollü serada yapılır; ortam olarak genellikle kum, torf ve toprak karışımı kullanılır.

Vejetatif çoğaltmada kök, sürgün ya da yaprak gibi organlar kullanılır. Çelikle çoğaltmada genellikle alttan ısıtmalı tavalar kullanılır, köklenme ortamı olarak perlit en çok tercih edilir ve kökler gelişene kadar düzenli sisleme gerekir. Broşüre göre daldırma, ayırma ve yavru sürgünle çoğaltma kauçuk, devetabanı, Afrika menekşesi, asparagus ve spathiphyllum gibi birçok türde kullanılır.

Doku kültürü, steril ortamda bitkinin küçük parçalarından laboratuvarda çoğaltmadır. Ankara Üniversitesi ders notuna göre ticari olarak marantha, nephrolepis, spathiphyllum, glokzinya, anthurium, kukonmaz, orkide gibi türler bu yolla çoğaltılır; yöntem az zamanda çok sayıda ve steril bitki verdiği için giderek yaygınlaşmaktadır.

Üretici açısından önemli bir nokta: broşüre göre tropik kökenli türler için yaz günlerinde serada gölgeleme yapılır. Bitki satışa hazır olana kadar serada büyütülür, sonra eve ya da ofise gider; asıl zorluk bu geçiştir.

Saksılı iç mekân bitkisi alırken nelere bakılır?

Okuduğumuz kamu kaynaklarında salon bitkisi için boy, saksı çapı ya da kalite sınıfı tanımlayan bir Türkiye standardı bulamadık. Bu yüzden rakam vermiyoruz; ölçüleri ve tür adını ilanda yazdırın.

Önce bitkiyi koyacağınız yeri düşünün. Alata broşürü bitkileri sıcaklık isteğine göre üç gruba ayırır: yüksek sıcaklık isteyen tropikal bitkiler genellikle yarı gölge ya da gölge ortamda, kışın 16-20 °C, yazın 18-25 °C ve yüzde 80-85 nemde iyi gelişir; orta sıcaklık isteyen bitkiler aydınlık ve havadar yerde kışın 8-15 °C, yazın 15-18 °C'de; düşük sıcaklık isteyen bitkiler ise kışın 5-8 °C'lik iç mekânlarda, yazın açık alanda yetiştirilir. Bitkinin türünü ve yerinizin kış sıcaklığını eşleştirin.

Gözle yapılan genel kontrol: yapraklarda sararma, leke ve kuruma olmamalı, yaprak uçları kahverengileşmemeli, saksı toprağı ne kupkuru ne de sürekli sulu olmalı. Bunlar fidancılık uygulamasıdır, bağlayıcı ölçü değildir. Saksıdan çıkarıldığında kök topu bütün kalmalı.

Bitkinin etiketi olmalı. Süs bitkileri yönetmeliği partiler hâlinde ve etiketli satışı ister; etikette tür adı, varsa çeşit adı, üretici adı ve adresi, üretim yılı, miktar ve parti numarası bulunur. Etiketi olmayan bitkide türü ve kaynağı doğrulamak zordur.

İç mekân süs bitkisi nerede yetişir: iklim, rakım ve verim

İç mekân bitkisi tek bir tür değil yüzlerce türü içerir; her türün sıcaklık, nem ve ışık isteği farklıdır. Alata broşürü bu bitkilerin farklı kökenli oldukları için anavatanlarındaki iklim ve toprak koşullarına ihtiyaç duyduğunu, bu yüzden isteklerinin birbirinden oldukça farklı olabildiğini yazar. Türkiye'ye ait kamu kaynağında tür tür rakım değeri bulamadık; bitki kapalı mekânda yetiştiği için köyün rakımından çok odanın kış sıcaklığı önemlidir. Soğuklama saati, ilk ürün yılı ve dekar başı verim ölçütü bu gruba uymaz, o satırları yazmadık.

Tablodaki değerler kaynaklarda yazılıdır. Bitkiyi yazın balkona ya da bahçeye çıkaracaksanız dikmeden önce köyünüzün rakımına ve don takvimine bakın; gece sıcaklığı düşmeden içeri alın. Türün sizin bölgenizde dışarıda tutup tutmayacağını il tarım ve orman müdürlüğüne ya da yöredeki üreticiye sorun.

İç mekân süs bitkilerinin genel yetişme istekleri (kaynakta yazılı olanlar)
Yüksek sıcaklık isteyen tropikal bitkiler	Çoğunlukla yarı gölge veya gölge ortam; kışın 16-20 °C, yazın 18-25 °C, yüzde 80-85 orantılı nem (Alata broşürü)
Orta sıcaklık isteyen bitkiler	Aydınlık ve havadar yerde; kışın 8-15 °C, yazın 15-18 °C (Alata broşürü)
Düşük sıcaklık isteyen bitkiler	Kışın 5-8 °C'lik iç mekânlar, yazın açık alan (Alata broşürü)
Işık (yetiştirme serasında)	Yaz günlerinde yaklaşık 11.000 lüks, bulutlu kış günlerinde yaklaşık 5500 lüks; yazın serada gölgeleme yapılır (Alata broşürü; ders notunda 11.000-33.000 lüks aralığı da yazılı)
Nem	Orantılı nemin yüzde 40'ın altına düşmesi gelişimi olumsuz etkiler; yüksek nem hastalık riskini artırır; en uygun oran yüzde 70-80 (Alata broşürü)
Toprak karışımı	Torf (turba), perlit ve vermikülit karışımı; ders notunda 3 kısım turba, 1 kısım perlit, 1 kısım kum, 1-2 kısım vermikülit ve pH 5,5-6,5 yazılı (Alata broşürü; Ankara Üniversitesi ders notu)
Sulama suyu	Tuzluluk (EC) 0,75 mmhos/cm'den az olmalı (Alata broşürü); ders notuna göre bor 0,55 ppm'den fazlaysa su saksı bitkisinde kullanılmaz ve yoğun klorlu şehir suyu zarar verir
Örnek türler	Dracaena için uygun sıcaklık 18-20 °C, en düşük yaklaşık 10 °C; difenbahya kışın 10-13 °C, 10 °C altında zarar görebilir; maranta için kışın oda sıcaklığı 16 °C'nin altına düşmemeli (Ankara Üniversitesi ders notu)

Eve alındıktan sonra bakım: ışık, sulama, besleme

En kritik an seradan eve geçiştir. Ankara Üniversitesi ders notuna göre bitkiler seradaki yüksek ışıktan ev ve salonlardaki düşük ışığa taşındıklarında yapraklar hızla klorofil kaybeder ve sonra yaprak döker; bu nedenle bitkiler seradan çıkarılmadan önce düşük ışık koşullarına kademeli alıştırılmalıdır. Notta ayrıca bitkilerin yerlerinin fazla değiştirilmemesi önerilir.

Sulamada Alata broşürü bitkilerin toprak nem isteğine bakılmasını söyler: büyüme mevsiminde daha çok, dinlenme döneminde daha az su verilir. Tüketici koşullarında büyüme yavaşlayacağı için sulama sık ama az miktarda olacak şekilde düzenlenmelidir. Saksı toprağı ne kuruyup solma noktasına gelmeli ne de sürekli sulu kalmalı.

Besleme genel olarak 1-2 hafta arayla sulama suyuyla birlikte sıvı olarak yapılır; aşırı gübre köklerin yanmasına yol açar. Gübre türü ve miktarını bitkinin etiketine ya da bir ziraat mühendisine sorarak belirleyin.

Hastalık ya da zararlı belirtisinde ilaç seçimini ve zamanını kendiniz belirlemeyin. Yüksek nem hastalık riskini artırır; bitkiyi ya da fotoğrafını il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğüne, ziraat mühendisine gösterin.

Kaynak: Ankara Üniversitesi Açık Ders · Süs Bitkileri Yetiştiriciliği ders notu (iç mekân bitkileri bölümü) · https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/131279/mod_resource/content/0/s%C3%BCs%20bitkileri.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · İç Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/İçMekânSüsBitkileri-H.AycanALP.pdf

Belge, etiket ve bitki pasaportu

Süs bitkilerinin üretimi ve satışı, 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan süs bitkileri yönetmeliğine tabidir. Yönetmeliğe göre üretim, Süs Bitkisi Üretici Belgesi'ne sahip süs bitkisi üreticisi tarafından yapılır. Üretici bitki pasaportu yönetmeliği gereği ilgili müdürlüğe başvurup kayıt yaptırmalı, süs bitkileri üreticileri alt birliğine üye olmalı, her üretim döneminde beyanname vermeli ve üretim ile pazarlama kayıtlarını beş yıl saklamalıdır.

Etiket turuncu renkte olur ve ülke kodu, etiketi düzenleyenin adı ve logosu, üretim yılı, tür adı, varsa çeşit ya da bitki grubu adı, üretici adı ve adresi, miktar ve parti numarasını taşır. Bitki pasaportu yönetmeliği Ek-1 listesindeki süs bitkileri için düzenlenen bitki pasaportu etiket yerine geçer. Ek-1 listesinde hangi iç mekân bitkisi türlerinin bulunduğunu okuyamadık; pasaport gerekip gerekmediği il tarım ve orman müdürlüğünden teyit edilir.

Kapsam dışındakiler: ticaret konusu olmamak kaydıyla araştırma, bilimsel amaç ya da genetik çeşitliliği koruma için kendi ihtiyacını karşılayan ve nihai tüketiciye satan üretim; devlet fidanlıkları; orman fidanlıklarındaki satışlar; CITES türleri; doğal çiçek soğanları. Yönetmeliğin güncel yürürlük durumunu ve 2015 sonrası değişikliklerini mevzuat.gov.tr üzerinden ve il müdürlüğünden teyit edin.

Satış yapan herkes üretici değildir. Üreticiden mi aracıdan mı aldığınızı satıcıya sorun ve üretici belgesini isteyin; etiket ve fatura bu doğrulamanın ilk adımıdır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm · Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik (RG 12.1.2011/27813; son değişiklik RG 15.4.2021/31455, konsolide metin) · https://www.lexpera.com.tr/mevzuat/yonetmelikler/bitki-pasaportu-sistemi-ve-operatorlerin-kayit-altina-alinmasi-hakkinda-yonetmelik-1

Alım-satım ve nakliye

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler tür ve çeşit, bitkinin boyu ve saksı büyüklüğü, yaşı, çoğaltma yöntemi (doku kültürü gibi), parti büyüklüğü, nakliye mesafesi ve mevsimdir. Ankara Üniversitesi ders notuna göre bu bitkiler ısıtma sistemi olan seralarda ya da sıcaklığın uygun olduğu yaz aylarında yetiştirilir; ısıtma da üretim maliyetini etkileyen bir etkendir.

Alırken tür adını Türkçe ve Latince yazdırın, etiketi ve faturayı isteyin. Satıcıdan bitkinin hangi sıcaklıkta tutulduğunu ve hangi ışığa alışık olduğunu sorun; evinizdeki koşulla farkı büyükse bitki uyum sürecinde yaprak dökebilir.

Nakliyede kış ayları risklidir. Alata broşürüne göre iç mekân bitkileri genellikle düşük sıcaklıklara hassas bitkilerdir. Bitkiyi soğuk araçta ya da açık kasada bırakmayın, sarın, saksıyı dik tutun, soğuk ve rüzgârlı havada koliyle taşıyın.

İlan verirken tür, boy, saksı çapı, adet ve teslim yeri belirtilirse zaman kazanılır. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · İç Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/İçMekânSüsBitkileri-H.AycanALP.pdf · Ankara Üniversitesi Açık Ders · Süs Bitkileri Yetiştiriciliği ders notu (iç mekân bitkileri bölümü) · https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/131279/mod_resource/content/0/s%C3%BCs%20bitkileri.pdf · T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm

Sık sorulan sorular

İç mekân bitkisi ne demektir, hangi yerlerde kullanılır?

Alata broşürüne göre salon ya da seralarda kaplar içinde yetiştirilen bitkilerdir. Evlerin oturma odaları ve salonları, ofisler, hastane ve okul gibi kamusal alanlar, kapalı ya da yarı açık balkon ve kafeler, oteller ve misafirhanelerde kullanılır.

İç mekân bitkisi hangi sıcaklıkta iyi yetişir?

Alata broşürüne göre tropikal bitkiler kışın 16-20 °C, yazın 18-25 °C ve yüzde 80-85 nemde iyi gelişir. Orta sıcaklık isteyenler kışın 8-15 °C, yazın 15-18 °C; düşük sıcaklık isteyenler kışın 5-8 °C'de yetişir. Türünüzü satıcıya sorun.

Evde nem kaç olmalı?

Alata broşürüne göre iç mekân süs bitkileri için en uygun orantılı nem yüzde 70-80 arasındadır; yüzde 40'ın altına düşmesi gelişimi olumsuz etkiler, çok yüksek nem hastalık riskini artırır. Bu değerler yetiştirme serası içindir; evde türe göre değişir.

Bitkim eve geldikten sonra neden yaprak döküyor?

Ankara Üniversitesi ders notuna göre bitkiler seradaki yüksek ışıktan evdeki düşük ışığa geçince yapraklar hızla klorofil kaybeder ve yaprak döker. Bu yüzden bitkilerin düşük ışığa kademeli alıştırılması ve yerlerinin sık değiştirilmemesi önerilir.

İç mekân bitkisi ne sıklıkla sulanır?

Alata broşürüne göre büyüme mevsiminde daha çok, dinlenme döneminde daha az su verilir; tüketici koşullarında büyüme yavaşlayacağı için sulama sık ama az miktarda yapılır. Kesin gün sayısı türe, saksıya ve odanın ısısına bağlıdır.

İç mekân bitkisi için hangi toprak karışımı kullanılır?

Alata broşürüne göre çoğu iç mekân bitkisi organik maddece zengin karışım ister; torf, perlit ve vermikülit karışımı kullanılır. Ankara Üniversitesi ders notunda 3 kısım turba, 1 kısım perlit, 1 kısım kum ve 1-2 kısım vermikülit; pH 5,5-6,5 yazılıdır.

Salon bitkileri nasıl çoğaltılır?

Alata broşürüne göre türe göre tohumla ya da çelik, daldırma, ayırma, yavru sürgün ve doku kültürüyle çoğaltılır. Melez tohumlu bitkilerde her yıl F1 tohumun yeniden alınması gerekir.

İç mekân bitkisi satmak için hangi belge gerekir?

Süs bitkileri yönetmeliğine göre süs bitkisi üretimi Süs Bitkisi Üretici Belgesi sahibi üretici tarafından yapılır; üretici bitki pasaportu sistemine kayıtlı ve alt birliğe üye olmalıdır, bitkiler etiketli satılır. Kendi durumunuz için il tarım ve orman müdürlüğüne başvurun.