Frezya ve süsen soğanı
Frezya kormu ile süsenin soğan ve rizomu iki ayrı yer altı organıdır ama aynı ailede yer aldıkları ve benzer pazar kanallarında satıldıkları için tek rehberde anlatılır. Bu rehber üç farklı dikim materyalini, sınıflarını, hastalık riskini, depolamasını ve belgelerini anlatır.
Frezya kormu ve süsen soğanı nedir?
Frezya (Freesia × hybrida) ve süsen (Iris) aynı ailenin, süsengillerin (Iridaceae) üyeleridir ama yer altı organları farklıdır. Frezyada organ küçük, yuvarlak ve kâğıtsı kabuklu bir kormdur. Süsende ise iki farklı organ vardır: sakallı ve bahçe süsenleri etli, yatay uzanan bir rizomla çoğalır; Hollanda süseni (Iris × hollandica) ve benzer tipler ise küçük bir soğanla çoğalır.
Frezya Güney Afrika kökenlidir, ince uzun ve eğik bir sap üzerinde sıralanmış, çok kokulu çiçekler verir. Kesme çiçek olarak yaygın, bahçe olarak ise ılık iklimlerde yetişir. Süsenlerin birçok türü Anadolu florasında doğal olarak yetişir; ticari süsen ise ıslah edilmiş çeşitlerdir.
Üç organ da dikim materyalidir ve çiçeğin ya da yeşilin kendisi değildir. Kesme frezya ve kesme süsen dalı kendi rehberlerinde anlatılmıştır; bu sayfa yalnız kormu, rizomu ve soğanı kapsar.
| Frezya | Freesia × hybrida · korm · Iridaceae |
|---|---|
| Süsen (rizomlu) | Iris cinsi, sakallı ve bahçe tipleri · rizom |
| Süsen (soğanlı) | Iris × hollandica gibi · kabuklu küçük soğan |
| Sınıflama | Çevre (cm) ya da rizom uzunluğu ve göz sayısı ile |
| Dikim zamanı | Frezya yaz sonu; süsen soğan sonbahar, rizom yaz sonu |
| Gümrük pozisyonu | 0601 (soğan ve yumrular) |
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Frezya kormu ve süsen soğanı nasıl üretilir?
Frezya kormu, ana kormun yanında oluşan yavru kormlarla çoğaltılır. Söküm sonrası kormlar belli bir sıcaklıkta işleme tabi tutulur ve ardından serin ortamda bekletilir; çiçek tomurcuğunun oluşması bu sıcaklık işlemine bağlıdır. İşlemin süresi ve sıcaklığı çeşitler arasında değişir ve etikette belirtilmesi beklenir.
Rizomlu süsen, rizomun bölünmesiyle çoğaltılır. Her bölüm en az bir büyüme noktası (göz) ve birkaç kök taşımalıdır. Bölme çiçekten birkaç hafta sonra, yaz sonunda yapılır; bölünen parçalar hemen dikilir. Süsen rizomu toprak yüzeyine yakın dikilir; derine gömülürse çürür.
Hollanda süseninde ise soğan çevre sınıfına göre ayrılır, sökümden sonra kurutulur ve sonbaharda dikilir. Bu tip sıcak yazlı iklimlerde yazın dinlenme dönemi geçirir. Kesme çiçek üreticisi küçük soğandan hızlı ve planlı çiçek alır.
Başlıca sorunlar süsende rizom çürüklüğü ve yumuşak çürüme, frezyada korm çürüklüğü ve virüsler, iki grupta da thrips ve yaprak bitidir. Yoğun nem ve havasız ortam her üç organda da çürümeyi artırır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları
Kaliteli frezya kormu ve süsen soğanı nasıl seçilir?
Frezya kormunda ilk ölçü sertlik ve dolgunluktur. Korm kabuğu sağlam, yüzey temiz ve taban düzgün olmalıdır. Yumuşamış, kırışmış ya da kabuğunda küf bulunan korm kullanılmaz. İşlem görmüş (sıcaklık işlemi) korm etikette belirtilmelidir.
Süsen rizomu dolgun, sert ve etli olmalı, çürük ve yumuşak yer taşımamalıdır. Rizomun en az bir canlı gözü ve kökleri bulunmalıdır; boş rizom gelişmez. Rizom üzerinde kuru ve kokulu bozuk bölgeler, siyah lekeler, kemirilme ve böcek deliği kusur sayılır.
Hollanda süseni soğanı sert ve dolgun olmalı, kabuğu yaralanmamalıdır. Her üç organ için sınıf (çevre cm ya da rizom uzunluğu ve göz sayısı), çeşit adı ve renk etikette yazılı olmalıdır.
- Korm, rizom ve soğan sert ve dolgun; yumuşama ve boşluk yok.
- Kabuk ya da rizom yüzeyi temiz; küf, çürük ve kemirilme yok.
- Rizomda en az bir canlı göz ve kök var.
- Sınıf partide eşit (çevre cm ya da rizom uzunluğu).
- Etikette çeşit adı, renk ve sıcaklık işlemi bilgisi yazılı.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Frezya kormu ve süsen soğanı nasıl depolanır?
Frezya kormu söküm sonrası kuru, serin ve havadar ortamda tel kasa ya da ağ torbada saklanır. Plastik torbada küf yapar. Kormlar üst üste yığılmaz. Dikim zamanına kadar sıcaklık ve nem stabil tutulur; çok sıcak ortam çiçek tomurcuğunu bozabilir.
Süsen rizomu bölünmeden sonra bir iki gün gölgede kurutulur, ardından hemen dikilir. Uzun süre depolanacaksa serin ve havadar bir ortamda, kuru kumda ya da kâğıt torbada bekletilir. Hollanda süseni soğanı lale ve nergis soğanıyla benzer koşulda saklanır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Frezya ve süsen soğanı için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı
Frezya kormu, süsen rizomu ve süsen soğanı gümrük tarifesinde 0601 pozisyonundaki soğan, yumru ve rizomlar arasında beyan edilir. Dinlenme hâli ile vejetasyondaki organ farklı altpozisyonlara girebilir; alt hane ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanır.
Dış satışta ve ithalatta bitki sağlığı belgesi gerekir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Süsende rizom çürüklüğü, frezyada korm çürüklüğü ve virüsler, iki grupta da thrips alıcı ülkelerce izlenir.
Çeşitlerin bir bölümü ıslahçı hakkıyla korunur. Dikim materyali alımında fatura, etiket ve parti belgesi 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) uyarınca saklanmalıdır. Anadolu florasındaki doğal süsen türlerinin bir bölümü endemik olduğundan, doğadan toplama ve satış yetkili kuruma sorulmadan yapılmaz.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)
Frezya ve süsen soğanı alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir
Frezya kormu adet ve çevre sınıfına göre koli içinde satılır; kesme çiçek üreticisi geniş koliler halinde alır. Süsen rizomu adet, göz sayısı ve rizom uzunluğu ile satılır; bahçe merkezlerinde kutu ya da torba içinde sunulur. Hollanda süseni soğanı çevre sınıfına göre koli içinde ya da ağ torbada satılır.
Alıcılar kesme çiçek üreticileri, peyzaj firmaları, belediyeler, bahçe merkezleri ve ev bahçıvanlarıdır. Frezya kormu yaz sonundan sonbahara, süsen rizomu ve soğanı yaz sonundan kasıma kadar satılır.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Sık sorulan sorular
Frezya kormu ne zaman dikilir?
Çoğu bölgede yaz sonunda ve sonbaharda dikilir; çiçek kış sonu ve ilkbaharda açar. Sıcaklık işlemi görmemiş korm çiçek vermeyebilir. Dikim zamanı çeşide ve iklime göre değişir.
Süsen rizomu nasıl dikilir?
Yatay uzanan rizom toprak yüzeyine yakın, üst kısmı hafifçe açıkta kalacak biçimde dikilir. Derine gömülürse çürür. Dikim yeri güneşli ve iyi drene olmalıdır.
Frezya kormu ile süsen rizomu arasındaki fark nedir?
Frezya kormu küçük, yuvarlak ve kâğıtsı kabukludur. Süsen rizomu ise etli, yatay uzayan bir gövdedir ve göz taşır. İkisi de süsengiller ailesindendir ama çoğaltma ve bakımları farklıdır.
Hollanda süseni soğanı nasıl saklanır?
Lale ve nergis soğanıyla benzer biçimde, kuru, serin ve havadar ortamda tel kasa ya da ağ torbada saklanır. Plastik torba küf yapar. Meyvelerin yanında bırakılmaz.
Frezya kormu ve süsen soğanı satmak için hangi belge gerekir?
Frezya kormu, süsen rizomu ve Hollanda süseni soğanı satışında fatura ve çeşit etiketi saklanır; rizom bölünerek satılıyorsa göz sayısı kaydedilir. Yurt dışına satışta bitki sağlığı belgesi düzenlenir. Ayrıntıyı il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)
Frezya kormu ve süsen hangi HS koduyla gönderilir?
Korm, rizom ve soğan 0601 pozisyonunda beyan edilir. Dinlenmedeki ve vejetasyondaki organlar farklı altpozisyonlara girebilir; alt haneyi gümrük müşaviri doğrular.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları
Süsen rizomu ve frezya kormunda hangi hastalıklar muayenede aranır?
Rizom ve korm çürüklükleri, virüsler ve thrips aranır. Hastalıklı parti sevk edilemez. Ayrıntıyı il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610)
Frezya kormu ve süsen hangi aylarda satılır?
Yaz sonundan kasıma kadar yoğun satılır. Güncel üretim için TÜİK süs bitkileri tablolarına bakın.
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları