Süsen (Iris, kesme)
Kesme süsen, kılıç biçimli yapraklar arasından çıkan ve üç dış, üç iç taç yaprağıyla dikkat çeken mavi, mor, sarı ya da beyaz bir kesme çiçektir. Çoğunlukla soğandan üretilir ve kısa ömürlüdür. Bu rehber üretimini, hasat aşamasını, kalite ölçülerini ve satış belgelerini anlatır.
Kesme süsen nedir?
Süsen, Iris cinsinden bitkilere verilen addır ve Iridaceae (süsengiller) ailesine bağlıdır. Kesme çiçek olarak çoğunlukla soğanlı Hollanda süsenleri kullanılır; bu tipler Iris x hollandica adıyla anılan melez gruptan gelir. Rizomlu (kök sapı) sakal süsenleri ise bahçe bitkisi olarak daha çok bilinir ve kesme dalda daha az görülür.
Çiçeğin yapısı kendine özgüdür: üç taç yaprak aşağı doğru sarkar (dış yapraklar), üç yaprak ise dik durur (iç yapraklar). Dış yapraklarda çoğunlukla başka renkte bir sarı ya da beyaz leke bulunur. Tek sapta genellikle bir ya da iki çiçek taşınır ve çiçekler birbiri ardına açılır.
Ticarette süsen, gerbera ya da gül kadar yaygın bir ürün değildir; bayram, nişan ve ilkbahar aranjmanlarında dolgu ve vurgu olarak tercih edilir. Mavi tonların kesme çiçekte az bulunması, süseni çiçekçilikte ayrıcalıklı bir yere koyar.
| Bilimsel ad | Iris x hollandica (soğanlı melez grup) |
|---|---|
| Aile | Iridaceae (süsengiller) |
| Üretim materyali | Soğan |
| Çiçek rengi | Mavi, mor, sarı, beyaz ve ara tonlar |
| Gümrük pozisyonu | 0603 (kesme çiçek) |
| Satış birimi | Dal ya da demet |
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Kesme süsen nasıl yetiştirilir?
Soğanlı süsen sonbaharda toprağa ya da sera yatağına dikilir, kışı serin ve ışıklı bir ortamda geçirir, ilkbaharın başında çiçek verir. Örtü altında yetiştirilen süsen, açık tarladakinden önce çiçeklenir ve bu yüzden sezon başında daha erken ürün çıkarır. Dikim zamanı hedef çiçeklenme haftasına göre geriye doğru hesaplanır.
Toprak iyi drene olmalıdır. Su kalan, ağır ve soğuk yerde soğan çürür; bu nedenle yatak yüksek açılır ve damla sulama tercih edilir. Aşırı sıcak, çiçek tomurcuğunun gelişmeden kurumasına yol açabilir. Güneşi seven bir bitki olsa da serada yoğun ve sıcak öğle ışığı gölgeleme gerektirebilir.
Hasat, tomurcuk renk gösterip henüz açılmamışken yapılır. Bu aşamada çiçek kâğıt gibi sarılı bir tomurcuk hâlindedir ve renk dışarıdan seçilebilir. Çok erken kesilen dalda çiçek açmaz, çok geç kesilen dalda ise taşıma sırasında taç yaprak ezilir. Dal, soğandan çekilerek ya da dipten kesilerek alınır ve alt yapraklar ayıklanır.
Soğanlar yıldan yıla aynı verimle çiçek vermeyebildiği için ticari üretimde genellikle her sezon yeni soğan alınır. Güncel üretim alanı ve miktarı için TÜİK süs bitkileri tablolarına bakın.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları
Kaliteli kesme süsen nasıl seçilir?
Süsende ilk bakılan şey tomurcuğun aşamasıdır. Alıcının istediği aşama, tomurcuğun uç kısmında renk görünmesi ve taç yaprakların henüz açılmamış olmasıdır. Çiçeği tamamen açmış dal vazoda çok kısa süre kalır ve nakliyede kolay zarar görür.
Sap dik, düzgün ve temiz yeşil olmalıdır; sapın bükülmesi ya da yatması kusur sayılır. Yapraklar kılıç gibi dik ve canlıdır. Kahverengi leke, tomurcuk ucunda kuruma ve yaprak kenarında yanık kalite düşürür.
Süsen demetlerinde dallar eşit boyda ve aynı tomurcuk aşamasında olmalıdır. Karışık aşamalı bir demet, çiçeklerin aynı gün açılmamasına yol açar. Renk karışık satılıyorsa ilanda belirtilmelidir.
- Tomurcuk renk göstermiş ama açılmamış; taç yapraklar sağlam.
- Sap dik, düzgün ve yeşil; bükülme ya da yatma yok.
- Yapraklar canlı ve dik; uç kuruması, leke ve yanık yok.
- Demetteki dallar aynı boyda ve aynı olgunlukta.
- Kesim yeri temiz ve kokusuz; sapın alt ucunda çürüme yok.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Kesme süsen nasıl saklanır ve kullanılır?
Kesme süsen kısa ömürlü bir çiçektir. Dal, temiz ve serin suya hemen konur; sapın alt ucu eğik kesilir. Tomurcuk açıldıkça her çiçek birkaç gün dayanır, ama aynı sapta sonraki tomurcuklar sırayla açıldığı için dal bir süre daha taze görünür. Solan çiçek çıkarılırsa kalan tomurcuklar rahat açılır.
Soğuk odada dikey tutulması önerilir; yatık bırakılan dalın ucu yukarı doğru kıvrılabilir. Etilen kaynaklarından (olgun meyve, egzoz, sigara dumanı) uzak tutulmalıdır. Vazoda su sık yenilenir ve vazo temiz tutulur.
Kesme süsen buketlerde dolgu, masa süsünde dik hatlı vurgu ve ilkbahar karışık aranjmanlarında kullanılır. Mavi tonlar, sarı ve beyaz çiçeklerle birlikte zıt renk etkisi verir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Süsen (Iris, kesme) için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı
Kesme süsen gümrük tarifesinde 0603 pozisyonundaki kesme çiçekler arasında yer alır. Alt hane ayrımı ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanmalıdır. Aynı bitkinin soğanı 0601 pozisyonuna girer ve kesme çiçekle karıştırılmamalıdır.
Yurt dışına satışta bitki sağlığı belgesi (fitosanitari sertifikası) gerekir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Süsende yaprak biti ve sap çürüklüğüne neden olan etmenler alıcı ülke muayenesinde aranır.
Hollanda kaynaklı süsen çeşitleri çoğunlukla çeşit hakkı altındadır. Soğan temininde ve çoğaltmada çeşit sahibinin izni 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) kapsamında sorulur; izinsiz çoğaltılan soğandan elde edilen dal ticarette sorun çıkarabilir.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)
Süsen (Iris, kesme) alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir
Kesme süsen dal ve demet olarak satılır; toptan sevkiyatta çoğunlukla 10 dallık demetler kolide dik ya da hafif eğik dizilir. Tomurcuk aşamasında toplandığı için paketleme kâğıdıyla ve boşluk bırakılarak yapılır; ezilen taç yaprak sonradan düzelmez.
Alıcılar çiçekçiler, düğün ve organizasyon firmaları, otel ve restoran dekorasyon işleri, çiçek toptancıları ve bahar aranjman atölyeleridir. Süsen sezon ürünü olduğu için ön sipariş ve hasat tarihi bildirmek satıcıyı öne çıkarır.
Soğuk zincir süsende önemlidir: kesimden sonra dal hızla soğutulur, yolculuk boyunca serin tutulur. Sıcak bir araçta bekleyen tomurcuk erken açar ve vazoda kısa süre kalır. Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Renk, tomurcuk aşaması, sap boyu ve dal sayısı fiyatı etkileyen başlıca etkenlerdir. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Sık sorulan sorular
Kesme süsen nasıl saklanır?
Dal temiz ve serin suya konur, sap altı eğik kesilir, serin ve dik bir yerde bekletilir. Etilen kaynaklarından uzak tutulur ve su sık yenilenir.
Süsen hangi ayda kesilir?
Soğanlı süsen ilkbahar başında, örtü altında ise kışın sonuna doğru çiçek verir. Tam takvim yıla, bölgeye ve dikim zamanına göre değişir; güncel üretim için TÜİK süs bitkileri tablolarına bakın.
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları
Süsen ne zaman kesilir, açmış mı kapalı mı?
Tomurcuk renk gösterdiği ama henüz açılmadığı aşamada kesilir. Çok açmış dal taşımada zarar görür, çok erken kesilen dal ise hiç açmayabilir.
Süsen ile zambak farkı nedir?
Süsen, kılıç biçimli yaprakları ve üç dik, üç sarkık taç yaprağıyla süsengiller ailesindendir. Zambak (lilyum) ise soğanlı ve altı eş taç yapraklıdır, çiçeği daha büyük ve kokulu olur. İki bitki farklı ailelerdendir.
Süsen soğanı ile kesme süsen aynı HS koduyla mı gönderilir?
Hayır. Kesme süsen 0603 pozisyonunda, süsen soğanı ise 0601 pozisyonunda beyan edilir. Ürünün hangisi olduğu fatura ve ilanda açık yazılmalıdır; alt haneleri gümrük müşaviri doğrular.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları
Kesme süsen satmak için hangi belge gerekir?
Yurt içi satışta çiftçi kaydı ve fatura ile çalışılır. Dış satışta bitki sağlığı belgesi düzenlenir ve çeşit hakkı olan soğandan üretildiyse soğanın alım belgesi saklanmalıdır. Ayrıntıyı il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610)
Süsen çeşitleri için çeşit hakkı izni gerekir mi?
Çeşit hakkı bulunan soğanın çoğaltılması çeşit sahibinin iznine bağlıdır. Soğanı alırken çeşit adını ve tedarikçi belgesini saklamak sonradan çıkabilecek sorunları önler.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)