Zeytin Pirina Yağı

Pirina yağı, zeytinyağı fabrikasında yağı alınmış posadan (pirinadan) elde edilen yağdır. Ham hâli doğrudan yemeye uygun değildir; rafine edilir ya da teknik amaçla kullanılır. Gıdaya giden ürünün adı, asitlik sınırı ve etiketi Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği ile belirlidir; pirina yağı hiçbir koşulda zeytinyağı diye adlandırılamaz. Bu rehber üç sınıfı, nasıl elde edildiğini, etiket kurallarını ve ticarette dikkat edilecekleri anlatır.

Pirina yağı nedir, hangi adlarla anılır?

Zeytin sıkıldığında yağ alınır, geriye pirina kalır. Pirinada hâlâ az miktarda yağ bulunur; bu yağ çözücüyle ya da başka fiziksel işlemlerle alınabilir. Böyle elde edilen yağ pirina yağı ailesini oluşturur.

Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği (2017/26), bu ailede üç ayrı ürün tanımlar: ham pirina yağı, rafine pirina yağı ve pirina yağı. Üçü birbirinden farklıdır; adları karıştırmak etiket hatasına yol açar.

Pirinanın kendisi, nereden çıktığı ve iki ya da üç fazlı sistem farkı ayrı rehberde anlatılır: /pazar/zincir/zeytin-küspesi. Sızma ve birinci sınıf zeytinyağı sınıfları ise /pazar/zeytin/rehber/zeytin-yagi sayfasındadır; burada tekrar etmiyoruz.

Sayfanın altındaki sektör kartları üretici, toplayıcı, dönüştürücü, kullanıcı ve lojistik tarafını listeler; burada ürünün tanımını ve kurallarını veriyoruz.

Üç sınıf: ham, rafine ve pirina yağı

Tebliğin 4. maddesi tanımları şöyle verir. Ham pirina yağı: pirinanın çözücülerle ekstraksiyonu veya diğer fiziksel işlemler sonucu elde edilen; yeniden esterleşme işleminden geçmemiş, başka yağlarla karıştırılmamış, doğrudan tüketime uygun olmayan, rafinasyona ya da teknik amaçlı kullanıma uygun yağdır.

Rafine pirina yağı: ham pirina yağının doğal trigliserid yapısında değişikliğe yol açmayan yöntemlerle rafine edilmesiyle elde edilen ve serbest yağ asitliği oleik asit cinsinden her 100 gramda 0,3 gramdan fazla olmayan yağdır.

Pirina yağı: rafine pirina yağı ile doğrudan tüketime uygun natürel zeytinyağlarının karışımından oluşan ve serbest yağ asitliği oleik asit cinsinden her 100 gramda 1,0 gramdan fazla olmayan yağdır.

Ham pirina yağı için tebliğin okuduğumuz madde metninde sayısal bir asitlik sınırı yoktur. Kalite ve saflık ölçütleri ekte yer alır; ekleri okuyamadık, o değerleri yazmıyoruz. Güncel ekleri Resmî Gazete ve Tarım ve Orman Bakanlığından teyit edin.

Tebliğ 2017/26 madde 4: pirina yağı sınıfları (okunan madde metni)
Ham pirina yağı	Doğrudan tüketime uygun değil; rafinasyon ya da teknik amaç için
Rafine pirina yağı	Serbest yağ asitliği en çok 0,3 g/100 g (oleik asit cinsinden)
Pirina yağı	Rafine pirina yağı + doğrudan tüketime uygun natürel zeytinyağı karışımı; serbest yağ asitliği en çok 1,0 g/100 g

Pirinadan yağ nasıl alınır?

Pirina fabrikadan nemli çıkar. Marmara Üniversitesi'nin 2017 hesabına göre 1000 ton zeytin işlenirken malaksöre su eklenmezse yaklaşık 630-790 ton pirina çıkar ve nem yüzde 48-71 arasındadır; su ve seperatör suyu eklenirse yaklaşık 730-890 ton pirina ve yüzde 55-74 nem olur.

Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi'nde yayımlanan 2026 tarihli makale, pirinanın pirina yağı yapmak için kullanıldığını ve kalan posanın yakıt olarak değerlendirilebildiğini yazar. Yani pirina yağı tesisi, pirinanın ilk alıcılarından biridir.

Çıkarma yöntemi tebliğde "çözücülerle ekstraksiyon veya diğer fiziksel işlemler" olarak geçer. Tebliğin 9. maddesine göre pirina yağlarının elde edilmesinde kullanılan ekstraksiyon çözücüleri ayrı bir tebliğe (2013/45, Resmî Gazete 18.8.2013, sayı 28739) uymak zorundadır. O tebliğin metnini okumadık; çözücü ve sınır değerler için ilgili metni Resmî Gazete'den okuyun, adres doğrulanmadı.

Ham yağ sonra rafine edilir. Tebliğ, rafinasyonun doğal trigliserid yapısını değiştirmemesini şart koşar. İşletmenin hangi yöntemi uyguladığı, hangi izne dayandığı ve nasıl denetlendiği tesisin kendi ruhsatına bağlıdır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Eylül 2017 tarihli ve 30183 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği (Tebliğ No: 2017/26; md. 4, 9, 14) · https://www.lexpera.com.tr/resmi-gazete/metin/turk-gida-kodeksi-zeytinyagi-ve-pirina-yagi-tebligi-30183%2D2017-26 · Marmara Üniversitesi Açık Erişim · İki Fazlı Zeytinyağı İşletmelerinde Oluşan Pirinanın Özelliklerinin Zeytin Çeşidine Bağlı Olarak Değişimi (2017) · https://openaccess.marmara.edu.tr/entities/publication/9d64581d-13dd-4c32-876b-b243f609a255 · Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi · Türkiye'de Üç Fazlı Sistem Zeytinyağı Fabrikası Pirina Atığından Elde Edilen Kompostun Zeytin Fidanlarının Büyümesi Üzerine Etkileri (2026, 23(5): 1494-1504) · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4589306

Etiket, ad ve ambalaj kuralları

Tebliğin 14. maddesine göre pirina yağı hiçbir koşulda zeytinyağı olarak adlandırılamaz. Sofraya giden ürün ya "rafine pirina yağı" ya da "pirina yağı" adıyla satılır; zeytinyağı adı, tebliğdeki zeytinyağı tanımına uyan yağlara aittir. Tebliğ, zeytinyağını yalnızca zeytin ağacının meyvesinden elde edilen yağ olarak tanımlar ve çözücüyle elde edilen yağları dışarıda bırakır.

Etikette isteğe bağlı bir açıklama yazılabilir: "pirinanın ekstraksiyonundan elde edilen ham pirina yağının rafinasyonu ile üretilen rafine pirina yağı" ifadesi ve doğrudan zeytinden elde edilen natürel yağları içerdiği bilgisi tebliğde örnek olarak verilir.

Doğrudan son tüketiciye sunulan ürünler hazır ambalajlı olmadan piyasaya arz edilemez (md. 14/1-g). Açık varil ya da dökme yağın perakende satışı bu kurala takılır; toptan ve sanayi satışı için hangi belgelerin istendiğini il müdürlüğünden teyit edin.

Etikette asitlik ya da azami asitlik yazılırsa peroksit değeri, mum maddeleri ve ultraviyole özgül soğurma değerleri de aynı yüzdede ve aynı büyüklükte yazılır (md. 14/1-ğ). Yani tek rakamla "asitlik düşük" demek yetmez.

Tebliğ 2023 yılında değiştirilmiştir (2023/23, Resmî Gazete 8.4.2023, sayı 32157; bir kayıt özetinden biliniyor, değişiklik metnini okumadık). Etiket hazırlamadan önce güncel birleştirilmiş metni mevzuat.gov.tr üzerinden okuyun.

Kim alır, ne için kullanılır?

Pirina yağının alıcısı hangi sınıfın satıldığına göre ayrılır. Sektör kartları sayfanın altında ayrıntılıdır; burada sınıf ve kullanım ilişkisini kuruyoruz.

Ham pirina yağı: Tebliğ ham yağı rafinasyona ya da teknik amaca uygun olarak tanımlar. Bu yüzden alıcısı rafineridir ya da yağı sanayi hammaddesi olarak kullanan tesistir. Doğrudan gıdada kullanılamaz.

Rafine pirina yağı: Rafinasyondan geçmiş, yağ asitliği sınırı 0,3 g/100 g olan yağdır. Gıda sanayisi ve mutfak işletmeleri için ham madde olabilir; hangi ürüne konabileceği ve etiketi gıda mevzuatına bağlıdır.

Pirina yağı: Rafine pirina yağı ile natürel zeytinyağı karışımıdır; perakende satışta hazır ambalajlı sunulur. Sofra ürünü olduğu için etiket ve ambalaj kuralları en sıkı bu sınıfta işler.

Teknik kullanımlar: Sabun, yakıt ve benzeri teknik kullanımlar sektör kartlarında listelenir. Bu kullanımlar için ayrı bir standart ya da izin okumadık; ilgili sektörün mevzuatını ilgili müdürlükten sorun.

Mevzuat: gıda, çevre ve fabrika

Gıda: Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği (2017/26) sınıfları, asitlik sınırlarını, çözücü kuralını (md. 9) ve etiket kurallarını (md. 14) belirler. Okuduğumuz kısım budur; ekler, analiz yöntemleri tebliği ve sonraki değişiklikler için güncel metne bakın.

Atık ve yan ürün: Pirina üretim sürecinin yan ürünüdür. Atık Yönetimi Yönetmeliği madde 19, bazı koşullarda üretim prosesinde çıkan maddenin atık sayılmayıp yan ürün kabul edilebileceğini söyler; bunun için Bakanlığa başvurulur. Pirina yağı tesisi pirinayı bir işlemin girdisi olarak alıyorsa kendi durumunu il çevre şehircilik müdürlüğüne sorar.

Fabrika ve alan: 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı Kanunu madde 20, zeytinlik sahalarında ve en az 3 kilometre çevresinde zeytinliklerin gelişmesine engel olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılmasını yasaklar; zeytinyağı fabrikaları bu yasaktan ayrılmıştır, ancak bu alanlarda zeytinyağı fabrikası ve küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmesi yapımı ve işletilmesi Tarım Bakanlığı iznine bağlıdır. Çözücüyle çalışan rafineri kuracak olanlar bu iznin kapsamını ilgili müdürlükten sormalıdır; kanun metninde rafineriye özgü bir hüküm okumadık.

Kanun madde 19, Tarım Bakanlığına yağhane ve zeytinyağı fabrikalarında yüksek vasıflı ürün elde edilmesi için telkin edici ve üretici tedbirleri alma yetkisi verir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 17 Eylül 2017 tarihli ve 30183 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği (Tebliğ No: 2017/26; md. 4, 9, 14) · https://www.lexpera.com.tr/resmi-gazete/metin/turk-gida-kodeksi-zeytinyagi-ve-pirina-yagi-tebligi-30183%2D2017-26 · T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm · T.C. Resmî Gazete · 7 Şubat 1939 tarihli ve 4126 sayılı sayı · 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun (md. 19, 20) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.3573.pdf

Alım-satım, nakliye ve depolama

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler sınıfı (ham, rafine, pirina yağı), serbest yağ asitliği, analiz belgesi, ambalaj biçimi, parti büyüklüğü, nakliye mesafesi, sezon ve alıcının kullanım amacıdır.

İlanda sınıfı tebliğdeki adıyla yazın. "Zeytinyağı" ifadesini pirina yağı için kullanmayın; tebliğe göre pirina yağı hiçbir koşulda zeytinyağı adını taşıyamaz.

Dökme sevkiyatta kabın daha önce hangi ürün için kullanıldığı ve gıdaya uygun olup olmadığı alıcıdan yazılı sorulur; bu konuda okuduğumuz bir kural yok.

Sofraya giden ürün hazır ambalajla ve etiketle gider. Etiketli ürün için asitlik ve peroksit gibi değerlerin analiz belgesiyle uyumlu olması gerekir.

İlan verirken sınıf, asitlik, miktar (litre ya da ton), ambalaj, teslim yeri ve varsa analiz belgesini yazın. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Sık sorulan sorular

Pirina yağı ile zeytinyağı aynı şey mi?

Hayır. Tebliğin 14. maddesine göre pirina yağı hiçbir koşulda zeytinyağı olarak adlandırılamaz. Zeytinyağı yalnızca zeytin ağacının meyvesinden elde edilen yağdır; çözücüyle elde edilen yağlar tanımın dışındadır.

Ham pirina yağı nedir, doğrudan yenir mi?

Pirinanın çözücülerle ekstraksiyonu ya da diğer fiziksel işlemlerle elde edilen yağdır. Tebliğe göre doğrudan tüketime uygun değildir; rafinasyon ya da teknik amaç için kullanılır.

Rafine pirina yağının asitlik sınırı nedir?

Tebliğin 4. maddesine göre serbest yağ asitliği oleik asit cinsinden her 100 gramda 0,3 gramdan fazla olmayan yağdır.

Pirina yağı (karışım) neyden oluşur?

Rafine pirina yağı ile doğrudan tüketime uygun natürel zeytinyağlarının karışımıdır; serbest yağ asitliği oleik asit cinsinden her 100 gramda 1,0 gramdan fazla olmamalıdır.

Pirina yağını market tezgâhında açık satabilir miyim?

Tebliğin 14/1-g hükmüne göre doğrudan son tüketiciye sunulan ürünler hazır ambalajlı hâle getirilmeden piyasaya arz edilemez. Dökme perakende satış bu kurala takılır.

Etikette asitlik yazarsam başka neleri yazmam gerekir?

Asitlik ya da azami asitlik yazılırsa peroksit değeri, mum maddeleri ve ultraviyole özgül soğurma değerleri de aynı yüzdede ve aynı büyüklükte yazılır (md. 14/1-ğ). Güncel hükmü değişiklik sonrası metinden teyit edin.

Pirina yağı nasıl elde edilir?

Fabrikadan çıkan pirinadan, çözücüyle ekstraksiyon ya da diğer fiziksel işlemlerle ham yağ alınır; sonra rafine edilir. Çözücüler ayrı bir tebliğe uymak zorundadır (md. 9). Kalan posa yakıt olarak kullanılabilir.

Pirinanın nemi neden önemli?

Pirina nemli çıkar: Marmara Üniversitesi hesabına göre nem yüzde 48 ile 74 arasında değişir. Pirinayı işleyen tesis bu nemi hesaba katar; kendi pirinanızın nemini ölçtürün.

Kaynak: Marmara Üniversitesi Açık Erişim · İki Fazlı Zeytinyağı İşletmelerinde Oluşan Pirinanın Özelliklerinin Zeytin Çeşidine Bağlı Olarak Değişimi (2017) · https://openaccess.marmara.edu.tr/entities/publication/9d64581d-13dd-4c32-876b-b243f609a255

Pirina yağı tesisi kurmak için izin gerekir mi?

Zeytinlik sahalarında ve çevresinde zeytinyağı fabrikası ve küçük ölçekli tarımsal sanayi işletmesi Tarım Bakanlığı iznine bağlıdır (Kanun 3573, md. 20). Çözücüyle çalışan tesis için başka izinler olabilir; il müdürlüklerinden teyit edin.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 7 Şubat 1939 tarihli ve 4126 sayılı sayı · 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun (md. 19, 20) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.3.3573.pdf

Pirina yağı ilanında ne yazmalıyım?

Sınıfı tebliğdeki adıyla (ham pirina yağı, rafine pirina yağı, pirina yağı), serbest yağ asitliğini, miktarı, ambalajı ve teslim yerini yazın; analiz belgesi varsa ekleyin. "Zeytinyağı" ifadesini kullanmayın.

Pirina Yagi kimden çıkar, kim toplar, kim işler ve kim kullanır: 11 sektör kaydı, her birinde kullanım yöntemi ve kalite ölçütü. Bu ürünü satıyor ya da arıyorsan ilanını fire ve yan ürün pazarında açabilirsin.

Zeytin Pirina Yağı

Pirina yağı nedir, hangi adlarla anılır?

Üç sınıf: ham, rafine ve pirina yağı

Pirinadan yağ nasıl alınır?

Etiket, ad ve ambalaj kuralları

Kim alır, ne için kullanılır?

Mevzuat: gıda, çevre ve fabrika

Alım-satım, nakliye ve depolama

Sık sorulan sorular

Pirina yağı ile zeytinyağı aynı şey mi?

Ham pirina yağı nedir, doğrudan yenir mi?

Rafine pirina yağının asitlik sınırı nedir?

Pirina yağı (karışım) neyden oluşur?

Pirina yağını market tezgâhında açık satabilir miyim?

Etikette asitlik yazarsam başka neleri yazmam gerekir?

Pirina yağı nasıl elde edilir?

Pirinanın nemi neden önemli?

Pirina yağı tesisi kurmak için izin gerekir mi?

Pirina yağı ilanında ne yazmalıyım?

bu ürünü hangi sektörler kullanır

Üretici (2)

pirina rafinerisi

geleneksel cig pirina yagi atolyesi

Toplayıcı (1)

endustriyel yag toptancisi

Dönüştürücü (4)

sabunhaneler (edremit, adatepe)

sanayi makine yagi alternatifi

geleneksel kandil yagi atolyesi

biyodizel atolyeleri

İşletme (2)

endustriyel mutfak - kizartma yag

kuyumcu + saatci yaglama

Bireysel (1)

geleneksel kandil + lamba kullanici

Lojistik (1)

yag varil + tanker nakliyeci

Pirina Yagi hakkında soru sor