Zeytin Çekirdeği

Zeytin çekirdeği, zeytin meyvesinin sert içidir. İki yerden çıkar: sofralık zeytin işleyen atölyelerde çekirdekleri çıkarılan taneden ve zeytinyağı fabrikasında pirinanın içinden ayrılarak. Kalorifer ve soba yakıtı olarak satılır, aktif karbon üzerine üniversite çalışmaları vardır. Bu rehber çekirdeğin nereden çıktığını, nasıl ayrılıp saklandığını, kullanım yollarını ve mevzuatta dikkat edilecekleri anlatır.

Zeytin çekirdeği nedir, nereden çıkar?

Zeytin bir sert çekirdekli meyvedir; içindeki sert, odunsu çekirdek zeytin sofraya ya da yağa işlendiğinde ayrılır. Çekirdeğin iki ayrı kaynağı vardır ve alıcı için ikisi aynı değildir.

Birincisi sofralık zeytin işleyen atölyedir. Fırat Üniversitesi'nin 2017 tezi, sofralık taze zeytinden çıkan çekirdekleri hammadde olarak almıştır.

İkincisi zeytinyağı fabrikasıdır. İTÜ'nün 2007 tezinde Edremit bölgesinden alınan zeytin pirinası, önce ön işlemden geçirilerek çekirdek parçalarının ayrılmasıyla aktif karbona hammadde yapılmıştır. Üç fazlı sistem pirinası zeytin kabuklarından, posasından ve çekirdeklerinden oluşur (Tekirdağ makalesi, 2026). Yani pirinanın içinde çekirdek bir bileşen olarak bulunur ve ayrılması gerekir.

Fırat Üniversitesi tezi, Türkiye genelinde yılda 350 bin tondan fazla zeytin çekirdeği çıktığını ve çekirdeğin çok düşük fiyatla yakıt olarak kullanıldığını yazar. Bu sayı tezin verdiği bir tahmindir; güncel bir ölçüm değildir.

Sayfanın altındaki sektör kartları üretici, toplayıcı, dönüştürücü, kullanıcı ve lojistik tarafını listeler; burada bağlamı veriyoruz. Pirinanın kendisi ayrı rehberde: /pazar/zincir/zeytin-küspesi.

Kaynak: Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü · Zeytin Çekirdeğinden Aktif Karbon Üretimi (yüksek lisans tezi, 2017) · https://openaccess.firat.edu.tr/items/17b2c554-7070%2D4413-9f3f-23e6b70cb602 · İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü · H3PO4 Aktivasyonu İle Zeytin Çekirdeğinden Aktif Karbon Üretimi (yüksek lisans tezi, 2007) · https://polen.itu.edu.tr/items/f315923f-672d-448c-b5aa-e25d14ee74f0 · Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi · Türkiye'de Üç Fazlı Sistem Zeytinyağı Fabrikası Pirina Atığından Elde Edilen Kompostun Zeytin Fidanlarının Büyümesi Üzerine Etkileri (2026, 23(5): 1494-1504) · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4589306

Çekirdek nasıl ayrılır, toplanır ve saklanır?

Pirinadan çekirdek ayırmak ön işlem gerektirir. Marmara Üniversitesi'nin 2017 hesabına göre pirina yaş hâlde yüzde 48 ile 74 oranında nemli olabilir; kurutulmuş pirinanın yakıt olarak kullanılabilecek kuru madde miktarı 1000 ton zeytinde 225 ile 330 ton arasındadır. Bunun ne kadarının çekirdek olduğunu kaynaklarda okumadık.

Bir yerel gazete haberinde, TARİŞ'e bağlı iki satış kooperatifinin yöneticileri, Burhaniye'de yaklaşık 10 yıldır yılda yaklaşık 1.500 ton, Edremit'te yılda yaklaşık 600-700 ton çekirdek ürettiklerini söylemiştir (2018). Bu, bir kuruluşun kendi beyanıdır; yöntemini ve ölçüm koşullarını haber vermemiştir.

Genel kural: çekirdek kuru, tozsuz, yabancı maddesiz ve küfsüz tutulmalıdır. Bunun için pirina ve zeytin posasından iyi ayrılmalı, ıslak bırakılmamalıdır. Bu kural bir mevzuat maddesi değil, alıcı beklentisidir; alıcıdan yazılı şartname isteyin.

Depolama: Kuru, kapalı, zeminden yalıtılmış ve havadar yerde ya da çuvalda saklanır. Islanırsa küflenebilir ve alıcıda reddedilir. Büyük yığınlarda ısınmayı düzenli kontrol edin.

Kaynak: Marmara Üniversitesi Açık Erişim · İki Fazlı Zeytinyağı İşletmelerinde Oluşan Pirinanın Özelliklerinin Zeytin Çeşidine Bağlı Olarak Değişimi (2017) · https://openaccess.marmara.edu.tr/entities/publication/9d64581d-13dd-4c32-876b-b243f609a255 · İstiklal Gazetesi · Talep artıyor! Zeytin çekirdeği ile ısınıyorlar (haber, 25 Ocak 2018; iki satış kooperatifi yöneticisinin açıklaması) · https://www.istiklal.com.tr/foto-galeri/talep-artiyor-zeytin-cekirdegi-ile-isiniyorlar-911830h · İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü · H3PO4 Aktivasyonu İle Zeytin Çekirdeğinden Aktif Karbon Üretimi (yüksek lisans tezi, 2007) · https://polen.itu.edu.tr/items/f315923f-672d-448c-b5aa-e25d14ee74f0

Kalite ölçütleri

Çekirdeğe özgü bir kalite standardı okumadık. Aşağıdaki ölçütler alıcıların genel olarak bakacağı noktalardır; sayısal eşik alıcının şartnamesinde yazılır.

Yakıt alıcısı ısıl değeri, nemi ve külü sorar. Yerel gazetedeki kooperatif yöneticisi, çekirdeğin yaklaşık 5 bin kcal ısı değeri olduğunu ve bir ton çekirdek yanınca ortalama 3-4 kilo kül kaldığını söylemiştir; haber bunu bağımsız ölçümle doğrulamamıştır, bu yüzden biz bir değer vermiyoruz. Kendi çekirdeğinizin değerini laboratuvar analiziyle öğrenin.

Aktif karbon yapacak alıcı için kaynak önemlidir: Fırat Üniversitesi sofralık zeytin çekirdeğini, İTÜ pirinadan ayrılan çekirdek parçalarını kullanmıştır. Yani alıcı, çekirdeğin hangi işten geldiğini ve ayrımın temizliğini sorar.

Her iki durumda da parti içinde tek kaynak, kuru ve yabancı madde içermeyen çekirdek tercih edilir.

Kuru ve küfsüz; ıslanmış çekirdek reddedilir.
Kaynak belli: sofralık zeytin atölyesi ya da pirina; ayrı partilerde tutun.
Tam tane ve tozdan arınmış; pirina ve kabuk kalıntısı alıcıya göre sınırlı.
Yabancı madde yok: taş, metal, plastik.
Yakıt alıcısı için ısıl değer ve kül analizi belgeyle gösterilir.

Kaynak: İstiklal Gazetesi · Talep artıyor! Zeytin çekirdeği ile ısınıyorlar (haber, 25 Ocak 2018; iki satış kooperatifi yöneticisinin açıklaması) · https://www.istiklal.com.tr/foto-galeri/talep-artiyor-zeytin-cekirdegi-ile-isiniyorlar-911830h · Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü · Zeytin Çekirdeğinden Aktif Karbon Üretimi (yüksek lisans tezi, 2017) · https://openaccess.firat.edu.tr/items/17b2c554-7070%2D4413-9f3f-23e6b70cb602 · İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü · H3PO4 Aktivasyonu İle Zeytin Çekirdeğinden Aktif Karbon Üretimi (yüksek lisans tezi, 2007) · https://polen.itu.edu.tr/items/f315923f-672d-448c-b5aa-e25d14ee74f0

Kim alır, ne için kullanılır?

Çekirdeğin alıcıları sektör sektör farklıdır. Alıcı ve satıcı kartları sayfanın altında ayrıntılıdır; burada kaynaklı kullanım yollarını veriyoruz.

Isınma yakıtı: İstiklal Gazetesi'ndeki habere göre Burhaniye ve Edremit satış kooperatifleri çekirdeği fosil yakıta alternatif kalorifer yakıtı olarak satmaktadır; alıcılar arasında apartmanlar, kooperatifler, siteler ve sanayi siteleri sayılmıştır. Yakma için kazan ve baca uyumunu ve emisyon durumunu belediye ile çevre müdürlüğünden teyit edin.

Aktif karbon: Fırat Üniversitesi tezinde zeytin çekirdeği ZnCl2 ve K2CO3 ile kimyasal aktivasyona tabi tutulmuş; ZnCl2 ile hazırlanan numunenin BET yüzey alanı 747,35 m2/g, aktivasyon verimi yüzde 31,25 bulunmuş ve metilen mavisi adsorpsiyon kapasitesi yüzde 98 olarak belirlenmiştir. Tez, aktif karbonun özellikle atık sulardaki boyar maddelerin giderilmesinde değerlendirilmesini önerir. İTÜ 2007 tezi ise fosforik asitle aktivasyon üzerinedir. Bunlar laboratuvar ölçeğinde çalışmalardır; sanayi tesisi kurulumu ayrı izin ve yatırım ister.

Termal işlemler: Marmara Üniversitesi'nin 2003 çalışması pirinayı biyokütle olarak ele almış; doğrudan yakma ve pirolizi farklı reaktörlerde incelemiştir. Çalışma sayısal verim vermemektedir (kaydı okundu).

Diğer kullanım yolları için sektör kartlarına bakın; kartlardaki alıcılar için çekirdeğin kullanımına dair ayrı bir kaynak okumadık.

Mevzuat: çekirdek atık mı, yan ürün mü?

Zeytin çekirdeğine özgü ayrı bir yakıt, gübre ya da atık düzenlemesi okumadık. Hukuki durum nasıl kullanıldığına bağlıdır.

Atık Yönetimi Yönetmeliği, üreticisi ya da elinde bulunduran tarafından çevreye atılan ya da bırakılan maddeyi atık sayar (md. 4). Aynı yönetmeliğin 19. maddesi yan ürünü tanımlar: üretim prosesinin ayrılmaz bir parçası olarak üretilen ve kapasite raporunda ürün ya da yan ürün olarak yer alan; kullanım talebi sürekli olan; doğrudan bir prosesde kullanılabilen; çevre ve insan sağlığına zarar vermeyecek tedbirler alınan maddeler belirli koşullarla atık sayılmayabilir. Bunun için Bakanlığa başvurulur (md. 19/2).

Yakıt olarak yakma: Ruhsat ve emisyon yükümlülükleri kazan boyutuna ve kullanım amacına göre değişir. Bu hükümleri okumadık; il çevre şehircilik müdürlüğü ve belediyeden teyit edin.

Aktif karbon üretimi: Tesis kurulumu, kimyasal kullanımı ve atık yönetimi için ilgili müdürlüklerin iznine bakılır; okuduğumuz bir hüküm yok.

Atık listesindeki (Ek-4) çekirdek için kod okuyamadık; kod yazmıyoruz.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği (md. 4, 19) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm

Alım-satım, nakliye ve depolama

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler kuruluk, temizlik, kaynak (sofralık atölyesi ya da pirina), ambalaj (çuval, dökme), parti büyüklüğü, analiz belgesi, nakliye mesafesi, sezon ve kullanım amacıdır. Sezon yağ sezonudur; arz bu dönemde artar.

Nakliye: Kapalı kasa ya da branda yağmurdan korur; ıslak çekirdek alıcıda sorun olur. Çuvallı taşıma elleçlemeyi kolaylaştırır.

Depolama: Kuru, kapalı, zeminden yalıtılmış ve havadar. Islaklık küfe yol açar.

İlan verirken kaynak, miktar (çuval ya da ton), kuruluk, teslim yeri ve varsa analiz belgesini yazın. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Sık sorulan sorular

Zeytin çekirdeği nereden çıkar?

Sofralık zeytin atölyelerinde çekirdeği çıkarılan taneden ve zeytinyağı fabrikasında pirinanın içinden ayrılarak. Üç fazlı sistem pirinası zeytin kabuğu, posa ve çekirdekten oluşur.

Kaynak: Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi · Türkiye'de Üç Fazlı Sistem Zeytinyağı Fabrikası Pirina Atığından Elde Edilen Kompostun Zeytin Fidanlarının Büyümesi Üzerine Etkileri (2026, 23(5): 1494-1504) · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4589306

Zeytin çekirdeği yakıt olarak kullanılır mı?

Evet. Burhaniye ve Edremit satış kooperatifleri çekirdeği kalorifer yakıtı olarak satmaktadır (2018 haberi). Isıl değer iddiası bağımsız ölçümle doğrulanmamıştır; kendi çekirdeğinizin değerini analizle öğrenin.

Çekirdekten aktif karbon yapılır mı?

Üniversite tezlerinde yapılmıştır. Fırat Üniversitesi tezinde ZnCl2 aktivasyonuyla BET yüzey alanı 747,35 m2/g bulunmuştur; İTÜ tezi fosforik asit aktivasyonuyla pirina çekirdeğini ele almıştır. Bunlar laboratuvar çalışmalarıdır.

Yılda ne kadar zeytin çekirdeği çıkar?

Fırat Üniversitesi tezi, Türkiye genelinde yılda 350 binden fazla ton zeytin çekirdeği üretildiğini yazar. Bu tezin verdiği bir tahmindir.

Çekirdek pirinadan nasıl ayrılır?

İTÜ tezinde pirina önce ön işlemden geçirilerek çekirdek parçaları ayrılmıştır. Ayırma yöntemi tez özetinde ayrıntılı değildir; tesisinize uygun yöntemi makine tedarikçinizle konuşun.

Kaynak: İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü · H3PO4 Aktivasyonu İle Zeytin Çekirdeğinden Aktif Karbon Üretimi (yüksek lisans tezi, 2007) · https://polen.itu.edu.tr/items/f315923f-672d-448c-b5aa-e25d14ee74f0

Çekirdek atık mı sayılır?

Çevreye atılır ya da bırakılırsa atık tanımına girer (Atık Yönetimi Yönetmeliği md. 4). Yan ürün koşulları md. 19'da sayılır ve uygunluk için Bakanlığa başvurulur. Çekirdeğe özgü hüküm okumadık; il müdürlüğünden görüş alın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği (md. 4, 19) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm

Çekirdek yakıtında kül ne kadar kalır?

Haberde bir kooperatif yöneticisi bir ton çekirdek yanınca ortalama 3-4 kilo kül kaldığını söylemiştir. Bu bağımsız ölçüm değildir; yakıt alıcısı analiz ister.

Ham çekirdeği aktif karbon için satabilir miyim?

Alıcı, çekirdeğin hangi işten geldiğini ve ne kadar temiz olduğunu sorar; Fırat tezi sofralık zeytin çekirdeğini, İTÜ tezi pirina çekirdeğini kullanmıştır. İlanınızda kaynağı yazın.

Pirinadan kalan yakıt ile çekirdek aynı mı?

Hayır. Pirina çekirdek, kabuk ve posa karışımıdır; çekirdek onun bir parçasıdır. Pirina kurutulursa yakıt olarak kullanılabilecek kuru madde 1000 ton zeytinde 225 ile 330 ton bulunmuştur (Marmara 2017).

Zeytin Cekirdegi kimden çıkar, kim toplar, kim işler ve kim kullanır: 12 sektör kaydı, her birinde kullanım yöntemi ve kalite ölçütü. Bu ürünü satıyor ya da arıyorsan ilanını fire ve yan ürün pazarında açabilirsin.

Zeytin Çekirdeği

Zeytin çekirdeği nedir, nereden çıkar?

Çekirdek nasıl ayrılır, toplanır ve saklanır?

Kalite ölçütleri

Kim alır, ne için kullanılır?

Mevzuat: çekirdek atık mı, yan ürün mü?

Alım-satım, nakliye ve depolama

Sık sorulan sorular

Zeytin çekirdeği nereden çıkar?

Zeytin çekirdeği yakıt olarak kullanılır mı?

Çekirdekten aktif karbon yapılır mı?

Yılda ne kadar zeytin çekirdeği çıkar?

Çekirdek pirinadan nasıl ayrılır?

Çekirdek atık mı sayılır?

Çekirdek yakıtında kül ne kadar kalır?

Ham çekirdeği aktif karbon için satabilir miyim?

Pirinadan kalan yakıt ile çekirdek aynı mı?

bu ürünü hangi sektörler kullanır

Üretici (2)

yag fabrikasi cekirdek ayirma

sofralik atolye cekirdek atigi

Toplayıcı (1)

biyokutle yakit toplayici

Dönüştürücü (5)

biyokutle isitma sistemleri (kiyi koy)

oyma takı + tespih ustasi

endustriyel parlatici tesisi

aktif karbon + biyokomur tesisi

briket + pellet fabrikalari

İşletme (2)

aricilik - polen tedariki

pellet soba + kazan kullanici

Bireysel (1)

hobi tespih + el sanati

Lojistik (1)

kuru yuk cuval / dokme

Zeytin Cekirdegi hakkında soru sor