Ağaç Parke (Masif ve Lamine Hammadde)

Ağaç parke, zemin döşemesi için üretilen ahşap tahtadır. Masif parke baştan sona ağaçtır; lamine parke ise ince bir ahşap yüzeyin taşıyıcı tabakaya yapıştırıldığı çok katmanlı üründür. Bu rehber parkenin hammaddesini, kullanılan türleri, standart ailesini, nem ve boyut kararlılığını ve alım-satımda nelere bakılacağını anlatır.

Düz sıralı kısa tahtalardan döşenmiş, damarları görünen açık kahverengi ahşap parke yüzeyi. · ClassicallyPrinted, Pixabay lisansı

Ağaç parke nedir, hangi türleri vardır?

Ağaç parke iki ana gruba ayrılır. Tek tabakalı parkeler, yani masif parkeler, baştan sona aynı ağaçtan yapılır. Çok tabakalı parkeler ise üstte ahşap bir yüz, altta taşıyıcı katmanlardan oluşur. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi'ndeki bir derleme makalesi tek tabakalı parkeleri kendi içinde karşılaştırır ve hepsinin birer döşeme malzemesi olduğunu, fabrika çıkışındaki nem düzeylerinin benzer olduğunu, ama ölçü, ölçü toleransı, geçme profili ve döşeme deseni bakımından belirgin biçimde ayrıştığını yazar.

Aynı makale tek tabakalı parkeyi şu başlıklarda sayar: klasik masif parke, klasik mozaik parke, şerit (lamel) parke, lam parke ve geçmeli masif parke. Her biri için ayrı bir Türk standardı vardır. Bu yüzden "parke" derken hangisini kastettiğinizi baştan netleştirin.

Hammadde açısından parkenin ürünü, kerestedir. Parke üreticisi tomruğu keresteye, kerestesini parke tahtasına çevirir. Kereste ve tomruk bilgisi için kayın kereste ve meşe kereste rehberlerimize bakın; burada tekrar edilmez.

Kaynak: İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi · Tek Tabakalı Masif Parkeler ve ilgili Standartlar (yalnız kayıt sayfası özeti okundu) · https://dergipark.org.tr/tr/pub/jffiu/article/197279

Hangi ağaçlardan parke yapılır?

Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi dergisindeki 2007 tarihli çalışma, Türkiye parke sanayisinde en çok kullanılan iki türün kayın ve meşe olduğunu yazar. Örnekler Akyazı, Hendek ve Düzce'deki fabrikalardan alınmıştır. Eski bir Türk standardı (TS 73, 1987) da meşe ve kayın parkesini kapsar (İstanbul Üniversitesi makalesine göre).

İstanbul Teknik Üniversitesi'nde 2010'da yapılan bir doktora çalışması da masif parke boyutsal kararlılığı için meşe ve sapelli türlerini kullanmıştır. Sapelli, ithal bir tropik türdür; yerli hammadde değildir.

Cins seçimini etkileyen şey genellikle sertlik, renk, damar deseni, işlenebilirlik ve bölgedeki tomruk arzıdır. Bunların sayısal sınırlarını (sertlik değeri gibi) bu rehber vermez; okunmuş bir kaynağa dayanmaz.

Kaynak: Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, cilt 3, sayı 2, 2007 · Masif Parkelerde Kalite Sınıflarına Göre Yüzey Pürüzlülüğü (yalnız kayıt sayfası özeti okundu) · https://dergipark.org.tr/tr/pub/duzceod/article/291065 · İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi · Tek Tabakalı Masif Parkeler ve ilgili Standartlar (yalnız kayıt sayfası özeti okundu) · https://dergipark.org.tr/tr/pub/jffiu/article/197279 · İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, doktora tezi, 2010 · Masif Ahşap Parklerin Boyutsal Kararlılığının Araştırılması (yalnız kayıt sayfası özeti okundu) · https://polen.itu.edu.tr/items/3f14a499-467b-4d83-8669-be0dad248966

Parke kalitesi ve kalite sınıfları

Masif parkelerde kalite sınıfları vardır. 2007 tarihli Düzce çalışması, kayın ve meşe parkelerde kalite sınıflarına göre yüzey pürüzlülüğünün değiştiğini, ama bu farkın istatistik olarak anlamlı olmadığını bulmuştur. Pürüzlülük iğne taramalı ölçme yöntemiyle ölçülmüştür. 2002 tarihli bir İstanbul Üniversitesi makalesi de aynı konuyu yurt içinde üretilen meşe ve kayın masif parkelerde araştırmıştır; makalenin özeti okunamadığı için bulguları yazılmadı.

Sınıfların adı, sayısı ve tanımı, ilgili Türk standardında yazılıdır. Bu standardın metni okunmadığı için sınıf tanımını burada vermiyoruz. Parti alırken tedarikçiden, ürünün hangi standarda ve hangi sınıfa göre üretildiğini yazılı isteyin.

Gözle bakılacak şeyler yine de vardır: tahtaların düz olması, kenarların temiz işlenmiş olması, geçme profillerinin birbirini tutması, rengin parti içinde ahenkli olması ve çatlak ya da büzülme izi bulunmaması.

Kaynak: Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, cilt 3, sayı 2, 2007 · Masif Parkelerde Kalite Sınıflarına Göre Yüzey Pürüzlülüğü (yalnız kayıt sayfası özeti okundu) · https://dergipark.org.tr/tr/pub/duzceod/article/291065 · İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, cilt 1, sayı 52, 2002 · Türkiye'de üretilen meşe ve kayın masif parkelerin yüzey pürüzlülüğü üzerine araştırmalar (yalnız başlık okundu, özet yok) · https://dergipark.org.tr/en/pub/jffiu/article/198718

Nem, kuruma ve boyut kararlılığı

Ahşap nemle şişer, kuruyunca büzülür. Parkede bu hareket, tahtalar arasında aralık, kabarma ya da bükülme olarak görülür. İTÜ'de 2010'da yapılan doktora çalışmasında parke tahtaları yüzde 85 ve yüzde 35 bağıl nemde şartlandırılarak boyut ve geometri değişimleri ölçülmüştür; yoğunluk ve radyal ile teğet yönlü şişme ve büzülme de ayrıca ölçülmüştür.

Aynı çalışmada, kanal açmanın boyutsal ya da geometrik kararlılığı artırmadığı, zımparalama ve ardışık iklim şartlandırmasının ise kararlılığı artırdığı bulunmuştur. Yazar, parke tahtalarının döşemeden önce döşeme ortamında alıştırılmasını (şartlandırma) önerir.

Bu rehber bir "uygun kuruma nemi yüzdesi" vermez, çünkü okunmuş bir standart ya da makale metninde bu değer görülmedi. İstanbul Üniversitesi makalesi, fabrika çıkışı nem düzeylerinin tek tabakalı parkeler arasında benzer olduğunu söyler ama sayı vermez. Nem ölçümü için ilgili Türk standartlarına (TS EN 13182 serisi anılır) başvurun ve ürününüzün teslim nemini tedarikçiden yazılı alın.

Pratik uyarı: parkeyi şantiyeye getirdikten sonra hemen döşemeyin. Ortama alıştırmak, yukarıdaki doktora çalışmasının önerisidir.

Kaynak: İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, doktora tezi, 2010 · Masif Ahşap Parklerin Boyutsal Kararlılığının Araştırılması (yalnız kayıt sayfası özeti okundu) · https://polen.itu.edu.tr/items/3f14a499-467b-4d83-8669-be0dad248966 · İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi · Tek Tabakalı Masif Parkeler ve ilgili Standartlar (yalnız kayıt sayfası özeti okundu) · https://dergipark.org.tr/tr/pub/jffiu/article/197279

Standart ailesi ve belgeler

İstanbul Üniversitesi makalesine göre tek tabakalı parkelerin standartları şunlardır: klasik masif parke için TS 73 EN 13226, klasik mozaik parke için TS 200 EN 13488, şerit (lamel) parke için TS EN 14761, lam parke için TS EN 13227, geçmeli masif parke için TS EN 13228 (hepsi 2004 tarihli sürümleriyle anılır). Nem ölçümüne ilişkin TS EN 13182-1 ve -2 de kaynakçada geçer.

Bu standartların metinleri okunmadı. Kapsamı, boyut toleranslarını, nem aralığını ve sınıf tanımını bilmek için standardın güncel sürümünü Türk Standardları Enstitüsü'nden temin edin. Güncel sürümün hangisi olduğunu da oradan teyit edin; makalede anılan sürümler eski olabilir.

Tedarikçiden isteyebileceğiniz belgeler: ürünün hangi standarda göre üretildiği, ürün tipi ve sınıfı, ağaç türü, teslim nemi ve ambalaj bilgisi. Hangisinin yasal olarak zorunlu olduğu ürüne ve satış kanalına göre değişir; ilgili kurumdan teyit edin.

Alım-satım, depolama ve nakliye

Fiyatı satıcı belirler; bu rehber fiyat vermez. Parke fiyatını etkileyen başlıca etkenler tür, parke tipi, sınıf, kalınlık ve genişlik, yüzey işlemi, partinin büyüklüğü ve teslim yeridir.

Toptan alırken parti içi örnek isteyin: hem renk ahengi hem de geçme profilinin tutması için birkaç kutuyu yan yana deneyin. Aynı parti numarasından aldığınızdan emin olun.

Depolamada parkeyi kuru, kapalı ve havalandırmalı yerde, zemine değmeden paletle tutun. Nemli ortamda bekleyen parke şişer, kuru sıcak ortamda çatlayabilir. Okuduğumuz kaynaklarda azami depolama süresi yazılı değildir.

Nakliyede, kaynağı yasal yollarla sağlanmış işlenmiş ürün nakliye tezkeresine ve elektronik taşıma belgesine tabi değildir; irsaliyeli faturaya tabidir (Orman Emvali veya Odun Dışı Ürünlere Verilecek Taşıma Belgeleri Hakkında Yönetmelik, md. 27/4). Parke tomruktan çıkan bir işlenmiş üründür; hammadde olan tomruk ve kereste ise orman emvali olarak ayrıca değerlendirilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 24 Ağustos 2024 tarihli ve 32642 sayılı sayı · Orman Emvali veya Odun Dışı Ürünlere Verilecek Taşıma Belgeleri Hakkında Yönetmelik (md. 27) · https://www.alomaliye.com/2024/08/24/orman-emvali-veya-odun-disi-urunlere-verilecek-tasima-belgeleri-24-08-2024/ · İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi · Tek Tabakalı Masif Parkeler ve ilgili Standartlar (yalnız kayıt sayfası özeti okundu) · https://dergipark.org.tr/tr/pub/jffiu/article/197279

Sık sorulan sorular

Masif parke ile lamine parke arasındaki fark nedir?

Masif parke baştan sona aynı ağaçtan yapılır. Lamine (çok tabakalı) parkede üstte ahşap bir yüz, altında taşıyıcı katmanlar bulunur. Bu rehber ağırlıkla tek tabakalı masif parkeyi anlatır; çok tabakalı parkenin standart ailesi okunmadığı için ayrıntı verilmedi.

Türkiye'de parke için en çok hangi ağaçlar kullanılır?

Düzce Üniversitesi dergisindeki 2007 tarihli çalışmaya göre parke sanayisinde en çok kullanılan türler kayın ve meşedir. İTÜ'deki bir doktora çalışması ise meşe ve ithal tropik bir tür olan sapelli ile yapılmıştır.

Masif parke hangi standartlara göre üretilir?

İstanbul Üniversitesi makalesine göre klasik masif parke için TS 73 EN 13226, mozaik parke için TS 200 EN 13488, şerit parke için TS EN 14761, lam parke için TS EN 13227 ve geçmeli masif parke için TS EN 13228 anılır. Güncel sürümü Türk Standardları Enstitüsü'nden teyit edin.

Parkenin nemi yüzde kaç olmalı?

Okuduğumuz kaynaklarda bu değer yazılı değildir; sayı vermiyoruz. Fabrika çıkışı nemlerin tek tabakalı parkelerde benzer olduğu belirtilir. Teslim nemini tedarikçiden yazılı alın, ölçüm yöntemi için TS EN 13182 serisine bakın.

Parkeyi döşemeden önce neden bekletmek gerekir?

İTÜ'deki 2010 tarihli doktora çalışması, ardışık iklim şartlandırmasının boyut ve geometri kararlılığını artırdığını bulmuş ve parke tahtalarının döşeme ortamında alıştırılmasını önermiştir. Bekleme süresini üretici talimatından teyit edin.

Parkenin altına kanal açmak tahtayı daha kararlı yapar mı?

İTÜ'deki çalışmaya göre kanal açmak boyutsal ya da geometrik kararlılığı artırmamıştır. Yazar yine de kanalı, alt yüzü belirlemek ve yapıştırma alanını artırmak için önerir.

Kalite sınıfı yüksek parke gerçekten daha pürüzsüz müdür?

Düzce çalışmasında kayın ve meşe parkelerde kalite sınıflarına göre yüzey pürüzlülüğü değişmiş, ama bu fark istatistik olarak anlamlı bulunmamıştır. Sınıf, pürüzlülükten çok standartta tanımlı diğer kusur ölçütlerine bağlıdır; tanımı standarttan okuyun.

Parke satarken nakliye belgesi gerekir mi?

Kaynağı yasal yollarla sağlanmış işlenmiş ürün için nakliye tezkeresi ya da elektronik taşıma belgesi aranmaz; irsaliyeli fatura ya da sevk irsaliyesi kullanılır. Tomruk ve kereste ise orman emvali sayılır; özel durumu orman işletme müdürlüğünden teyit edin.