Kaplamalık Tomruk ve Kaplama

Kaplamalık tomruk, ince ağaç kaplama yaprağı çıkarmak için seçilen, düzgün ve temiz gövde parçasıdır. Kaplama; mobilya, kapı ve dekorasyonda masif ağaç görünümünü ince bir yaprakla verir. Bu rehber kaplamanın nasıl üretildiğini, hangi tomruğun kaplamaya gittiğini, devlet ormanlarından nasıl alınacağını ve alım-satımda nelere bakılacağını anlatır.

Kaplamalık tomruk ve kaplama nedir?

Ağaç kaplama, tomruktan dilme ya da soyma yoluyla çıkarılan çok ince ağaç yapraktır. Mobilya ve dekorasyonda yüzey olarak kullanılır. Kesme ya da dilme adı verilen yöntemle üretilen kaplama levha için TOBB kapasite kriterinde piyasa talebinin genellikle 0,6 ile 1 milimetre arasında kalınlıkta olduğu yazılır; hesaplarda ortalama 0,8 milimetre kabul edilmiştir (TOBB, 2011).

Kaplamalık tomruk, bu işe gidecek kadar düzgün, kusursuz ve desenli gövde parçasıdır. Her tomruk kaplamaya uymaz. Aynı ağaçtan çıkan tomruğun alt ve düzgün kısmı kaplamaya, kusurlu kısmı kerestelik ya da sanayi odununa gider. Bu yüzden kaplamalık, bir ağaç türü değil, bir kalite ayrımıdır.

Türkiye'de kaplama için akla ilk gelen türler kayın, meşe ve ceviz ağacıdır. TOBB kriterinde kayın ve meşe için verim örnekleri verilir; ceviz için okuduğumuz kaynakta ayrı bir değer yoktur. Bu rehber cevize özel eşik ya da verim yazmaz.

Kaplamalığın "resmî sınıfı" konusunda dikkat: Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik metninde "kaplamalık" sözcüğü geçmez. Devlet ormanındaki bir partinin kaplamalık olarak mı yoksa tomruk olarak mı satıldığı, o ihalenin ilanında ve şartnamesinde yazılan sınıftan anlaşılır. Sınıf kodunu ve ölçü şartını ihale şartnamesinden okuyun.

Kaynak: TOBB Sanayi Müdürlüğü · Ağaç Kaplama Levhaları (Yaprakları) İmalatı kapasite kriteri (Birlik Yönetim Kurulu kararı, 7.7.2011) · https://www.tobb.org.tr/SanayiMudurlugu/Documents/KapasiteKriterleri/4-A%C4%9Fa%C3%A7%20kaplama%20levhalar%C4%B1.pdf · T.C. Resmî Gazete · 25 Haziran 2021 tarihli ve 31522 sayılı sayı · Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (md. 5, 6, 7, 9) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/06/20210625-18.htm

Kaplama nasıl üretilir?

TOBB kriteri kesme kaplamanın sekiz adımını sıralar. Birinci adımda tomruk dört yanından ve gerekirse uçlarından kesilip tranş makinesine konabilecek biçimde prizma haline getirilir. İkinci adımda prizmalar buhar havuzlarında belirli bir süre buharlanır. Üçüncü adımda yüzeydeki çatlak, patlak ve kabuk gibi istenmeyen kısımlar baltayla temizlenir.

Dördüncü adımda prizma tranş makinesinde brüt levha haline gelir. Beşinci adımda levhalar kurutulur. Altıncı adımda aynı özellikteki yapraklar dizi halinde demetlenir ve bir süre bekletilerek klimatize edilir. Yedinci adımda uçlar ve kenarlar giyotinde kesilerek paket içinde kusursuz ve dikdörtgen yaprak elde edilir. Sekizinci adımda kalite kontrol, ölçme ve yazma işlemlerinden sonra istiflenip depolanır.

Kaplamada asıl fire, bu sırada çıkar. TOBB, tranşa kadar olan ara zayiatı (şerit testere, buharlama, baltalama, artık kalas) yaklaşık yüzde 15 ile 25 arasında kabul eder. Yani bir metreküp tomruğun hepsi kaplamaya dönmez; işin ekonomisi bu kayıp üzerinden hesaplanır.

Kaplama verimi: tomruktan paketlenmiş net kaplamaya (TOBB kapasite kriteri örnekleri, 2011)
Yerli ağaç türleri için genel aralık	Tomruğun yüzde 12 ile 50 arası net kaplamaya döner (1 metreküpten 0,120 ile 0,500 metreküp)
Yalnız kayın işlenirse	Yüzde 25 ile 45 arasında değerler kabul edilebilir; örnek hesapta ortalama yüzde 35
Yalnız meşe işlenirse	Yüzde 15 ile 35 arasında değişir; örnek hesapta ortalama yüzde 25
Yabancı (egzotik) türler	Yüzde 40 ile 60 arası kabul edilir
Ceviz	Okuduğumuz kaynakta ayrı değer yok; yazılmadı

Hangi tomruk kaplamaya gider, kalite neye bakılır?

TOBB kriteri, kaplamadan çıkan net miktarın tomruğun ağaç cinsine ve türüne, çapına, kalitesine (renk, doku, ölçü), buharlama durumuna, bıçak bakımına ve kurutma düzenine göre değiştiğini söyler. Yani iyi kaplama tomruğunu seçerken sorulacak sorular şunlardır: tür ne, çap ne, renk ve doku düzgün mü, ölçüsü makinenin kabul edeceği boyda mı.

Tomruğun içinde kusur ne kadar azsa, aynı tomruktan o kadar fazla ve geniş yaprak çıkar. Kabuk altı çatlakları, dış gövdeye çıkan kusurlar ve eğrilik kaplamada fireyi artırır. Bunun resmî ölçüsünü ve sınıf tablosunu bu rehber vermez; çünkü okuduğumuz resmî metinlerde yoktur. Güvenilir kaynak, satın alacağınız partinin şartnamesi ve işlemeyi yapacak fabrikanın kendi kabul koşuludur.

Kayın tomruğunda renk bozulması (ardaklanma) ve depolama süresi, kaplama kalitesini doğrudan etkileyen konulardandır. Kayın kerestesi için ayrı rehberimiz var; kayın ve meşenin genel özelliklerini orada okuyabilirsiniz, burada tekrar edilmez.

Devlet ormanından kaplamalık tomruk nasıl alınır?

Devlet ormanlarından elde edilen ürünlerin satışı, 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 30. maddesine dayanan Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'le yürür (Resmî Gazete 25.6.2021, sayı 31522). Piyasa satışlarında ve dikili ağaç satışlarında esas yöntem açık artırmadır. Satılamayan ürünler pazarlıkla satılabilir (md. 5).

İhale ilanları belirli bir tutarın üstünde Resmî Gazete, yerel gazete, belediye ilan araçları ve internet sitesinde, en az on gün önce duyurulur (md. 7). İhaleye girenler geçici teminat yatırır; kesinleşen ihalede teminat kesin teminata dönüşür (md. 8). Teminat oranını yönetmelik metninden ve ilandan teyit edin.

Tahsisli satış ayrı bir yoldur ve alıcı gruplarını sayar (md. 9). Kaplama fabrikası bu gruplar arasında ayrıca anılmaz; madde 9'daki grupların hangisine girdiğinizi orman bölge müdürlüğünden teyit edin.

Taşıma için belge gerekir. Metreküp, ster ya da ağırlıkla ölçülen orman emvali nakliye tezkeresine ya da elektronik taşıma belgesine bağlıdır (md. 27). Taşıyıcı belgeyi yanında bulundurmak ve istendiğinde göstermek zorundadır (md. 20). Orman emvalinin ölçüsü ve istifi için 1986 tarihli Orman Emvalinin İstihsaline Ait Yönetmelik'te metreküp ölçülen emval için TS 1350, ster ölçülen emval için TS 2378 standardı anılır (md. 22).

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 25 Haziran 2021 tarihli ve 31522 sayılı sayı · Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (md. 5, 6, 7, 9) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/06/20210625-18.htm · T.C. Resmî Gazete · 24 Ağustos 2024 tarihli ve 32642 sayılı sayı · Orman Emvali veya Odun Dışı Ürünlere Verilecek Taşıma Belgeleri Hakkında Yönetmelik (md. 5, 20, 27) · https://www.alomaliye.com/2024/08/24/orman-emvali-veya-odun-disi-urunlere-verilecek-tasima-belgeleri-24-08-2024/ · Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı · Orman Emvalinin İstihsaline Ait Yönetmelik (Resmî Gazete 24.9.1986, sayı 19231; md. 3, 16, 22) · https://www.lexpera.com.tr/mevzuat/yonetmelikler/orman-emvalinin-istihsaline-ait-yonetmelik

Kimler alır, nerede kullanılır?

Kaplamayı kaplama fabrikaları üretir; kaplama sonra mobilya, kapı, panel ve dekorasyon üreticilerinin masif ya da levha yüzeylerine yapıştırılır. Kaplamalık tomruğu alanlar, bu fabrikalardır. Tomruğu satan taraf devlet ormanı ya da özel orman sahibidir.

Marmara bölgesinde orman bölge müdürlüklerinin açık artırmalarına katılan 265 alıcıyla yapılan 2020 tarihli bir araştırmada, firmaların endüstriyel odun hammaddesi taleplerini karşılamada ilk sırada OGM piyasa satışlarının geldiği, açık artırmalarda en çok talep edilen ürünün yaklaşık yüzde 78 ile tomruk olduğu ve alıcıların en çok karaçam, kayın ve göknarı tercih ettiği yazılıdır. Bu bulgular tüm tomruk için geçerlidir; kaplamalığa ayrılmış sayı değildir.

Kaplama üretiminden çıkan artıklar (prizma kapakları, kenar kesikleri, talaş) ayrı bir yan ürün zinciridir. Talaşı ve yonga artıklarını talaş sayfasından okuyabilirsiniz.

Kaynak: Eurasian Journal of Forest Science, cilt 8, sayı 4, 2020 · Orman Bölge Müdürlükleri Açık Artırmalı Satışlarına Katılan Alıcıların Beklentileri: Marmara Bölgesi Örneği (yalnız kayıt sayfası özeti okundu) · https://dergipark.org.tr/tr/pub/ejejfs/article/823310 · TOBB Sanayi Müdürlüğü · Ağaç Kaplama Levhaları (Yaprakları) İmalatı kapasite kriteri (Birlik Yönetim Kurulu kararı, 7.7.2011) · https://www.tobb.org.tr/SanayiMudurlugu/Documents/KapasiteKriterleri/4-A%C4%9Fa%C3%A7%20kaplama%20levhalar%C4%B1.pdf

Alım-satım, depolama ve nakliye

Fiyatı satıcı ve ihale belirler; bu rehber fiyat vermez. Kaplamalık tomruğun fiyatını etkileyen başlıca etkenler tür, çap, boy, düzgünlük ve renk-doku kalitesi, teslim yeri ve partinin büyüklüğüdür. Devlet ormanı ihalesinde muhammen bedelin bölgeye göre belirlendiği yönetmelikte yazılıdır (md. 4).

Satın almadan önce tomruğu yerinde ya da fotoğrafla görün. Aynı partide tek tek tomruk numarası, çapı ve boyu yazılı bir liste isteyin. Ölçü, ilgili ölçü tutanağı ve istif kurallarıyla uyumlu olmalıdır.

Depolamada tomruk, uzun süre açıkta ve güneşte bekletilirse uçlarından çatlar ve renk bozulabilir. Okuduğumuz resmî metinlerde kaplamalık tomruk için bir azami bekleme süresi yazılı değildir; süreyi kaplama fabrikanıza danışın.

Nakliyede belge, kamyonda hazır olmalıdır. İşlenmiş ürünler (kaplama yaprak gibi), kaynağı yasal yollarla sağlanmışsa nakliye tezkeresine ve elektronik taşıma belgesine tabi değildir; irsaliyeli faturaya tabidir (md. 27/4).

Sık sorulan sorular

Kaplamalık tomruk ile normal tomruk arasındaki fark nedir?

Kaplamalık, düzgün, kusursuz ve desenli gövde parçasıdır; kaplama makinesine uygun ölçüde ve temizlikte olmalıdır. Aynı ağacın kusurlu kısmı kerestelik ya da sanayi odunu olarak satılır. Resmî sınıf adı ve ölçü eşiği, ihale şartnamesinde yazılır.

Kaplamanın kalınlığı ne kadardır?

TOBB kapasite kriterinde kesme kaplama levhasının en fazla 3 milimetre olabileceği, piyasa talebinin ise genellikle 0,6 ile 1 milimetre arasında olduğu yazılır; hesaplarda ortalama 0,8 milimetre kabul edilir.

Bir metreküp tomruktan ne kadar kaplama çıkar?

TOBB kriterine göre yerli türlerde tomruğun yüzde 12 ile 50 arasında paketlenmiş net kaplamaya dönebilir. Yalnız kayın işlenirse yüzde 25 ile 45, yalnız meşe işlenirse yüzde 15 ile 35 arası örnek verilmiştir. Gerçek oran tomruğun kalitesine ve fabrikaya göre değişir.

Ceviz ağacından kaplama yapılır mı, nasıl satılır?

Ceviz için bu rehberde okunmuş bir verim ya da sınıf kaynağı yoktur; bu yüzden değer yazılmadı. Ceviz ağacını kesmek ve satmak, ağacın nerede yetiştiğine (orman, tarla ya da bahçe) göre farklı belgeye bağlıdır. İl tarım ve orman müdürlüğünden teyit edin.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 24 Ağustos 2024 tarihli ve 32642 sayılı sayı · Orman Emvali veya Odun Dışı Ürünlere Verilecek Taşıma Belgeleri Hakkında Yönetmelik (md. 5, 20, 27) · https://www.alomaliye.com/2024/08/24/orman-emvali-veya-odun-disi-urunlere-verilecek-tasima-belgeleri-24-08-2024/

Devlet ormanından kaplamalık tomruk almak için ne yapmak gerekir?

Piyasa satışlarında esas yöntem açık artırmadır. İhale ilanını izler, şartnamede kaplamalık sınıfını ve ölçüyü okur, teminatı yatırır ve ihaleye girersiniz. Satılamayan ürün pazarlıkla satılabilir. Ayrıntıyı orman bölge müdürlüğünden teyit edin.

Kaplamalık tomruğu kamyonla taşırken hangi belge lazım?

Metreküp, ster ya da ağırlıkla ölçülen orman emvali için nakliye tezkeresi ya da elektronik taşıma belgesi gerekir. Taşıyıcı belgeyi yanında bulundurur. Belge türü ve düzenleme yetkisi için orman işletme müdürlüğüne danışın.

Kaplama üretiminde ne kadar fire çıkar?

TOBB kriteri, tranşa kadar olan şerit, buharlama, baltalama ve artık kalas kayıplarını yaklaşık yüzde 15 ile 25 arasında kabul eder. Üstüne tranş sonrası kusurlar eklenir; bu yüzden net kaplama verimi tomruğun bir kısmıdır.

Kaplama ile masif ağaç arasındaki fark nedir?

Kaplama, tomruktan dilinen ince yapraktır ve genellikle bir taşıyıcı yüzeye yapıştırılır. Masif ahşap ise tüm kalınlığıyla ağaçtır. Kayın ve meşe kerestesi için ayrı rehberlerimiz var.

Kaplamalık Tomruk ve Kaplama