Satılamayan Ürün

Satılamayan ürün; kalibre dışı kalan, şekli bozuk, fazla gelen ya da sezon sonunda stokta kalan, ama güvenli ve temiz taze üründür. Bu rehber, bu ürünü kimin alabileceğini, ilanın nasıl yazılacağını, gıda güvenliği sınırını ve gıda olmaktan çıktığında hangi yolların açık olduğunu kaynaklarıyla anlatır.

Düzgün olmayan, çıkıntılı biçimli bir patates, açık renk zeminde. · mdgrafik0, Pixabay lisansı

Satılamayan ürün nedir, neden satılamaz?

Tarlada ya da bahçede her ürün aynı boyda ve aynı biçimde çıkmaz. Elek altında kalan, eğri büğrü büyüyen, kabuğunda küçük çizik olan ya da toptancının istediği sınıfa girmeyen ürün satılamayan ürün olur. Bir de sezon sonu fazlası vardır: sipariş iptal olmuş, hal fiyatı düşmüş ya da depoda beklerken yer kalmamıştır. İkisinin ortak noktası şudur: ürünün kendisi bozuk değildir, yalnızca ilk alıcıya uygun değildir.

Bu ayrım rehberin omurgasıdır. Kalibre dışı, şekli bozuk ya da fazla gelen ürün, güvenli olduğu sürece hâlâ gıdadır ve gıda olarak satılabilir. Çürümüş, küflenmiş, ezilip sızmış ya da bulaşmış ürün ise artık satılamayan ürün değil, gıda dışı bir yan üründür; onun yolu kompost, biyogaz ya da atık mevzuatıdır. O konu "Çürük meyve ve sebze" rehberinde ayrı anlatılır. Burada söz ettiğimiz ürün temiz, sağlam ve taze olan üründür.

Neden satılamadığını bilmek, kime satılacağını da belirler. Küçük boy ürünü hazır gıda yapan işletme ya da yöresel pazar alır. Şekli bozuk ürünü doğrayıp işleyen konserve, turşu, salça ya da kurutma atölyesi önemsemez, çünkü şekil işlemede kaybolur. Fazla gelen ama kusursuz ürünü ise yeniden sofra sebzesi olarak satmak mümkündür. Her sebebin kendi alıcısı vardır.

Fire pazarında benzer iki rehber daha var: ikinci kalite meyve ve ikinci kalite sebze. Onlar ürün bazında kalite sınıfını ve alıcı sektörleri anlatır. Bu rehber ise ürün cinsinden bağımsız olarak "elimdeki ürünü nasıl ve kime çıkarırım" sorusuna bakar; tekrarlamamak için o rehberlerin içindeki alıcı ve fuar listelerini burada yazmıyoruz.

Gıda güvenliği sınırı: ne zaman hâlâ gıdadır?

5996 sayılı Kanunun 21. maddesi şunu söyler: güvenilir olmayan gıda piyasaya arz edilemez. İnsan sağlığı için tehlike oluşturan ve tüketime uygun olmayan gıda güvenilir olmayan gıda sayılır. Maddeye göre bir gıdanın tüketime uygun olup olmadığı belirlenirken yabancı madde karışması da dahil her tür bulaşıklık ile çürüme, bozulma ve kokuşma dikkate alınır. Yani sınır şekil ya da boy değil, bulaşıklık ve bozulmadır.

Aynı madde bir partiyle ilgili önemli bir kural da koyar: bir seri, parti ya da sevkiyatta aynı sınıf veya çeşit gıdanın bir bölümünün güvenilir olmadığı anlaşılırsa ve geri kalanının güvenilir olduğu ispat edilemezse, o partinin tamamı güvenilir olmayan sayılır. Pratik sonucu şudur: çürüğü ayırmadan kasaya doldurulan karışık parti, içindeki sağlam ürünü de değersiz kılabilir. Ayırma işi satıştan önce yapılır, kasada değil tarlada ya da sıralama bandında.

Kalibre dışı ürünü satarken yapılacak şeyler basittir: çürük, ezik, kurtlu ve küflü ürünü ayıklamak; toprak, yaprak ve yabancı maddeden temizlemek; ürünü kasaya temiz ve kuru bırakmak; ilanda "kalibre dışı, sağlam" gibi gerçeği açıkça yazmak. İlanda ürünü olduğundan iyi göstermek, alıcıyla sorun çıkmasının en kısa yoludur.

Ticaret Bakanlığı'nın sebze ve meyve ticaret standartları tebliği, ambalajlama, taşıma, depolama ve perakende sunumda uyulacak usulleri kapsar; ambalajların her türlü yabancı maddeden arındırılmasını ister ve bazı ürünler için soğutmalı reyon şartı koyar. Okuduğumuz kısımda "ikinci sınıf" etiketi, ayrı reyon ya da kalibre dışı ürünün satışına özgü bir hüküm yoktur. Ek listelerini görmedik; hangi ürünün hangi şarta bağlı olduğunu il ticaret müdürlüğünden ve il tarım ve orman müdürlüğünden teyit edin.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (RG 13.6.2010/27610; md. 21 gıda ve yem güvenilirliği şartları) · https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5996.pdf · T.C. Ticaret Bakanlığı · Sebze ve Meyvelerin Toptan ve Perakende Ticaretinde Uyulması Gereken Standartlar Hakkında Tebliğ (RG 29.6.2021/31526; yalnız künye ve md. 2, 5, 8 görüldü) · https://www.lexpera.com.tr/resmi-gazete/metin/sebze-ve-meyvelerin-toptan-ve-perakende-ticaretinde-uyulmasi-gereken-standartlar-hakkinda-teblig-1

Ürün satılamayınca hangi yollar açık?

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın gıda kaybı ve israfı stratejisi bir öncelik sırası kullanır: önce kaybı önlemek, sonra gıdayı kurtarıp insanlara ulaştırmak, olmazsa hayvan yemi olarak değerlendirmek, en sonda geri dönüşüme ve atığa gitmek. Bu sıra bir arama özetinden bilinmektedir; strateji belgesinin kendisini açıp okuyamadığımız için adres vermiyoruz. Sıra, Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin atık hiyerarşisiyle uyumludur: yönetmelik önce önlemeyi, sonra yeniden kullanım, geri dönüşüm ve geri kazanımı, en son bertarafı sayar.

Birinci yol, ürünü yine insan gıdası olarak satmaktır: yöresel pazar, hazır yemek ve toplu yemek işletmeleri, kurutma ya da salça yapan atölyeler, turşucular, dondurma ve konserve işleyenler. Kalibre dışı ürün, şekli önemsiz olan her işleme için uygundur. İkinci yol bağıştır. Gıda bağışına özgü bir yönetmelik bulamadık; bağış yapmadan önce il tarım ve orman müdürlüğünden ve ilgili belediyeden güncel kuralı sorun.

Üçüncü yol hayvan yemidir. Yem mevzuatında 20 Aralık 2025 tarihli değişiklik "gıdadan dönüştürülmüş yem" tanımını getirdi. Tanıma göre bu yem, Türk Gıda Kodeksi'ne uygun üretilmiş ama uygulama süreci, paketleme ve lojistik hataları gibi nedenlerle insan tüketimine sunulamayan gıdalardan elde edilir; hayvan sağlığı açısından risk taşımaması gerekir ve hazır yemekten gelen ürünler kapsam dışındadır. Bu hükmün büyük bölümü yayımdan altı ay sonra yürürlüğe girer; yani çiftlikte yeni uygulama başlıyor olabilir. Hangi ürünün hangi hayvana ve hangi koşulla verilebileceğini il müdürlüğünden teyit edin.

Dördüncü yol kompost ya da biyogazdır. Kompost Tebliği biyobozunur atıkların ayrı toplanıp kompost tesisinde işlenmesini düzenler. Ancak bu yola yalnızca artık gıda olmaktan çıkmış ürün gider. Sağlam ürünü komposta atmak, hem emeği hem de gıdayı kaybetmektir; sıradaki yol önce denenmelidir.

Kaynak: T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı · Atık Yönetimi Yönetmeliği (RG 2 Nisan 2015; md. 4, 5, 19) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik (RG 20.12.2025/33113; md. 2 gıdadan dönüştürülmüş yem tanımı; metin Alomaliye yayınından okundu, Resmî Gazete adresi doğrulanmadı) · https://www.alomaliye.com/2025/12/20/yemlerin-piyasaya-arzi-ve-kullanimi-hakkinda-yonetmelikte-degisiklik-20-12-2025/ · T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı · Kompost Tebliği (RG 5.3.2015/29286; md. 2, 4, 5) · https://alomaliye.com/2015/03/05/kompost-tebligi/

İlanı nasıl yazarsınız?

İyi bir satılamayan ürün ilanı, alıcıyı yanıltmadan kaç kilo olduğunu, neden satılamadığını ve ürünün hâlini söyler. "Kalibre dışı, küçük boy, sağlam" ile "çürük karışık" birbirinden çok farklıdır; ikincisini birinci gibi yazarsanız alıcı ürünü görünce teslim almaz ve ikinizin de zamanı gider.

İlana şunları yazın: ürün cinsi ve çeşidi; neden satılamadığı (boy, şekil, fazla stok, sezon sonu); kasada ya da dökme olduğu; tahmini miktar; hasat tarihi; nasıl saklandığı; çıktığı il ve ilçe; teslim şekli. Fiyatı siz belirlersiniz, tarımart fiyat vermez. İletişim tarımart portalı içinden yürür.

Fotoğraf çekerken ürünün gerçek hâlini gösterin: kasa dolusu, yan yana birkaç örnek ve en kötü görünen parçayı da. Alıcı en kötüsünü baştan görürse ürünü beğenmeyip dönmez. Şekli bozuk ürünün yanına sağlam bir örnek koymak, ikisini karşılaştırmayı kolaylaştırır.

Mevzuat: gıda, yem ve atık sınırı

Üç mevzuat dalı bu rehberi çevreler. Gıda: 5996 sayılı Kanun güvenilir olmayan gıdanın piyasaya arzını yasaklar. Yem: Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik ile değişiklikleri hangi ürünün yem olabileceğini belirler; 2022 değişikliği Ek-2 listesinde restoran ve yemekhane artıklarını, gıda amaçlı olmayan hayvanların beslenmesi hariç tutarak kısıtladı. Atık: Atık Yönetimi Yönetmeliği atığı, çevreye atılan ya da atılması zorunlu olan her madde olarak tanımlar.

Yan ürün kavramı da önemlidir. Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin 19. maddesi, bir maddenin atık değil yan ürün sayılabilmesi için üretim sürecinin ayrılmaz parçası olması, gelecekte kullanımına sürekli talep bulunması, doğrudan bir süreçte kullanılabilmesi, ikame ettiği maddenin standardına uyduğunun belgelenmesi ve çevreye ve insan sağlığına zarar vermeyecek önlemlerin alınması gibi şartları sayar. Başvuru Bakanlığa yapılır. Satılamayan taze ürün çoğu zaman bu yan ürün şartlarını aramaz; çünkü hâlâ gıdadır.

Hayvansal içerikli bir ürün (örneğin et ya da süt katkılı paketli bir gıda) söz konusuysa durum değişir. Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği, üretim ya da ambalaj kusuru nedeniyle satılamayan hayvansal ürünleri üçüncü kategori materyal olarak sayar ve kullanım yolunu bu yönetmeliğe bağlar. Bu rehber taze meyve ve sebzeyi anlatır; hayvansal içerikli ürün için ayrı kurallar vardır.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (RG 13.6.2010/27610; md. 21 gıda ve yem güvenilirliği şartları) · https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5996.pdf · T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı · Atık Yönetimi Yönetmeliği (RG 2 Nisan 2015; md. 4, 5, 19) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7, 8, 9) · https://www.alomaliye.com/2011/12/24/insan-tuketimi-amaciyla-kullanilmayan-hayvansal-yan-urunler-yonetmeligi/amp/ · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik (RG 20.12.2025/33113; md. 2 gıdadan dönüştürülmüş yem tanımı; metin Alomaliye yayınından okundu, Resmî Gazete adresi doğrulanmadı) · https://www.alomaliye.com/2025/12/20/yemlerin-piyasaya-arzi-ve-kullanimi-hakkinda-yonetmelikte-degisiklik-20-12-2025/

Alım-satım, depolama ve nakliye

Taze ürün çabuk bozulur. Satılamayan ürünün en büyük riski zamandır: ne kadar beklerse o kadar çürük çıkar ve değer düşer. Bu yüzden ilanı ürün tarlada ya da depoda dururken verin; alıcıya ulaşma süresini hesaba katın. Soğuk zinciri olmayan ürünü uzun yola çıkarmayın.

Fiyatı etkileyen etkenler şunlardır: ürünün cinsi ve tazeliği, kalibre dışı olma nedeni, partinin temizliği, miktar, kasa ya da dökme olması, nakliye mesafesi, alıcının ürünü hangi amaçla alacağı (sofralık mı, işleme mi, yem mi) ve sezon. Tarımart fiyat vermez; fiyat satıcıda belirlenir.

Nakliyede havadar kasa tercih edin; naylon torba ürünü terletir. Üst üste fazla yükseklik ezilmeye yol açar. Karışık ürünü ayrı kasalara koyun. Teslimde ürünü alıcıyla birlikte kontrol edin ve gerekiyorsa fotoğrafla kayıt altına alın. Alıcının işleme amacı değişirse (örneğin gıdadan yeme dönüşürse) mevzuat da değişir; teslimden önce kimin ne için aldığını bilin.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (RG 13.6.2010/27610; md. 21 gıda ve yem güvenilirliği şartları) · https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5996.pdf · T.C. Ticaret Bakanlığı · Sebze ve Meyvelerin Toptan ve Perakende Ticaretinde Uyulması Gereken Standartlar Hakkında Tebliğ (RG 29.6.2021/31526; yalnız künye ve md. 2, 5, 8 görüldü) · https://www.lexpera.com.tr/resmi-gazete/metin/sebze-ve-meyvelerin-toptan-ve-perakende-ticaretinde-uyulmasi-gereken-standartlar-hakkinda-teblig-1

Sık sorulan sorular

Kalibre dışı ürünü satabilir miyim?

Evet, ürün temiz ve sağlamsa satabilirsiniz. 5996 sayılı Kanunun 21. maddesinin sınırı boy ya da şekil değil, ürünün güvenilir olup olmamasıdır; yabancı madde, bulaşıklık, çürüme ve bozulma ürünü güvenilir olmayan yapar. İlanda ürünün kalibre dışı olduğunu açıkça yazın.

Şekli bozuk ama sağlam ürün çürük sayılır mı?

Hayır. Çürük, bozulma ya da kokuşma anlamına gelir; şekil bozukluğu bu anlamda çürük değildir. Kanun metni tüketime uygunluğu bulaşıklık, çürüme, bozulma ve kokuşma üzerinden değerlendirir.

Partide birkaç tane çürük varsa hepsini satamaz mıyım?

Risk büyüktür. 5996 sayılı Kanunun 21. maddesine göre bir partinin bir bölümü güvenilir değilse ve geri kalanının güvenilir olduğu ispat edilemiyorsa partinin tamamı güvenilir olmayan sayılır. Çürükleri satıştan önce ayırın.

Satılamayan ürün hayvana yedirilebilir mi?

Bazı koşullarla mümkündür. 20 Aralık 2025 tarihli yem yönetmeliği değişikliği, Türk Gıda Kodeksi'ne uygun üretilmiş ama paketleme, lojistik ve benzeri hatalarla insan tüketimine sunulamayan gıdalardan elde edilen ürünü "gıdadan dönüştürülmüş yem" olarak tanımladı. Hangi ürünün hangi hayvana verilebileceğini il tarım ve orman müdürlüğünden teyit edin.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik (RG 20.12.2025/33113; md. 2 gıdadan dönüştürülmüş yem tanımı; metin Alomaliye yayınından okundu, Resmî Gazete adresi doğrulanmadı) · https://www.alomaliye.com/2025/12/20/yemlerin-piyasaya-arzi-ve-kullanimi-hakkinda-yonetmelikte-degisiklik-20-12-2025/

Restoran artığını hayvana yedirebilir miyim?

Gıda amaçlı yetiştirilen hayvanlara hayır. 2022 tarihli yem yönetmeliği değişikliği, Ek-2 listesindeki restoran ve yemekhane artığı satırını gıda amaçlı olmayan hayvanların beslenmesi hariç olacak biçimde değiştirdi.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik (RG 9 Ağustos 2022) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/08/20220809-6.htm

Satılamayan ürünün yan ürün sayılması için ne gerekir?

Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin 19. maddesine göre maddenin üretim sürecinin ayrılmaz parçası olması, sürekli talep bulunması, doğrudan bir süreçte kullanılabilmesi, ikame ettiği maddenin standardına uyduğunun belgelenmesi ve çevre ile insan sağlığı için önlem alınması gerekir. Başvuru Bakanlığa yapılır.

Kaynak: T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı · Atık Yönetimi Yönetmeliği (RG 2 Nisan 2015; md. 4, 5, 19) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm

Çürük ürünü nereye veririm?

Artık gıda olmaktan çıkan biyobozunur ürün, Kompost Tebliği kapsamında kompost tesisinde işlenebilir; biyobozunur atığın diğer atıklardan ayrı toplanması esastır. Ayrıntı "Çürük meyve ve sebze" rehberindedir.

Kaynak: T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı · Kompost Tebliği (RG 5.3.2015/29286; md. 2, 4, 5) · https://alomaliye.com/2015/03/05/kompost-tebligi/

Ürün satılamayınca atığa mı girer?

Hemen değil. Atık Yönetimi Yönetmeliği önce atığı önlemeyi, sonra yeniden kullanım, geri dönüşüm ve geri kazanımı, en son bertarafı sayar. Sağlam ürün için gıda olarak satış ya da işleme yolları önce denenmelidir.