İncir Fidanı

İncir fidanı yaygın olarak çelikle üretilir. Fidan almadan önce amacınızı bilin: kuru incir mi, taze incir mi? Çeşide göre ilekleme gerekebilir. Bu rehber iklim ve soğuk sınırını, çeşit gruplarını, dikim aralığını, çelik marazı gibi fidan kaynaklı riski ve etiket kurallarını anlatır.

İncir dalında yeni açan taze yeşil yaprak ve iki küçük yeşil incir meyvesi, yakın çekim. · rschaubhut, Pixabay lisansı

İncir fidanı nedir, incir nasıl bir meyvedir?

Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü broşürüne göre incir Anadolu'dan dünyaya yayılmış, Akdeniz'e özgü bir meyvedir; ülkemiz kurutmalık ve sofralık incir yetiştiriciliği ve ticaretinde dünyanın ilk sırasındadır. Türkiye'de yetiştirilen incirlerin yüzde 70'i kuru incir olarak değerlendirilir. Orta büyüklükteki 1 kg taze incirden genellikle 750-850 gram işlenmiş incir elde edilir.

Yalova enstitüsü broşürü Anadolu'nun incirin gen merkezi sayıldığını, ülke incir varlığının büyük kısmının (yüzde 70) Ege Bölgesinde, özellikle İzmir ve Aydın'da olduğunu yazar. Bölgedeki bahçelerin çoğu yüksek kaliteli kuru incir veren Sarılop çeşidindendir. Küçük ve Büyük Menderes havzaları dışında üretilen incirin büyük çoğunluğu yaş meyve olarak değerlendirilir; Bursa Siyahı yaş incir dış satımında önemli yer tutar.

Kültür inciri uygun iklimde tek ya da çok gövdeli, don tehlikesi olan yerlerde ocak şeklinde yetişen, 8-10 metreye kadar boylanabilen, seyrek dallı ve yayvan bir ağaçtır. Kökleri gevrek yapıdadır; dallı ve dağınık olmakla birlikte çok derinlere işleyebilir. Yani incir fidanı dikerken gelecekteki ağacın boyunu ve yayılışını düşünerek yer ayırın.

Ne almak istediğinize baştan karar verin: kuru incir için kurutmalık çeşit, taze satış için sofralık çeşit. Çünkü iklim isteği, fidan, hasat ve alıcı iki grupta farklıdır.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü · İncir Yetiştiriciliği, çiftçi broşürü (2022) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/%C4%B0ncirYeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi-F.Belk%C4%B1sES%C4%B0MEK.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü (Yalova) · İncir Yetiştiriciliği, çiftçi broşürü · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/yalovabahce/Belgeler/brosurler/Incir.pdf

İklim, soğuk sınırı ve toprak

Alata broşürüne göre incir kışları ılık, yazları sıcak ve kurak yerleri ister. Eksi 10 derecenin altındaki sıcaklıklarda bitki donar. Yağış miktarı 550 mm'nin altına düşerse sulama gerekir. Zemine 2 metreden daha yakın, yıl boyunca alçalıp yükselen taban suyu olan topraklar uygun değildir.

Yalova enstitüsü broşürü ekolojik istekleri biraz daha ayrıntılı verir: incir yıllık ortalama sıcaklığın 18-20 derece olduğu yerlerde yetişir; meyve doğuşundan hasat sonuna kadar (mayıs-ekim) daha yüksek ortalama sıcaklık ister. Kurutmalık incirde kurutma dönemi olan ağustos-eylülde 30 dereceye kadar çıkan ortalama sıcaklık gerekir; sıcaklığın 40 dereceyi aşmaması istenir. Kurutmalık çeşitler için bağıl nemin özellikle kurutma döneminde yüzde 50'yi geçmemesi gerekir.

Toprakta incir fazla seçici değildir; ancak kuru incir kalitesi söz konusu olduğunda toprak isteği de belirleyici olur. Yalova broşürüne göre fazla nemli olmayan, derin, kumlu-killi, yeterli organik madde ve kireçli topraklar idealdir; toprak pH değerinin 6 ile 7,8 arasında olması uygundur. İncir yüksek kirece toleranslıdır, sodyum ve bora hassastır.

İncir için iklim ve toprak değerleri (enstitü broşürleri)
Bitkinin donduğu sıcaklık	Eksi 10 derecenin altı
Sulama gerektiren yağış	550 mm'nin altı
Taban suyu	2 metreden yakın olmamalı
Toprak pH	6 - 7,8
Yıllık ortalama sıcaklık	18 - 20 derece
Yaz sıcağı sınırı	40 derecenin üstü zararlı

Kurutmalık, sofralık ve ilek: hangi incir çeşidi?

Alata broşürü ülkemizde kurutmalık olarak en çok Sarılop, sofralık olarak en çok Bursa Siyahı çeşidinin yetiştirildiğini yazar. Kurutmalık incir Aydın ve İzmir illerinde; sofralık incir Bursa, Aydın, İzmir, Mersin ve Hatay illerinde yaygındır.

Kurutmalık incir grubunun meyvesinde yalnız dişi çiçekler vardır ve döllenmeye ihtiyaç duyar; Sarılop, Göklop, Bardacık, Sarı Zeybek, Halebi ve Sultani bu gruba örnek verilir. Taze (sofralık) incir grubunda dişi incirler ilkbahar ve yaz doğuşlarını olgunlaştırır; partenokarp olanlar meyve bağlamak için çoğunlukla döllenmeye ihtiyaç göstermez, bu yüzden ilekleme gerekmez. Bursa Siyahı, Bardakçı, Morgüz, Yeşilgüz ve Patlıcan bu grup içinde sayılır. Bazı çeşitlerde iki üründen biri için döllenme gerekebilir; Beyaz Orak ve Yediveren örnek verilir.

Yalova broşürü incir çeşitlerini üç grupta toplar: taze incirler, kurutmalık incirler ve ilek incirleri. Kurutmalıkta ince kabuklu, kalın etli, kuru madde ve şekerce zengin, kısa sürede ve homojen kuruyan, az çekirdekli meyve aranır. Taze incirde meyvenin düzgün şekilli olması, hasatta sapın meyvede kalması ve raf ömrünün uzun olması istenir.

İlek incirleri döllenmede kullanılan erkek incirlerdir; ilekleme sürecinde dişi çiçekleri döller. Alata broşürüne göre erkek incir bahçesi kurarken 100 dişi incir ağacı için 1 erkek incir ağacı düşünülmeli ve erkek incir bahçesi dişi bahçe sınırlarına en az 50 metre uzakta olmalıdır. Ak İlek, Abalı, Kara Erkek, Hamza, Kıbrıslı ve Mor Demirtaş ileklemede kullanılan erkek çeşitler arasındadır. Yani kurutmalık Sarılop fidanı alıyorsanız, erkek incir ve ilekleme planınızı fidan dikmeden önce yapın.

İncir çeşit grupları (Alata ve Yalova broşürleri)
Kurutmalık	Sarılop, Sarı Zeybek, Göklop, Bardacık, Halebi; döllenme (ilekleme) gerekir
Sofralık (taze)	Bursa Siyahı, Bardakçı, Morgüz, Yeşilgüz; çoğu partenokarp, ilekleme gerekmez
İlek (erkek incir)	Ak İlek, Abalı, Kara Erkek, Hamza, Kıbrıslı, Mor Demirtaş
Erkek / dişi oranı	100 dişi ağaca 1 erkek ağaç; en az 50 m uzak

İncir fidanı nasıl üretilir, çelik marazı nedir?

Alata broşürüne göre incir yaygın olarak çelikle çoğaltılır; bunun dışında daldırma ya da dip sürgünü ile de üretilir. Bu yüzden satın aldığınız fidan genellikle bir çeliğin köklenmesiyle çıkmıştır ve çeşidin kendisidir. Çeşit adının doğruluğu çelik alınan ağaca bağlıdır; fidancıdan çeliğin hangi bahçeden alındığını sorun.

İncirde fidanla taşınabilen bir risk vardır: çelik marazı. Alata broşürü çelik marazını ve incir mozaik virüsünü incirde görülen hastalıklar arasında sayar. En önemli hastalıklardan çelik marazı için hastalıklı ağaç dalları kesilip yakılmalı, hasta ağaçlardan çelik ve aşı kalemi alınmamalı, budamada kullanılan aletler bir ağaçtan diğerine geçerken dezenfektan çözeltiye batırılmalıdır. Yani temiz ana ağaçtan alınmış çelik, iyi fidanın ilk şartıdır.

Yalova broşürü kök hastalıkları olarak beyaz kök çürüklüğünü ve armillaria kök çürüklüğünü, gövde ve dal hastalıkları olarak çelik marazını, soğuk ve güneş yanıklığı zararını sayar. Bunların hepsinden önce kültürel önlemlerin alınması gerektiğini, mücadeleye başlarken doğru teşhisin şart olduğunu yazar. İlaç adı ve zamanı için il tarım ve orman müdürlüğüne ya da ziraat mühendisine başvurun.

İyi incir fidanı nasıl seçilir?

Yönetmeliğin sertifikalandırma için aradığı asgari ölçüde aşısız fidanlarda çap en az 0,5 cm olmalı, boy yeterince gelişmiş olmalıdır; aşılı fidanda çap en az 1 cm, boy en az 50 cm ister. İncir genellikle çelikle çoğaltıldığı için fidan çoğu zaman aşısız gruptadır. Metin ayrıca aşırı güneş yanığı, donma ya da kuruma belirtisi bulunmamasını, köklerin yeterince gelişmiş ve sağlıklı olmasını ister.

Enstitü broşürleri fidanın kaç yaşında dikileceğini yazmaz. Bu yüzden fidan yaşını fidancıyla konuşup, bölgeniz için il tarım ve orman müdürlüğüne sorarak belirleyin; yaşı etikette ya da faturada görmek istediğinizi söyleyin.

Etikette çeşit adı, sınıf (sertifikalı mavi ya da standart sarı) ve üretici bilgisi yazmalı.
Kökler canlı ve nemli; açık köklü fidan hiç kurumamış olmalı.
Gövdede çatlak, don yarası, kuruma ya da güneş yanığı olmamalı.
Çeliğin alındığı ağaçta hastalık belirtisi olmadığını fidancı söyleyebilmeli (çelik marazı).
Parti içinde boy ve kalınlık birbirine yakın olmalı.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm · Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü · İncir Yetiştiriciliği, çiftçi broşürü (2022) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/%C4%B0ncirYeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi-F.Belk%C4%B1sES%C4%B0MEK.pdf

İncir fidanı ne zaman ve hangi aralıkla dikilir?

Alata broşürüne göre incir fidanları yaprak dökümüyle ilkbaharda yeniden su yürümesi arasında kalan dönemde dikilir; Yalova broşürü de aynı dönemi en uygun zaman sayar. Fidan çukurları için 50 cm derinlik ve 50 cm genişlik uygundur. Dikimden önce toprak 2-3 kez derince sürülür, yabancı otlar temizlenir; eğimli arazide su taşkınına karşı önlem alınır.

İncir bahçelerinin ticari amaçla kapama kurulması gerekir. Alata broşürü taban arazide 8 × 8 metre, kır taban arazide 7 × 6 metre, kır arazide eğime göre 6 × 6 metre aralığı en uygun mesafeler olarak verir. Yalova broşürü kuvvetli topraklarda ağaç kuvvetli gelişeceği için 8 × 8 metre, kır taban arazilerde daha kısa, 6 × 6 metre mesafeyi önerir. Arazi düzse kare dikim, eğimliyse kontur ya da üçgen dikim tercih edilir.

Şekil budaması dikimden itibaren 4 yılı kapsar; dördüncü yıl sonunda bir ağacın 3-4 esas ana dala ve 6-12 civarında yan dala sahip olması gerekir. Ürün budamasında bir yıllık dallar üzerinde genel bir budama yapılmaz, tepe gözleri bırakılır.

Sulama: yağış 550 mm'nin altına düştüğü yıllarda yazın 1-2 sulama yapılmalıdır. Yalova broşürü mayıs sonuna doğru ve gerekirse haziran sonu-temmuz başında ikinci bir sulamayı anar; sulama suyunda sodyum, klor ve bor tuzlarının düşük olması gerekir.

İncir dikim aralığı (Alata ve Yalova broşürleri)
Taban arazi, güçlü toprak	8 × 8 m
Kır taban arazi	7 × 6 m (Alata); 6 × 6 m (Yalova)
Kır arazi, eğimli	Eğime göre 6 × 6 m
Dikim çukuru	50 cm derinlik, 50 cm genişlik
Dikim zamanı	Yaprak dökümü ile su yürümesi arası
Şekil budaması	Dikimden sonra 4 yıl; 3-4 ana dal

Belge, etiket ve mevzuat: incir fidanı kapsama girer mi?

Meyve fidanlarının üretim ve satışı 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği ile düzenlenir. Bu metin 3 Temmuz 2009 tarihli aynı adlı eski yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır. Dayanağı 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu'dur.

Okuduğumuz maddeler tür adı saymaz, "meyve türlerine ait fidan ve üretim materyalleri" der; fidan tanımı çelik, aşılama ya da doku kültürüyle üretilen aşılı veya aşısız meyve fidanlarını kapsar. İncir bir meyve türüdür ve metinde dışlayan bir hüküm okumadık. Ancak sertifikasyon şeması Ek-1'de olduğundan ve o ek okunamadığından, incirin şemada nasıl yer aldığını il tarım ve orman müdürlüğünden teyit edin.

Fidan dört sınıfta olur: ön temel, temel, sertifikalı ve standart. Etiket rengi: ön temel için beyaz üzeri mor kuşaklı, temel için beyaz, sertifikalı için mavi, standart için sarı. Etiketlerde karekod bulunur; geçiş döneminde etikette karekod görünmeyebilir.

Satıcıdan beklenen, fidan üretici belgesine sahip yetkili üretici ya da tohumluk bayii olmasıdır. Üretici ya da yetkili bayi dışındakilerin pazarlaması ve etiketsiz satış yasaktır. Üreticinin yalnız kendi ihtiyacı için ürettiği fidan kapsam dışındadır. Alıcı, satın aldığı sertifika ve etiketleri bir yıl saklar.

Alım-satım ve nakliye

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler çeşit (kurutmalık, sofralık ya da ilek), fidan yaşı ve boyu, kök durumu, sertifika sınıfı, parti büyüklüğü, nakliye mesafesi ve mevsimdir.

Satın alırken fatura ve etiketi isteyin. Etikette çeşit adı, sınıf ve üretici bilgisi görünmeli. Yönetmelikteki "isme doğruluk", üreticinin etikette yazdığı çeşit adını garanti etmesidir; adı etiketle karşılaştırın.

Fidanı yaprak döküm döneminde (açık köklüyse) nemli ve örtülü taşıyın; kök kurumasın. Aldığınız gün dikemeyecekseniz kökleri nemli toprağa gömün.

İlan verirken tür, çeşit (Sarılop, Bursa Siyahı, ilek incir gibi), yaş, adet, kök durumu ve teslim yeri yazılırsa alıcı da satıcı da zaman kazanır. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

İlk yıllarda bakım ve hasat

Alata broşürüne göre incir bahçeleri sonbaharda bir, ilkbaharda iki kez sürülür; eğimli arazide eğime dik sürüm yapılır. Her yıl budama yapılması ağacın havalanması ve sağlıklı dalların yeniden gelişmesi için gerekir. Toprakta pH düşükse kireçleme yararlıdır.

İncir ağaçları yellop (ilkbahar), iyilop (yaz) ve sonlop (sonbahar) olmak üzere üç ürün verir. Taze incir hasadında meyve daldan sapıyla ve kabuğu yırtılmadan kopartılır; sabahın erken saatlerinde, güneşe ve sıcağa maruz kalmadan hasat edilir. Kuru incirde meyveler ağaç üzerinde yüzde 30-40 su kaybettikten sonra toplanır. Taze incirler 0 derecede ve yüzde 85-90 bağıl nemde iki hafta depolanabilir.

Hastalık ve zararlı için ilaç adı ve zamanı vermiyoruz; teşhis ve uygulama için il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne ya da ziraat mühendisine başvurun.

Sık sorulan sorular

İncir fidanı nasıl üretilir?

Alata broşürüne göre incir yaygın olarak çelikle çoğaltılır; daldırma ya da dip sürgünüyle de üretilir. Hasta ağaçlardan çelik ve aşı kalemi alınmamalıdır.

İncir fidanı ne zaman dikilir?

Yaprak dökümüyle ilkbaharda yeniden su yürümesi arasında kalan dönemde dikilir. Fidan çukuru 50 cm derinlik ve 50 cm genişlikte olmalıdır.

İncir fidanları kaç metre arayla dikilir?

Alata broşürüne göre taban arazide 8 × 8 metre, kır taban arazide 7 × 6 metre, kır arazide eğime göre 6 × 6 metre en uygun mesafelerdir. Kendi arazinizde mesafeyi ziraat mühendisiyle belirleyin.

İncir kaç derecede donar?

Alata broşürüne göre eksi 10 derecenin altındaki sıcaklıklarda bitki donar. Yalova enstitüsü broşürü de en düşük sıcaklığın eksi 10 derecenin altına düştüğü yerlerde incir yetiştiriciliğinin başarılı olmadığını yazar.

Sarılop mu Bursa Siyahı mı?

Sarılop kurutmalık, Bursa Siyahı sofralık (taze) çeşittir. Kurutmalıkta döllenme (ilekleme) gerekir; sofralıkta çoğu çeşit partenokarptır ve ilekleme gerekmez. Satış yolunuza göre seçin.

İlekleme nedir, erkek incir şart mı?

Erkek incirlerin ilek meyveleri dişi ağaçlara asılarak dişi çiçeklerin döllenmesi sağlanır. Kurutmalık çeşitlerde gerekir. 100 dişi ağaca 1 erkek ağaç düşünülür; erkek bahçe dişi bahçeden en az 50 metre uzakta olmalıdır.

Çelik marazı nedir, fidanda nasıl önlenir?

Alata broşürü çelik marazını incirin önemli hastalıkları arasında sayar. Hastalıklı dallar kesilip yakılır, hasta ağaçlardan çelik ve aşı kalemi alınmaz, budama aletleri ağaçlar arasında dezenfekte edilir. Teşhis için il müdürlüğüne başvurun.

Sertifikalı incir fidanını nasıl anlarım?

Fidanda etiket olmalı. Yönetmeliğe göre sertifikalı fidanın etiketi mavi, standart fidanınki sarıdır; etiketlerde karekod bulunur ve etiketsiz satış yasaktır. İncirin şemadaki yerini il müdürlüğünden teyit edin.