Sinop Lakerdası: tescilli mahreç işareti ve tuzlu işlenmiş balık

Lakerda nedir, Sinop Lakerdası nedir?

Lakerda, iri boy palamut ya da torik cinsi bir balığın tuzlanması ve dinlendirilmesiyle yapılan, pişirilmeden yenen bir işlenmiş balık ürünüdür. Ürün fermente sayılmaz; tuzlama ve bekletme ile hazırlanır. Dilimlenip soğuk meze olarak sunulur.

Sinop Lakerdası, TÜRKPATENT sicilinde 1351 numarayla, Mahreç İşareti türünde, 5 Mayıs 2023 tarihinde tescillenmiştir. Sicil kaydında ürün grubu "işlenmiş ve işlenmemiş et ürünleri" olarak görünür. Mahreç işareti, ürünün Sinop'tan geldiğini ve niteliğinin bu coğrafi çevreyle ilişkisini gösteren bir tescildir.

Rehber, tescilin ayrıntılı üretim şartını okumadı; şartname TÜRKPATENT sicil belgesindedir. Sinop Lakerdası adını kullanmak isteyen üretici bu şartnameyi esas alır.

Kaynak: TÜRKPATENT · Coğrafi İşaret Sicili, no 1351, Sinop Lakerdası, Mahreç İşareti, tescil 05.05.2023 · https://ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/27ba2fdd-e208-499d-bae5-d94ee1c4459e.pdf · FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species

Hammadde ve hazırlık

Lakerdanın hammaddesi iri palamut ya da torik cinsi balıktır. Bu balıkların avı ticari avcılık tebliğinde (2024/20, RG 11.08.2024, sayı 32629; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi) ayrıca düzenlenir: palamut ve torik avı bütün karasularında 1 Nisan ile 31 Ağustos arasında yasaktır, olta takımıyla avcılık 15-31 Ağustos arasında serbesttir (md. 20). Bu nedenle lakerda hammaddesi yasak dönem dışında avlanmış olmalıdır.

Hazırlıkta balık ayıklanır, fileto ya da parça hâlinde tuzlanır ve belirli bir süre dinlendirilir. Tuz oranı, süre ve sıcaklık üretici şartnamesine bağlıdır; bu rehber sayısal değer yazmaz. İşlem, onaylı bir tesiste yapılmalıdır.

Hammadde olarak kullanılan balığın av tarihi, yeri ve belgeleri kayıt altında tutulmalıdır. Yasak dönemde avlanmış balıktan yapılan ürünün satışı, Su Ürünleri Kanunu md. 25 gereği yasaktır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi; md. 16 ve 17 tabloları resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · TÜRKPATENT · Coğrafi İşaret Sicili, no 1351, Sinop Lakerdası, Mahreç İşareti, tescil 05.05.2023 · https://ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/27ba2fdd-e208-499d-bae5-d94ee1c4459e.pdf

Kalite

Lakerdanın dilim yüzeyi pembeden koyu pembeye uzanır; parlak ve nemli, kokusu temiz ve tuzlu olmalıdır. Kuru, kararmış, ekşi ya da ağır kokulu parça kalitesini yitirmiştir.

Pişirilmeden yenen ürün olduğundan hijyen koşulları özellikle önemlidir. Dilimleme ve paketleme steril bir ortamda, soğuk zincirde yapılmalıdır. Yenmeye hazır işlenmiş balıkta Listeria gibi mikrobiyolojik riskler gıda güvenliği kapsamında izlenir; bu bir sağlık iddiası değil, üretici sorumluluğudur.

Ürün parçası bütün mü dilimlenmiş mi satılıyor, ilanda belirtilir. Dilimlenmiş ürünün net ağırlığı, ambalaj ve son tüketim tarihi etikette yer alır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği

Mevzuat: tescil, hijyen, etiket

Coğrafi işaretler 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'na bağlıdır (RG 10.01.2017, sayı 29944). Tescilli adı yalnız tescil şartnamesine uygun üreten ve gerekli denetimden geçen üreticiler kullanabilir. Şartnameye uymayan ürünün "Sinop Lakerdası" adıyla satılması hak ihlalidir.

Gıda tarafında işlenmiş balık ürünleri Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği'ne (RG 27.12.2011, sayı 28155) tabidir; üreten tesis Kayıt ve Onay Yönetmeliği uyarınca onaylı olmalıdır (RG 17.12.2011, sayı 28145). Gıda ile temas eden ambalaj ve kaplar Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği'ne (RG 05.04.2018, sayı 30382) uyar. Etiket kuralları Etiketleme Yönetmeliği'ndedir (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer).

Gümrük sınıflandırması iki yoldan biri olabilir: tuzlanmış balık 0305 pozisyonunda, hazırlanmış ya da konserve edilmiş balık 1604 pozisyonundadır. Lakerdanın hangi koda girdiğini gümrük müşaviri ürünün işlenme şekline göre belirler.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 10 Ocak 2017 tarihli ve 29944 sayılı sayı · 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (coğrafi işaretler) · TÜRKPATENT · Coğrafi İşaret Sicili, no 1351, Sinop Lakerdası, Mahreç İşareti, tescil 05.05.2023 · https://ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/27ba2fdd-e208-499d-bae5-d94ee1c4459e.pdf · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği ile Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik · T.C. Resmî Gazete · 5 Nisan 2018 tarihli ve 30382 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli, 03. fasıl (balıklar, kabuklular, yumuşakçalar) ve 16. fasıl (hazırlanmış gıdalar)

Ticaret ve ilan

Lakerda alıcıları meze ve balık restoranları, şarküteri ve butik gıda mağazaları ile toplu yemek işletmeleridir. Ürün ağırlıklı olarak yurt içinde, soğuk zincirle satılır.

İlanda üreticinin tesis onay numarasını, tescilli ad kullanılıyorsa tescil kullanım hakkını, ürünün bütün mü dilimlenmiş mi olduğunu, net ağırlığı, üretim ve son tüketim tarihini, ambalajı ve soğuk zincir koşulunu yazın. Fiyatı satıcı belirler; tarımart fiyat vermez. Fiyata etki eden başlıca şeyler hammadde, işlenme, ambalaj ve miktardır.

Yazışma tarımart içinde yürür; ilanda dış mesajlaşma butonu yoktur.

Kaynak: TÜRKPATENT · Coğrafi İşaret Sicili, no 1351, Sinop Lakerdası, Mahreç İşareti, tescil 05.05.2023 · https://ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/27ba2fdd-e208-499d-bae5-d94ee1c4459e.pdf · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği

Depolama ve soğuk zincir

Lakerda soğuk zincirde, buzdolabı koşulunda saklanır; ambalajı açılmadan önce ve sonra ayrı süreler geçerlidir ve bu süre etikette yazılı olmalıdır. Dilimlenmiş ürün hava almadan, vakum ya da yağ altında tutulur.

Çiğ ya da hafif işlenmiş tüketilen balıkta parazit konusu ayrıca değerlendirilir; hammaddenin dondurulması gerekip gerekmediği hijyen yönetmeliğinden ve üretici şartnamesinden teyit edilmelidir, bu rehber sayı yazmaz.

Evde ya da onaysız yerde hazırlanan lakerdanın satışı, hijyen ve onay yükümlülüğü nedeniyle sorun doğurur. Satışa çıkacak ürün onaylı tesiste üretilmelidir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği ile Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik

İlan açmadan önce kontrol listesi

Sinop Lakerdası ilanı açacak satıcı önce tescilli adı kullanma hakkını gözden geçirir. Tescil şartnamesine uygun üretmeyen kişi bu adı kullanamaz; kullanabileceği ad "lakerda" gibi genel addır ve ürünün Sinop kökenli olduğunu iddia etmez.

Üretim tesisinin onay numarası ilanın zorunlu bilgisidir. Onaysız tesisin ürününü satışa sunmak hem yasal risk hem alıcı için güvensizlik doğurur. Ayrıca hammadde balığın av tarihi ve yeri kayıtlarda saklanmalıdır.

Dilimlenmiş ve bütün parça ayrı kalemdir. Dilimlenmiş ürünün dilim sayısı ve net ağırlığı yazılır; saklama koşulu ve son tüketim tarihi ilanın görünür yerinde bulunur. Fotoğrafı sade bir zeminde çekmek ürünün gerçek halini yansıtır.

Tescilli ürünlerde ambalaj üzerindeki işaret ve etiket yazısı da önemlidir. Tescilli adı kullanma hakkı yoksa ambalajda Sinop'a atıf yapan resim ya da yazı konmaz; yanıltıcı yöre göndermesi ayrıca sorun yaratır. Hak sahibi üretici tescil belgesini ve kullanım bilgisini isteyen alıcıya gösterebilmelidir.

• Tescilli ad kullanım hakkı
• Tesis onay numarası
• Bütün parça ya da dilim
• Net ağırlık
• Son tüketim tarihi ve saklama koşulu

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler)

Sık sorulan sorular