Mezgit: Karadeniz dip balığı, taze ve donuk parti

Mezgit nedir?

Mezgit, morinagiller (Gadidae) ailesinden bir dip balığıdır. Karadeniz'de yaşayan türü Merlangius merlangus olarak bilinir ve gövdesi uzun, rengi sarımsı gümüşi, alt çenesinde kısa bir bıyık bulunmaz; yan çizgisi sırttan belirgin biçimde görülür. Kuzey Atlantik'te yaşayan akrabasıyla aynı cinstendir ve ticarette bu ortak ad kullanılır.

Hal bülteninde mezgit iki satırda izlenir: "MEZGİT (DENİZ)" yerli taze balığı, "MEZGİT (DONUK)" dondurulmuş partiyi gösterir. Bu iki satırın ayrı yazılması, alıcının taze ile donuğu aynı ürün saymadığını gösterir; ilanda hangisi olduğunu açık yazmak gerekir.

Mezgit çoğunlukla sürü hâlinde, kumlu ve çamurlu zeminde dibe yakın yaşar; küçük kabuklular ve balıklarla beslenir. Bu yaşam yeri, avında dip aletlerinin kullanılmasının nedenidir.

Kaynak: FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species · İzmir Büyükşehir Belediyesi · İzmir Balıkhanesi günlük bülteni (açık veri)

Nerede ve nasıl avlanır?

Mezgit ağırlıklı olarak Karadeniz'de avlanır. Dip trolü, dip uzatma ağı ve olta takımıyla yakalanır. Dip trolü tebliğde yer, zaman ve ağ göz açıklığı sınırlarına bağlıdır; trol kullanan gemi av izin belgesi taşımak zorundadır.

Ticari avcılık tebliğinin (2024/20) md. 11/4 hükmü mezgit avcılığı için özellikle önemlidir: ortasu trolü yapan gemilerde mezgit dahil dip balıklarının bulundurulması yasaktır. Yani ortasu trolüyle hamsi ya da çaça tutan bir gemi mezgit taşıyamaz; bu tür bir tekneden mezgit geliyorsa belge sorgulanır.

Marmara, İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nda her türlü trol yasaktır (Kanun md. 24). Karadeniz'de trol sınırları tebliğde ayrıca yazılıdır. Alıcı bu yüzden av aletini ve av sahasını sorar.

Hedef dışı av yüzdesi (md. 18) mezgit avında da geçerlidir. Yasak türler canlı olarak suya bırakılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi; md. 16 ve 17 tabloları resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species

Kalite

Taze mezgitin gözü parlak, solungacı kırmızı, derisi gerilmiş ve eti sıkıdır. Mezgit beyaz etli, yağı az bir balıktır ve bu yüzden dilimlenip kızartma, fileto ve buğulama için kullanılır. Eti yumuşak olduğu için kötü taşıma ve ezik kolay iz bırakır.

Boy sınıfı alıcıya göre değişir: küçük boy bütün kızartma için, büyük boy fileto için aranır. Kasada boy farkı küçük tutulmalıdır.

Donuk mezgitte glazür oranı, blok net ağırlığı, çözülme izi ve kristal birikimi bakılan noktalardır. Hal bülteninde donuk mezgit "MEZGİT (DONUK)" satırında izlendiği için partinin dondurma tarihi ve kökeni belgeli olmalıdır.

Beyaz etli balıklarda en sık görülen sorun, etin çözülme sonrası su salmasıdır. Dalgalı soğukta saklanan donuk partide bu belirgindir.

Kaynak: FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species · İzmir Büyükşehir Belediyesi · İzmir Balıkhanesi günlük bülteni (açık veri) · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler)

Mevzuat: av, gıda ve gümrük

Mezgitin asgari av boyu tebliğ md. 17 tablosundadır (RG 11.08.2024, sayı 32629; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi); tablo resim olduğundan okunamadı ve rakam yazılmadı. Kanun md. 25 uyarınca boy altı balığın satışı yasaktır.

Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (RG 27.12.2011, sayı 28155) su ürünlerinin ele alınması ve soğuk zincir hükümlerini taşır. Satıcı işletme Kayıt ve Onay Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) uyarınca kayıtlı ya da onaylı olmalıdır. Etiket kuralları Etiketleme Yönetmeliği'ne bağlıdır.

Gümrük sınıflandırması: 03. fasıl; taze mezgit 0302, dondurulmuş mezgit 0303, mezgit fileto 0304 pozisyonundadır. Altı haneli alt kod için gümrük müşavirine danışın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi; md. 16 ve 17 tabloları resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği ile Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli, 03. fasıl (balıklar, kabuklular, yumuşakçalar) ve 16. fasıl (hazırlanmış gıdalar)

Ticaret ve ilan

Mezgit alıcıları balık halleri, fileto ve işleme tesisleri, lokantalar ve semt balıkçılarıdır. Taze balık buzlu kasayla, donuk balık blok karton kutuyla taşınır.

İlanda taze mi donuk mu olduğu, av yeri, av aleti (trol, ağ, olta), av tarihi, boy sınıfı, miktar, ambalaj ve soğuk zincir bilgisi yazılır. Fiyatı satıcı belirler; tarımart fiyat vermez. Fiyata etki eden başlıca şeyler tazelik, boy, taze ya da donuk oluşu, miktar ve teslim yeridir.

Rehber sayfasında İzmir balık halinin mezgit serisi tarih ve kaynakla gösterilir. Bu seri tek halin bülteni olduğundan Karadeniz limanlarının piyasasını temsil etmez. Yazışma tarımart içinde yürür; ilanda dış mesajlaşma butonu yoktur.

Kaynak: İzmir Büyükşehir Belediyesi · İzmir Balıkhanesi günlük bülteni (açık veri) · TÜİK · Su Ürünleri İstatistikleri (deniz avcılığı türlere göre üretim tabloları)

Depolama ve dondurma

Taze mezgit eriyen buz içinde taşınır; yumuşak etli olduğundan kasa yüksekliği sınırlı tutulur. Ayıklanmış balık daha çabuk bozulur.

Dondurma avdan hemen sonra yapılırsa kalite korunur. Donuk mezgit sıcaklık dalgalanmasından uzak tutulur; çözülmüş balık tekrar dondurulmaz.

Çiğ ya da hafif işlenmiş tüketim için parazite karşı dondurma uygulanır; süre ve sıcaklık hijyen yönetmeliğinden ve alıcı şartnamesinden teyit edilmelidir. Morinagiller balıklarda parazit konusu ayrıca gündeme gelir; rehber sayı yazmaz.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species

İlan açmadan önce kontrol listesi

Mezgit satan kişi önce balığın hangi yoldan geldiğini netleştirir: dip trolüyle mi, ağla mı, olta ile mi. Alıcı ortasu trolü yasağını bildiği için "ortasu trolü" kelimesinin geçtiği bir mezgit ilanını doğrudan sorgular. Alet adı açık yazılırsa soru gelmez.

Donuk mezgit ilanında en çok sorulan şey, balığın hangi tarihte hangi sıcaklıkta dondurulduğudur. Blok kutuda net ağırlık, glazür oranı ve kutudaki balık adedi birlikte yazılmalıdır; çünkü fileto ve bütün balığın fiyat mantığı farklıdır.

Karadeniz limanından İzmir ya da başka bir hale uzak mesafeli teslimde yol süresi kaliteyi belirler. Satıcı, yol süresini ve aracın soğutma tipini ilanda yazarsa alıcı, balığın gelişte nasıl bir halde olacağını önceden anlar.

• Av aleti ve av sahası
• Taze ya da donuk
• Dondurma tarihi (donukta)
• Blok net ağırlığı ve glazür oranı
• Yol süresi ve araç tipi

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler)

Sık sorulan sorular