Dil balığı: yassı dip balığı ve 1 Ocak - 15 Şubat av yasağı

Dil balığı, dilin biçimine benzeyen yassı gövdesiyle kumlu dipte yaşayan bir balıktır; tezgahta bütün ya da fileto satılır. Avı kış sonunda yasaktır ve kullanılacak ağın göz açıklığı tebliğle sınırlanmıştır. Bu rehber dil balığının tanınmasını, avını ve yasak dönemini, kalite ve mevzuat noktalarını ve ilan bilgilerini anlatır.

Dil balığı nedir?

Dil balığı, dil balığıgiller (Soleidae) ailesinden yassı bir balıktır. Ticarette bilimsel adı Solea solea olan tür kastedilir. Gövdesi oval ve uzundur, iki gözü de vücudun aynı yanında bulunur; üst yüzü kahverengi ve benekli, alt yüzü beyazımsıdır. Kumlu ve çamurlu zeminde, gündüz kuma gömülerek, gece beslenerek yaşar.

Yassı balıklar ailesinin diğer üyesi olan kalkan ayrı bir üründür ve ayrı rehberi vardır. Dil balığı, kalkana göre daha küçük, ince ve uzun biçimlidir. Pisi balığı da yassı balıklardandır ve tebliğ dil ve pisi balığını aynı hükümde düzenler.

İzmir balık halinin bülteni dil balığını "DIL" adıyla yayımlar; bu, bültende dil balığının yazım şeklidir. Ayrıca "DİL(CANGIDEZ)" adıyla bir satır daha vardır, ama o ayrı bir ürün olabileceğinden bu rehber hal serisi olarak yalnız "DIL" kaydını bağlar.

Kaynak: FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species · İzmir Büyükşehir Belediyesi · İzmir Balıkhanesi günlük bülteni (açık veri)

Nasıl avlanır, yasak dönemi nedir?

Dil balığı dibe yakın yaşadığı için dip uzatma ağı, dip trolü ve olta ile avlanır. Kıyı balıkçılığında en çok dip uzatma ağı kullanılır. Hangi aletle tutulduğu ilanda yazılır.

Ticari avcılık tebliği (2024/20, RG 11.08.2024, sayı 32629; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi) md. 21/2-a gereği 1 Ocak ile 15 Şubat arasında her türlü araçla dil ve pisi balığı avı yasaktır. Md. 21/2-b gereği dil ve pisi avında kullanılacak ağların göz açıklığı 80 milimetreden küçük olamaz.

Yasak dönemde balık tutmak, taşımak ve satmak Kanun md. 25 uyarınca yasaktır. Yasak dönemde dil balığı ilanı gören alıcı av tarihini sorabilir; donuk ürün için dondurma tarihi ve av tarihi belgesi aranır.

Marmara, İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nda trol yasaktır (Kanun md. 24). Asgari av boyu md. 17 tablosundadır; tablo resim olduğundan okunamadı. Hedef dışı av yüzdesi (md. 18) geçerlidir.

Dil balığı av kuralları (tebliğ 2024/20)
Yasak dönem (md. 21/2-a)	1 Ocak - 15 Şubat, her türlü araçla
Ağ göz açıklığı (md. 21/2-b)	80 mm'den küçük olamaz
Asgari av boyu (md. 17)	Tablo resim; okunamadı, il müdürlüğünden teyit edilir
Kapsam	Dil ve pisi balığı birlikte düzenlenir

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi; md. 16 ve 17 tabloları resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species

Kalite

Taze dil balığının üst yüzü canlı kahverengi, alt yüzü beyaz ve nemli olmalıdır. Göz parlak, solungaç kırmızıdır; et sıkıdır ve parmakla bastırınca geri döner. Yüzeyi kuruyup kararmış, kenarları yırtılmış balık tazeliğini kaybetmiştir.

Dil balığı yassı olduğundan yığılmaya çok hassastır; üst üste dizilen kasada alttaki balık ezilir. Kasa tek ya da iki sıra olmalı, balıklar buzla ayrılmalıdır.

Boy sınıfı ticari kalitenin parçasıdır: küçük boy bütün tava için, iri boy fileto için aranır. İlanda adet başı gram ya da boy aralığı yazılır.

Mevzuat ve gümrük

Dil balığı için asıl düzenleme tebliğin md. 21/2 hükmüdür. Av izin belgesi, e-seyir defteri, nakil ya da menşe belgesi ve karaya çıkarma noktaları tebliğin genel şartlarıdır. Karada satış yapan işletme Kayıt ve Onay Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) uyarınca kayıtlı olmalıdır.

Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (RG 27.12.2011, sayı 28155) su ürünlerinin ele alınması ve soğuk zincir hükümlerini taşır. Etiket kuralları Etiketleme Yönetmeliği'ndedir (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer).

Gümrük sınıflandırması: 03. fasıl; taze dil balığı 0302, dondurulmuş 0303, fileto 0304 pozisyonundadır. Altı haneli alt kodu gümrük müşaviri belirler.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi; md. 16 ve 17 tabloları resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği ile Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli, 03. fasıl (balıklar, kabuklular, yumuşakçalar) ve 16. fasıl (hazırlanmış gıdalar)

Ticaret ve ilan

Dil balığı alıcıları balık halleri, restoranlar, fileto ve işleme tesisleridir. Taze balık buzlu kasayla, fileto vakum paketle satılır.

İlanda taze mi donuk mu olduğunu, av yeri ve aletini, av tarihini (1 Ocak - 15 Şubat dışında olmalıdır), boy aralığını, miktarı, kasa tipini ve teslim yerini yazın. Fiyatı satıcı belirler; tarımart fiyat vermez. Fiyata etki eden başlıca şeyler boy, tazelik, miktar ve teslim yeridir.

Rehber sayfasında İzmir balık halinin "DIL" serisi tarih ve kaynakla gösterilir. Yazışma tarımart içinde yürür; ilanda dış mesajlaşma butonu yoktur.

Kaynak: İzmir Büyükşehir Belediyesi · İzmir Balıkhanesi günlük bülteni (açık veri) · TÜİK · Su Ürünleri İstatistikleri (deniz avcılığı türlere göre üretim tabloları)

Soğuk zincir

Dil balığı eriyen buz içinde, tek ya da iki sıra hâlinde taşınır; yığma yapılmaz. Yassı gövdesi soğumayı hızlandırır ama ezilmeye açıktır.

Dondurulacaksa taze hâlinde dondurulur; çözülmüş balık tekrar dondurulmaz. Fileto vakum paketle saklanır.

Dil balığı da çoğunlukla pişirilerek yenir. Çiğe yakın bir hazırlık düşünülüyorsa parazit riski için dondurma şartı hijyen yönetmeliğinden ve alıcı şartnamesinden öğrenilmelidir; rehber sayı vermez.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species

İlan açmadan önce kontrol listesi

Dil balığı ilanı açacak satıcı, av tarihinin 1 Ocak ile 15 Şubat arasına denk gelmediğini mutlaka kontrol eder. Bu tarihler dışında olsa bile alıcı dönemi sorabileceğinden av tarihini ilanda yazmak ilk adımdır.

Ağ göz açıklığı da alıcı için bir güvence bilgisidir: tebliğ 80 milimetreden küçük ağı yasakladığı için satıcı kullandığı ağın göz açıklığını belirtirse ürünün kurala uygun yoldan geldiği görülür.

Yassı balıkta kasa yükü ezilmeye elverişlidir. Fotoğrafı üst üste yığılı kasadan değil, tek sıra dizilmiş kasadan çekmek hem gerçeği yansıtır hem alıcıya özen gösterir. Fileto olarak satılacaksa net et ağırlığı ve kemik ayrılma durumu yazılır.

Dil balığı ve pisi balığı aynı hükümde düzenlendiği için karışık parti gelirse tür adları ayrı ayrı sayılarak yazılır. Satıcı, kasa başına hangi türden kaç adet bulunduğunu belirtirse alıcının beklentisi ile teslim edilen ürün örtüşür.

Av tarihi (yasak dönem dışında)
Ağ göz açıklığı
Tek sıra kasa fotoğrafı
Boy aralığı
Fileto ise net et ağırlığı

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler)

Sık sorulan sorular

Dil balığı avı ne zaman yasaktır?

Tebliğ md. 21/2-a gereği 1 Ocak ile 15 Şubat arasında her türlü araçla dil ve pisi balığı avı yasaktır. Güncel durumu il müdürlüğünden teyit edin.

Kaynak: Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığı Tebliği (2024/20) md. 21 · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm

Dil balığı avında ağ göz açıklığı en az kaç milimetre olmalı?

Tebliğ md. 21/2-b gereği dil ve pisi balığı avında kullanılacak ağların göz açıklığı 80 milimetreden küçük olamaz.

Kaynak: Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığı Tebliği (2024/20) md. 21 · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm

Dil balığı nasıl saklanır?

Eriyen buz içinde, üst üste yığılmadan tek ya da iki sıra saklanır. Kısa sürede tüketilir ya da en taze hâlinde dondurulur.

Kaynak: Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği

Dil balığı ile kalkan arasındaki fark nedir?

İkisi de yassı dip balığıdır ama ayrı türlerdir. Dil balığı uzun ve ince oval, kalkan geniş ve yuvarlaktır; kalkanın av yasağı ve kotası ayrıdır. Kalkan için ayrı rehber vardır.

Kaynak: FAO · Species Fact Sheets · https://www.fao.org/fishery/en/species

Dil balığı satmak için hangi belge gerekir?

Dil balığı avcısı av izin belgesi ve nakil ya da menşe belgesi taşır; fileto satan işletme ayrıca gıda işletmesi kaydı ya da onayı ister. Güncel şartı il tarım ve orman müdürlüğüne sorun.

Kaynak: Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik

Dil balığı ilanında ağ göz açıklığı yazmak neden yararlıdır?

Tebliğ, dil ve pisi balığı avında 80 milimetreden küçük göz açıklığını yasakladığı için yazılan ölçü, ürünün kurala uygun alet ile avlandığını gösterir.