Deniz salyangozu (Rapana): dalış, algarna ve izin belgesi

Deniz salyangozu nedir?

Deniz salyangozu, karından bacaklılar (Gastropoda) sınıfından, kalın ve sert spiral kabuklu bir yumuşakçadır. Ticarette adı geçen tür Rapana venosa'dır: kabuğunun iç yüzü turuncu ya da kırmızımsı, dışı kahverengi gridir; ağzı geniştir. Çift kabuklu yumuşakçalarla (midye gibi) beslenen yırtıcı bir türdür.

Rapana, Karadeniz ve Marmara'da yaygındır ve bu denizlere sonradan gelmiş bir tür olarak bilinir. Kumlu ve çamurlu zeminde, dipte yaşar. Bu özelliği, dipten toplamaya dayalı av yöntemlerini belirler: dalış ve algarna.

İzmir balık halinin bülteninde deniz salyangozu için ayrı bir satır bulunmadı; bu nedenle bu rehber hal serisi bağlamaz ve fiyat bilgisi satıcının ilanına dayanır.

Kaynak: FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species

Av kuralları: dalış ve algarna

Ticari avcılık tebliği (2024/20, RG 11.08.2024, sayı 32629; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi) md. 29, deniz salyangozu avını ayrıntılı düzenler. Md. 29/1-a, İzmit Körfezi'nin belirli bir bölümünde, Karadeniz'de İstanbul Boğazı girişi ile Rumeli Karaburun - Anadolu Karaburun arasında, Ege Denizi'nde ve Akdeniz'de her türlü araçla avcılığı yasaklar. Yani bu sahalarda deniz salyangozu avlanamaz.

Md. 29/1-b gereği diğer karasularında dalarak avcılık serbesttir. Algarna (dibi tarayan dip aracı) ile avcılıkta ise Marmara Denizi ile İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nda yasaktır; açık alanlarda 15 Nisan ile 31 Ağustos arasında yasaktır. Sinop'un belirli bir kıyı kesiminde algarna ile avcılık tamamen yasaktır (md. 29/1-c).

Algarnanın ağız genişliği, derinliği, torba boyu ve ağ göz açıklığı sınırlandırılmıştır; algarna ile avcılık sahilden 500 metre içinde yapılamaz. Algarna avı için av izin belgesi gerekir ve avcılık 05.00 ile 20.00 saatleri arasında yapılır. Hedef dışı av yüzdesi (md. 18) ayrıca geçerlidir.

Asgari boy md. 17 tablosundadır; tablo resim olduğundan okunamadı ve rakam yazılmadı. Kanun md. 25 boy altı balığın satışını yasaklar. Av sahasının yasak bölge dışında olduğu belgelenebilir olmalıdır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi; md. 16 ve 17 tabloları resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species

Kalite

Canlı deniz salyangozunda ağız kapağı (operkulum) sıkıca kapalı ve ağız çevresi nemlidir; kabuk bütündür. Ölmüş salyangozda kapak gevşer, koku ağırlaşır. Canlı ürün alıcının tercihidir; ölü ve çatlak kabuklu ürün ayrılmalıdır.

Kabuk kalınlığı ve boy ticari kalitenin parçasıdır; et verimi boya bağlıdır. İlanda adet başı ağırlık ya da kilogramdaki adet yazılırsa alıcı beklentisini ayarlar.

Deniz yumuşakçaları bulundukları suyun kalitesini taşır: kirli sudan alınmış ürün gıda güvenliği riski taşır. Bu nedenle av bölgesinin temiz su koşulları alıcıya bildirilir. Sayısal sınır değerleri mevzuattadır; rehber rakam yazmaz.

Kabuktan çıkarılmış et ayrı bir işlenmiş üründür ve onaylı tesiste hazırlanmalıdır.

Kaynak: FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler)

Mevzuat ve gümrük

Deniz salyangozu için asıl düzenleme tebliğ md. 29'dur. Av izin belgesi, e-seyir defteri, nakil ya da menşe belgesi ve karaya çıkarma noktaları tebliğin genel şartlarıdır. Dalarak avlanan kişi için dalış kurallarına ve kıyı güvenliği mevzuatına uyum ayrıca gerekir.

Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (RG 27.12.2011, sayı 28155) su ürünleri ve yumuşakça hükümlerini taşır. Satıcı işletme Kayıt ve Onay Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) uyarınca kayıtlı ya da onaylı olmalıdır. Etiket kuralları Etiketleme Yönetmeliği'ndedir (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer).

Gümrük sınıflandırması: 03. fasıl; deniz salyangozu yumuşakça olarak 0307 pozisyonundadır. Canlı, taze, dondurulmuş ve kabuksuz ayrımları alt kodları belirler; altı haneli kod için gümrük müşavirine danışın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi; md. 16 ve 17 tabloları resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği ile Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli, 03. fasıl (balıklar, kabuklular, yumuşakçalar) ve 16. fasıl (hazırlanmış gıdalar)

Ticaret ve ilan

Deniz salyangozu alıcıları işleme ve dondurma tesisleri, balık halleri ve dış alım yapan firmalardır. Canlı ürün file ya da kasayla, işlenmiş et donuk olarak satılır.

İlanda tür adını (Rapana), canlı mı işlenmiş mi donuk mu olduğunu, av yerini, avın dalış mı algarna mı olduğunu, av tarihini, miktarı (kg), boy sınıfını, ambalajı ve teslim yerini yazın. Algarna avında izin belgesini belirtin. Fiyatı satıcı belirler; tarımart fiyat vermez. Fiyata etki eden başlıca şeyler boy, canlılık, miktar ve teslim yeridir.

Üretim bilgisi için TÜİK deniz avcılığı tabloları bakılabilecek kaynaktır; rehber rakam taşımaz. Yazışma tarımart içinde yürür; ilanda dış mesajlaşma butonu yoktur.

Kaynak: TÜİK · Su Ürünleri İstatistikleri (deniz avcılığı türlere göre üretim tabloları) · T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi; md. 16 ve 17 tabloları resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm

Taşıma ve soğuk zincir

Canlı deniz salyangozu serin, nemli ve havadar ortamda, file içinde taşınır; tatlı suya konmaz ve doğrudan buzla temas etmez. Taşıma süresi uzadıkça ölüm artar, ölü ürün ayrılır.

Kabuktan çıkarılmış et hızla soğutulur ve dondurulur; çözülmüş ürün tekrar dondurulmaz.

Yumuşakçalarda pişirme, soğutma ve ambalaj koşulları hijyen yönetmeliğinde düzenlenir; sayısal değerler için yönetmeliğe bakılmalıdır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species

İlan açmadan önce kontrol listesi

Deniz salyangozu ilanında ilk soru, avın yasak sahalar dışında yapılmış olduğudur. Tebliğ, İzmit Körfezi'nin belirli bölümü, İstanbul Boğazı girişi ile iki Karaburun arası, Ege ve Akdeniz için her türlü araçla avı yasakladığından satıcı av yerini il ve açık ad olarak yazar.

Av yöntemi dalış mı algarna mı olduğu ayrıca yazılır. Algarna avında izin belgesi ve 500 metre kıyı mesafesi kuralı alıcının dikkatini çeken noktalardır. Satıcı izin belgesinin varlığını ilanda belirtebilir.

Canlı ürün, file içinde ve nemli ortamda taşınır; ölü ve çatlak kabuklular ayrılır. Kabuktan çıkarılmış etin ayrı bir işleme tesisinde, onaylı koşullarda hazırlandığı ilanda yazılmalıdır.

• Av yeri (il ve açık ad)
• Av yöntemi: dalış ya da algarna
• Algarna ise izin belgesi
• Canlı ya da kabuksuz et
• Çatlak ve ölü oranı

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler)

Sık sorulan sorular