Barbunya (tekir): kırmızı dip balığı, tekir ve kaya barbunu ayrımı

Barbunya (tekir) nedir? Kuru barbunyadan farkı

Bu rehberdeki barbunya, deniz balığıdır ve kuru baklagil olan barbunya fasulyesiyle ilgisi yoktur. Aynı ad iki ayrı ürüne verildiği için ilanda "barbunya balığı" yazmak gerekir. Bu balık barbunyagiller (Mullidae) ailesindendir; çenesinin altındaki iki sakal, bunlarla kumu karıştırarak yem aramasına yarar.

Ticarette iki tür öne çıkar: Mullus barbatus olarak bilinen tekir ve Mullus surmuletus olarak bilinen kaya barbunu. İzmir balık halinin bülteni bunları ayrı yazar: "BARBUN (TEKİR)" ve "BARBUN(KAYA)". Bu ayrım alıcı için önemlidir, çünkü iki tür farklı zeminde (tekir kumlu-çamurlu, kaya barbunu kayalık) avlanır ve fiyatları ayrı seyreder.

Rehberin ana satırı tekirdir; kaya barbunu da aynı ailedendir ve aynı av kurallarına bağlıdır. Hal serisi olarak yalnız tekir satırı bağlanmıştır.

Kaynak: FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species · İzmir Büyükşehir Belediyesi · İzmir Balıkhanesi günlük bülteni (açık veri)

Av yolu: dip trolü ve ağ

Tekir barbunya dibe yakın yaşadığı için dip trolü, dip uzatma ağı ve olta ile avlanır. Kıyı balıkçıları küçük tekneyle ağ kullanır; trol gemileri ise açık sularda av yapar. Av aleti ilanda yazılmalıdır.

Ticari avcılık tebliği (2024/20) md. 11/4 gereği ortasu trolü yapan gemilerde barbunya dahil dip balıklarının bulundurulması yasaktır. Yani ortasu trolüyle çalışan bir gemiden barbunya gelmesi kural dışıdır; alıcı ve satıcı bunu bilmelidir.

Su Ürünleri Kanunu md. 24, Marmara, İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nda her türlü trolle avı yasaklar. Dip trolü ise kara sularında ayrı yönetmeliğe bağlıdır. Av sahası ilanda yazılmalıdır.

Barbunya sezonu ve yasakları için il müdürlüğü duyurularına bakın; bu rehber belirli bir tarih yazmaz. Hedef dışı av yüzdesi (md. 18) ve yasak türlerin canlı bırakılması kuralı geçerlidir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi; md. 16 ve 17 tabloları resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species

Kalite

Taze barbunyanın rengi canlı pembe kırmızıdır, gözü parlaktır, solungacı kırmızı ve nemlidir, pulları yerindedir. Renk solmuş, pulları dökülmüş, karnı yumuşamış balık tazeliğini kaybetmiştir. Küçük bir balık olduğundan hızlı bozulur.

Barbunya pul dökmeye eğilimlidir; kasada ezilen balıkta pul kaybı görünür. Taşıma sırasında kasa yüksekliği sınırlı tutulmalı, balıklar tek sıra dizilip buzla ayrılmalıdır.

Boy sınıfı ticari kalitenin parçasıdır. Aynı kasada çok farklı boylar bulunması kalite sayılmaz; adet başı gram yazılmalıdır.

Tekir ile kaya barbunu arasında etin yapısı ve boy dağılımı ayrılır; alıcı hangisini istiyorsa ilan buna göre açık olmalıdır.

• Renk: canlı pembe kırmızı, solgun değil
• Göz: parlak ve dışa bombeli
• Pul: yerinde, dökülmemiş
• Koku: taze deniz kokusu

Kaynak: FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species · İzmir Büyükşehir Belediyesi · İzmir Balıkhanesi günlük bülteni (açık veri)

Mevzuat

Barbunyanın asgari av boyu ticari avcılık tebliğinin md. 17 tablosundadır (RG 11.08.2024, sayı 32629; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi). Tablo resim olduğundan bu rehberde okunamadı ve rakam yazılmadı. Kanun md. 25 uyarınca boy altı balığın satışı yasaktır.

Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (RG 27.12.2011, sayı 28155) soğuk zincir ve su ürünlerinin ele alınması hükümlerini taşır. Satıcı işletme Kayıt ve Onay Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) uyarınca kayıtlı ya da onaylı olmalıdır. Etiket kuralları Etiketleme Yönetmeliği'ndedir (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer).

Gümrük sınıflandırması: 03. fasıl; taze barbunya 0302, dondurulmuş barbunya 0303 pozisyonundadır. Altı haneli alt kodu gümrük müşaviri belirler.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi; md. 16 ve 17 tabloları resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği ile Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli, 03. fasıl (balıklar, kabuklular, yumuşakçalar) ve 16. fasıl (hazırlanmış gıdalar)

Ticaret ve ilan

Barbunya alıcıları balık halleri, kıyı lokantaları, semt balıkçıları ve işleme tesisleridir. Taze balık buzlu kasayla taşınır; küçük boy toplu satılır, iri boy tek tek ayrılır.

İlanda "balık" olduğunu, tekir mi kaya barbunu mu olduğunu, av yeri ve aletini, av tarihini, boy sınıfını (adet başı gram), miktarı, kasa tipini ve teslim yerini yazın. Fiyatı satıcı belirler; tarımart fiyat vermez. Fiyata etki eden başlıca şeyler tür, tazelik, boy ve miktardır.

Rehber sayfasında İzmir balık halinin tekir serisi tarih ve kaynakla gösterilir. Yazışma tarımart içinde yürür; ilanda dış mesajlaşma butonu yoktur.

Kaynak: İzmir Büyükşehir Belediyesi · İzmir Balıkhanesi günlük bülteni (açık veri) · TÜİK · Su Ürünleri İstatistikleri (deniz avcılığı türlere göre üretim tabloları)

Soğuk zincir

Barbunya küçük ve pulları hassas olduğundan eriyen buz içinde, tek sıra ve fazla basınç altında kalmadan saklanır. Avdan teslime kadar süre kısa tutulur.

Dondurulacaksa taze hâlinde ve boy sınıfına göre dondurulur; çözülmüş balık tekrar dondurulmaz.

Barbunya genellikle pişirilerek tüketilir; çiğ ya da hafif işlenmiş hazırlanacaksa parazite karşı dondurma uygulaması gerekir ve süre ile sıcaklık hijyen yönetmeliğinden teyit edilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species

İlan açmadan önce kontrol listesi

Barbunya satan kişi önce tekir mi kaya barbunu mu sattığını yazar; çünkü iki tür farklı kalemdir ve alıcı bunu bültenden bilir. Karışık parti "karışık" diye yazılmazsa teslimde fiyat tartışması çıkar.

Pulları kolay dökülen bir balık olduğundan fotoğrafı kasadan çekmek, pul durumunu göstermek açısından alıcıya güven verir. Pulu dökülmüş balık fotoğrafta gizlenirse alıcı teslimde ürünü reddedebilir.

Küçük balık adet ile satılıyorsa kilogramdaki adet sayısı yazılır; bu sayı boy sınıfını doğrudan anlatır. Kasa tipi (plastik, köpük), buz oranı ve kasanın bir sıra mı iki sıra mı dizildiği taşıma kalitesini belirler.

• Tür: tekir ya da kaya barbunu
• Pul durumunu gösteren fotoğraf
• Kilogramdaki adet
• Kasa tipi ve sıra sayısı
• Av aleti

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler)

Sık sorulan sorular