Ahtapot: 15 Nisan - 31 Ekim av yasağı, sezon dışı donuk parti

Ahtapot, sekiz kollu, kabuksuz bir yumuşakçadır; tezgahta bütün, temizlenmiş ya da donuk olarak satılır. Avı yılın büyük bölümünde yasaktır ve tüple dalarak avlanması yasaktır. Bu rehber ahtapotun tanınmasını, av kuralını, ele alınmasını, donuk partiyi, belge ve ilan bilgilerini anlatır.

Ahtapot nedir?

Ahtapot, kafadan bacaklılar sınıfından, sekiz kollu ve kabuğu olmayan bir yumuşakçadır. Türkiye denizlerindeki yaygın tür Octopus vulgaris olarak bilinir. Kayalık ve taşlı zeminlerde, kovuk ve yarıklarda yaşar; yengeç, kabuklu ve küçük balıkla beslenir. Gövdesi yumuşaktır ve renk değiştirebilir.

Ahtapot kıyıya yakın av alanlarından çıkarılır ve çoğunlukla küçük ölçekli kıyı balıkçılığının ürünüdür. Hal bülteninde ahtapot "AHTAPOT(DONUK)" adıyla donuk kalemde izlenir; yani hal kayıtlarında ahtapot daha çok donmuş olarak geçer.

Ahtapot ile mürekkep balığı ve kalamar farklı hayvanlardır: ahtapotun sekiz kolu vardır, kalamarın on (sekiz kol ve iki dokunaç). Kalamar için ayrı rehber vardır.

Av yasağı ve av yöntemleri

Ticari avcılık tebliği (2024/20, RG 11.08.2024, sayı 32629; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi) md. 31/1 gereği 15 Nisan ile 31 Ekim arasında ahtapot avcılığı yasaktır. Bu, yılın yaklaşık yarısıdır; yani izinli dönem kış ve ilkbahar başıdır.

Md. 31/2 gereği tüp, nargile ve benzeri yapay hava kaynaklarıyla dalarak ahtapot avcılığı yasaktır. Md. 5/1-m, İzmir sınırlarındaki bazı sahil kesimlerinde zaman yasağına uymak şartıyla 10 metreden sığ sularda pinterle avı mümkün kılar. Av yönteminin ilanda yazılması bu yüzden önemlidir.

Yaygın av araçları: seramik ya da plastik kapan (küp), olta (kıyıdan ve tekneden), pinter ve uzatma ağıdır. Kapanla avlanan ahtapot canlı ve zarar görmeden çıkar, bu da ürünün tazelik bakımından avantajıdır. Kapan avında kullanılan takım sayısı ve ölçüleri tebliğde ayrıca düzenlenmiş olabilir; bu rehber o ayrıntıyı okumadı.

Yasak dönemde taze ahtapot satışı Kanun md. 25 gereği yasaktır. Yasak döneme denk gelen taze ahtapot ilanı gören alıcı av tarihini sorabilir; donuk ürünün av tarihi ve dondurma tarihi belgelenebilir olmalıdır.

Ahtapot av kuralları (tebliğ 2024/20)
Yasak dönem (md. 31/1)	15 Nisan - 31 Ekim
Yapay hava kaynağıyla dalma (md. 31/2)	Yasak
Pinterle sığ su avı (md. 5/1-m)	İzmir'deki belirli kesimlerde, zaman yasağına uymak şartıyla 10 metreden sığ sularda
Asgari av boyu ya da ağırlığı	Okunan metinde bulunmadı; il müdürlüğünden teyit edilir

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi; md. 16 ve 17 tabloları resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species

Kalite ve ele alma

Taze ahtapotun derisi nemli ve kaygan, gövdesi sıkıdır; kollardaki vantuzlar belirgindir. Gövdede sarkma, yapışkan sarı akıntı ve keskin koku bozulmanın belirtisidir. Taze ahtapotun gözü parlak ve dolgundur.

Ahtapot ele alınırken yumuşak etli bir hayvan olduğu için ezilmeden taşınır. Çoğunlukla temizlenmiş olarak satılır: mürekkep kesesi, gaga ve iç organlar çıkarılır. Temizlenmiş ahtapot daha hızlı bozulur; bu nedenle iç organ çıkarılmış ürünün dondurma ve buzlama zamanı kısa olmalıdır.

Donuk ahtapotta glazür oranı, adet başı gram ve net ağırlık kalitenin parçasıdır. Çözülmüş ahtapot tekrar dondurulmaz; ilanda "donuk" yazılır, çözülmüş ürün taze diye sunulamaz.

Kaynak: FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species · İzmir Büyükşehir Belediyesi · İzmir Balıkhanesi günlük bülteni (açık veri) · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler)

Mevzuat ve gümrük

Ahtapot avı için en önemli hüküm tebliğ md. 31'dir (yasak dönem ve dalış yasağı). Av izin belgesi, e-seyir defteri, nakil ya da menşe belgesi ve karaya çıkarma noktaları tebliğin genel şartlarıdır. Karada satış yapan işletme Kayıt ve Onay Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) uyarınca kayıtlı olmalıdır.

Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (RG 27.12.2011, sayı 28155) su ürünlerinin ele alınması ve soğuk zincir hükümlerini taşır. Etiket kuralları Etiketleme Yönetmeliği'ndedir (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer).

Gümrük sınıflandırması: 03. fasıl; ahtapot yumuşakça olarak 0307 pozisyonundadır. Altı haneli alt kodu gümrük müşaviri belirler.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi; md. 16 ve 17 tabloları resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği ile Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli, 03. fasıl (balıklar, kabuklular, yumuşakçalar) ve 16. fasıl (hazırlanmış gıdalar)

Ticaret ve ilan

Ahtapot alıcıları lokantalar, balık halleri, işleme ve dondurma tesisleridir. Av yasağı nedeniyle yılın büyük bölümünde ürün donuk gelir; sezon açıldığında taze ürün kısa süre için tezgaha çıkar.

İlanda taze mi donuk mu olduğunu, temizlenmiş mi bütün mü olduğunu, av yeri ve yöntemini (kapan, olta, pinter), av tarihini (15 Nisan - 31 Ekim dışında olmalıdır), adet başı gramı, miktarı ve teslim yerini yazın. Fiyatı satıcı belirler; tarımart fiyat vermez. Fiyata etki eden başlıca şeyler boy, tazelik, taze ya da donuk oluşu, temizlik durumu ve miktardır.

Rehber sayfasında İzmir balık halinin "AHTAPOT(DONUK)" serisi tarih ve kaynakla gösterilir. Yazışma tarımart içinde yürür; ilanda dış mesajlaşma butonu yoktur.

Kaynak: İzmir Büyükşehir Belediyesi · İzmir Balıkhanesi günlük bülteni (açık veri) · TÜİK · Su Ürünleri İstatistikleri (deniz avcılığı türlere göre üretim tabloları)

Soğuk zincir ve dondurma

Taze ahtapot eriyen buz içinde, ezilmeden taşınır; avdan sonra kısa sürede temizlenip dondurulur. Donuk depoda sıcaklık dalgalanması et dokusunu bozar.

Donuk ahtapot çözülürken buzdolabı ısısında yavaş yavaş çözülür; çözülen ürün tekrar dondurulmaz.

Ahtapot genellikle pişirilerek tüketilir; çiğ ya da hafif işlenmiş tüketim için parazite karşı dondurma uygulaması hijyen yönetmeliğinden teyit edilmelidir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species

İlan açmadan önce kontrol listesi

Ahtapot ilanı açacak satıcı, önce avın 15 Nisan - 31 Ekim yasağı dışında yapıldığını kontrol eder. Taze ahtapot ilanı yasak döneme denk geliyorsa alıcı ilanı şüpheli bulur; bu dönemde ancak donuk ve izinli dönemde dondurulmuş ürün ilanı verilebilir.

Av yöntemi alıcı için önemli bir bilgidir: kapanla tutulan ahtapot canlı ve zararsız çıkar, pinter ile tutulan ürün küçük yara taşıyabilir. Tüple dalış yasak olduğu için bu yöntem ilanda hiç anılmamalıdır.

Temizlenmiş ahtapotta iç organların çıkarıldığı yazılır; bütün ahtapotta ise mürekkep kesesi ve gaga durumu belirtilir. Adet başı gram sınıfı, ahtapotta fiyatın en belirleyici bilgisidir ve ilanda mutlaka bulunmalıdır.

Av tarihi (15 Nisan - 31 Ekim dışında)
Av yöntemi: kapan, olta, pinter
Bütün ya da temizlenmiş
Adet başı gram sınıfı
Taze ya da donuk

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler)

Sık sorulan sorular

Ahtapot avı hangi dönemde yasaktır?

Tebliğ md. 31/1 gereği 15 Nisan ile 31 Ekim arasında ahtapot avcılığı yasaktır. Güncel durumu il müdürlüğünden teyit edin.

Kaynak: Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığı Tebliği (2024/20) md. 31 · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm

Tüple dalarak ahtapot avlanabilir mi?

Hayır. Tebliğ md. 31/2, tüp, nargile ve benzeri yapay hava kaynaklarıyla dalarak ahtapot avcılığını yasaklar.

Kaynak: Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığı Tebliği (2024/20) md. 31 · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm

Ahtapot nasıl saklanır?

Taze ahtapot eriyen buz içinde kısa süre saklanır, uzun süre için temizlenip dondurulur. Çözülen ahtapot tekrar dondurulmaz.

Kaynak: Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği

Ahtapot ile kalamar arasındaki fark nedir?

İkisi de kafadan bacaklıdır. Ahtapotun sekiz kolu vardır ve kabuksuzdur; kalamar uzun gövdeli ve on uzuvludur (sekiz kol, iki dokunaç). Ticarette ayrı ürünlerdir.

Kaynak: FAO · Species Fact Sheets · https://www.fao.org/fishery/en/species

Ahtapot satmak için hangi belge gerekir?

Avcı için av izin belgesi ve nakil ya da menşe belgesi, satıcı işletme için gıda işletmesi kaydı ya da onayı gerekir. Güncel şartı il tarım ve orman müdürlüğüne sorun.

Kaynak: Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik

Yasak dönemde donuk ahtapot satılabilir mi?

Yasak dönem avı kapsar; yasak dışı dönemde avlanıp dondurulmuş ürünün av ve dondurma tarihi belgelenebiliyorsa satışı mümkündür. Yasak dönemde avlanmış ürünün satışı Kanun md. 25 gereği yasaktır.

Kaynak: 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu md. 25 · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf

Ahtapot ilanında av yöntemi neden yazılır?

Tüple dalış yasak olduğu için alıcı yöntemi sorar. Kapan, olta ya da izinli pinter gibi yöntem açık yazılırsa ürünün kurala uygun yoldan geldiği anlaşılır.