Zinya
Zinya, sıcaktan ve güneşten hoşlanan, yaz boyunca canlı renkli çiçekler veren tek yıllık bir bahçe çiçeğidir. Köklerinin sarsılmasını sevmez, bu yüzden fide yönetimi önemlidir. Bu rehber üretimini, kalite ölçülerini, bakımını ve satış belgelerini anlatır.
Zinya nedir?
Zinya (Zinnia elegans), papatyagiller (Asteraceae) ailesinden, Meksika kökenli bir bahçe çiçeğidir. Dik, sert gövdeli, pürüzlü yapraklı ve tek başına büyük çiçek taşıyan tek yıllık bir bitkidir. Çiçek, ortadaki diskin çevresinde diziler halinde sıralanmış taç yapraklardan oluşur ve türüne göre yassı ya da dahlia gibi katmerli olabilir.
Boy aralığı geniştir: 20 cm civarındaki cüce çeşitler saksı ve kenar süsü için, 80-100 cm boylu çeşitler ise sınır ve kesme çiçek amacıyla kullanılır. Renkler kırmızı, turuncu, sarı, pembe, mor, beyaz ve yeşil, ayrıca çift renkli ve alacalı çeşitlerdir. Zinya angustifolia adıyla bilinen dar yapraklı küçük çiçekli tür, hastalığa daha dayanıklı bir seçenektir.
Zinya sıcak seven bir bitkidir; serin bahar topraklarında gelişmesi yavaştır. Çiçekleri kelebekleri çektiği için doğal bahçe tasarımında yer bulur. Kesme çiçek olarak da küçük ölçekte satılır; bu rehber fide ve saksılı bitkiyi kapsar.
| Bilimsel ad | Zinnia elegans, Z. angustifolia ve melezleri |
|---|---|
| Aile | Asteraceae (papatyagiller) |
| Kökeni | Meksika |
| Çoğaltma | Tohum |
| Gümrük pozisyonu | 0602 (canlı bitkiler) |
| Satış birimi | Adet (viyol ya da saksı) |
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Zinya nasıl üretilir?
Zinya tohumdan üretilir. Tohum iridir, sıcak toprakta bir haftadan kısa sürede çimlenir. Fide viyolde dört beş haftada dikilecek boya gelir. Tohumu doğrudan toprağa ekmek de mümkündür ve bitki sıcak mevsimde çok hızlı büyür.
Zinyanın en önemli üretim özelliği, kök sarsıntısını sevmemesidir. Fide fazla büyütülüp kök topağı sıkışırsa dikimden sonra gelişmesi durur ve erken çiçek açar. Bu nedenle viyolde bekletme süresi kısa tutulur; fide çiçek açmadan, kök topağı sağlam hâlde satılır.
Yapraklarda ıslaklık ve uzun nemli dönem külleme ve yaprak lekesi mantarlarının yayılmasına neden olur. Zinya klasik olarak bu hastalıklara duyarlıdır; seralarda yaprak ıslaklığı azaltılır, hava dolaşımı artırılır. Ayrıca yaprak biti ve kırmızı örümcek görülür.
Bazı bölgelerde yerel üreticiler kendi tohumlarını toplayarak çoğaltır. Melez çeşitlerde bu tohum ana bitkiye benzemez; ticari satışta çeşit hakkı varsa çeşit sahibinin izni gerekir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları
Kaliteli zinya nasıl seçilir?
Zinya fidesi kısa ve sağlam gövdeli, koyu yeşil ve tıknaz olmalıdır. İnce, uzamış ve sararmış fide zayıftır ve dikimden sonra tutma oranı düşüktür. Fide üzerinde açmış çiçek bulunmaması tercih edilir; çiçekli fide kök sıkışmasının işaretidir.
Kök topağı beyaz köklerle sarılı olmalı, viyoldan çıkarıldığında dağılmamalıdır. Köklerin kahverengileşmesi ve çürük kokusu kabul edilmez. Saksılı zinyada çok sayıda tomurcuk ve birkaç açık çiçek aranır.
Yapraklarda beyaz toz görünümü (külleme), kahverengi leke ve kıvrılma bulunmamalıdır. Yaprak altında örümcek ağı da ayrıca denetlenir.
- Fide kısa, tıknaz, koyu yeşil; çiçek açmamış (viyol).
- Kök topağı sağlam, beyaz köklerle sarılı, çürük kokusu yok.
- Yaprakta külleme, leke, ağ ve böcek yok.
- Saksılı bitkide çok tomurcuk ve birkaç açık çiçek var.
- Etikette boy sınıfı (cüce ya da uzun), renk ve çeşit adı yazılı.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Zinya nasıl dikilir ve bakılır?
Zinya son don bittikten ve toprak ısındıktan sonra tam güneş alan yere dikilir. Toprak serbest drene olmalıdır. Dikimde kök topağı hafifçe tutulur ve gevşetilmez, çünkü kökler sarsıntıya hassastır. Sulama toprağa yapılır, yaprakların sabahtan akşama ıslak kalması önlenir.
Solmuş çiçekler ayıklanırsa bitki yeni tomurcuk bağlar. Uzun boylu çeşitler rüzgârda devrilebildiği için destek verilir. Hasat olarak kesilen dal vazoda uzun süre kalır; kesim sabah yapılır, sap alt yaprakları ayıklanır. Sezon sonunda bitki ilk dondan sonra söker.
Zinyanın kesme çiçek olarak kullanılan uzun çeşitleri sabahın serin saatinde, çiçeğin tam açmış ama ortasının yeni gevşemeye başladığı evrede kesilir. Sap, kesim yerinden eğik kesilir ve temiz suya konur. Çiçek sapı sert ve kıllı olduğundan alt yaprakların ayıklanması sapın su çekmesini kolaylaştırır. Bahçede zinyanın yanına kelebek çeken diğer bitkileri dikmek hem bahçeye canlılık katar hem de tozlaşmaya yardımcı olur.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Zinya için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı
Zinya fidesi gümrük tarifesinde 0602 pozisyonundaki canlı bitkiler arasında beyan edilir; kesme dal 0603 pozisyonundadır. Alt hane ve ulusal ek haneler gümrük müşaviri tarafından parti bazında doğrulanır.
Dış satışta bitki sağlığı belgesi gerekir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Zinyada yaprak lekesi mantarları ve külleme muayenede aranır; alıcı ülke ek koşul koyabilir.
Ticari zinya tohumunun büyük bölümü ıslahçı hakkı altındaki serilere aittir. Tohum alımında fatura, etiket ve parti belgesi 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) uyarınca saklanmalı; kendi bitkisinin tohumunu satışa çıkarmadan önce çeşit sahibinin izni öğrenilmelidir.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)
Zinya alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir
Zinya fide ve saksılı bitki olarak satılır. Viyol fide göz sayısıyla, saksılı bitki çapıyla belirtilir; ilanda boy sınıfı, renk ve çiçek evresi yazılır. Fide çiçeklenmeden satılmalı ve nakliyede sıkıştırılmamalıdır.
Alıcılar bahçe merkezleri, peyzaj firmaları, belediyeler, yöresel çiçek üreticileri ve ev bahçıvanlarıdır. Satış mayıs ve haziranda yoğunlaşır; sıcak bölgelerde nisana kadar öne çekilir.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Sık sorulan sorular
Zinya ne zaman ekilir ve dikilir?
Son don geçip toprak ısındığında doğrudan ekilir ya da viyolde yetişen fide dikilir. Fide dikimi mayıs başında yaygındır.
Zinya fidesi neden dikimden sonra gelişmiyor?
Kökler sarsıntıyı sevmez. Viyolde fazla bekleyen, çiçek açmış ya da kök topağı sıkışmış fide tutmakta zorlanır. Fide genç dikilir, dikimde kök topağı gevşetilmez.
Zinyanın yapraklarında beyaz toz ne olur?
Külleme mantarıdır. Yaprak ıslaklığı ve sık dikim bunu artırır; hava akışı sağlanır, sulama toprağa yapılır, hastalıklı yapraklar temizlenir.
Zinya hangi ayda çiçek açar?
Haziran başından ilk dona kadar çiçek verir. Fide dikim zamanına göre çiçek tarihi kayar. Güncel üretim için TÜİK süs bitkileri tablolarına bakın.
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları
Zinya satmak için hangi belge gerekir?
Zinya fidesi ve saksılı bitki için çiftçi kaydı ve fatura gerekir; tohum alım belgesi saklanır, kesme dal satışında ayrıca alıcının talebine bakılır. Yurt dışına satışta bitki sağlığı belgesi düzenlenir. Ayrıntıyı il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610)
Zinya hangi HS koduyla gönderilir?
Canlı fide olarak 0602, kesilmiş dal olarak 0603 pozisyonunda beyan edilir. Alt haneyi gümrük müşaviri parti bazında doğrular.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları
Zinya tohumunu kendi bitkimden alıp satabilir miyim?
Melez çeşitlerin tohumu ana bitkiye benzemez. Çeşit hakkı varsa çoğaltma ve satış çeşit sahibinin iznine bağlıdır.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)