Mevsimlik çiçek fidesi
Mevsimlik çiçek fidesi, bahçe ve balkonda bir sezon boyunca çiçek vermesi için küçük fide hâlinde satılan bitkilerdir. Aynı fide yaz ya da kış çiçeği olabilir; dikim zamanı, don tehlikesi ve sertleştirme belirleyicidir. Bu rehber çatı bilgidir; her tür kendi rehberinde ayrıntılı anlatılır.
Mevsimlik çiçek fidesi nedir?
Mevsimlik çiçek, bir yetişme mevsimi içinde çiçek açıp tohum bağlayan ya da bir sezon dekor amacıyla yetiştirilen süs bitkilerinin ortak adıdır. Gerçekte bu bitkilerin bir bölümü çok yıllıktır ama soğuk iklimde dona dayanmadığı için bir sezonluk kullanılır; petunya ve begonya buna örnektir.
Pazara çıkan mevsimlik fide iki sezonda toplanır. İlkbahar grubu, don tehlikesi geçtikten sonra dikilen yaz çiçekleridir: petunya, kadife çiçeği, zinya, cam güzeli, süs salvia ve lobelya. Sonbahar ve kış grubu ise serin havada açan türlerdir: hercai menekse, çuha çiçeği, kasımpatı ve süs lahanası. Bu ikinci grubun bir bölümü hafif dona dayanır.
Satış şekli de farklıdır: fide viyol denilen çok gözlü tepsilerde, tek tek küçük saksıda ya da çıplak köklü olarak satılabilir. Çiçekli saksı hâli bitki başına daha yüksek bir ürün sınıfıdır, viyol fide ise peyzaj ve toplu dikim için tercih edilir.
| İlkbahar grubu | Petunya, kadife çiçeği, zinya, cam güzeli, süs salvia, lobelya |
|---|---|
| Sonbahar ve kış grubu | Hercai menekse, çuha çiçeği |
| Satış şekli | Viyol (çok gözlü tepsi), tek saksı, çıplak kök |
| Dikim zamanı | İlkbahar için don sonrası, kış grubu için sonbahar |
| Gümrük pozisyonu | 0602 (canlı bitkiler) |
| Satış birimi | Adet (viyol ya da saksı) |
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Mevsimlik çiçek fidesi nasıl üretilir?
Fide üretimi tohum ekimiyle başlar. Tohum, steril turba ve perlit karışımı doldurulmuş çok gözlü tepsilere ekilir; çimlenme için ısı ve nem gerekir. İnce tohumlu türlerde (lobelya, petunya) tohum örtülmez, yüzeyde çimlendirilir; çimlenme sonrası fideler sıklığı ayarlanarak yerinde büyütülür.
Bazı çeşitler tohumla değil, çelikle çoğaltılır. Sarkan petunya ve begonyanın bazı çeşitleri buna örnektir; ana bitkiden alınan çelikler köklendirilir. Bu tip çeşitler çoğunlukla ıslahçı hakkı altındadır.
Fideler dışarı verilmeden önce sertleştirilir: sera sıcaklığı kademeli düşürülür, havalandırma artırılır, sulama azaltılır. Sertleştirilmemiş fide açık havaya çıkınca soğuk, rüzgâr ve güneşten yanık görür.
Üretim ve sevkiyat takvimi, bölgeye göre değişen son don tarihine bağlıdır. Üretici ilkbahar satış tarihini son don tarihinin üstüne oturtur; erken satılan fide dona yakalanır, geç satılan fide kök sıkışması yaşar. Güncel üretim ve alan bilgisi için TÜİK süs bitkileri tablolarına bakın.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları
Kaliteli mevsimlik çiçek fidesi nasıl seçilir?
İyi bir fide kısa, tıknaz ve koyu yeşildir. Uzamış, ince ve sararmış fide ışık yetersizliğinde yetişmiştir; dikildikten sonra rüzgârda kırılır. Fide boyu viyol gözüne orantılı olmalıdır.
Kök sağlığı görünmeyen ama en önemli ölçüdür. Fide viyoldan çıkarıldığında kök topağı beyaz köklerle sarılmış, topak dağılmadan çıkmalıdır. Kahverengi, çürük kokulu ya da çok az köklü fide dikim sonrası tutmaz.
Fide üzerinde çiçek tomurcuğu olması iyidir, ancak açık çiçek çoğunlukla dikim sonrası sarsıntıyla düşer. Yapraklarda leke, yaprak altında ince ağ, beyaz sinek ya da yaprak biti görülmemelidir.
- Fide kısa, tıknaz ve koyu yeşil; uzama ve sararma yok.
- Kök topağı beyaz köklerle sarılı, çürük kokusu yok.
- Yapraklarda leke, böcek, ince ağ ve bulaşık yok.
- Viyol ya da saksı temiz; her gözde fide var, boş göz az.
- Etikette tür, çeşit, renk ve dona dayanıklılık yazılı.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Mevsimlik çiçek fidesi nasıl dikilir ve bakılır?
Dikim öncesi toprak gevşetilir ve iyi drene olması sağlanır. Fide akşam ya da bulutlu havada dikilir, hemen sulanır. Yaz çiçekleri son don bittikten sonra dikilir; kış çiçekleri sonbaharda toprak serinleyince dikilir. Fide kök topağı sıkışmışsa dikimde hafifçe gevşetilir.
Dikim sonrası ilk birkaç hafta sulama düzenli olmalıdır. Solan çiçekler ayıklanırsa bitki yeniden tomurcuk bağlar. Bazı türler (kadife çiçeği, zinya) sıcağı sever, bazıları (cam güzeli, hercai menekse) gölge ve serinlik ister. Her türün bakımı kendi rehberinde ayrıdır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Mevsimlik çiçek fidesi için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı
Mevsimlik çiçek fideleri gümrük tarifesinde 0602 pozisyonundaki canlı bitkiler arasında beyan edilir; ayrıca çıplak köklü fideler ve kök veren çelikler de aynı pozisyonda ele alınır. Alt hane ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanır.
Dış satışta bitki sağlığı belgesi gerekir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Fide partisinde toprak ve turba ortamın muayenesi önemlidir; hastalık bulaşmış parti sevk edilemez.
Süs bitkisi tohumu ve fide üreticilerinin kayıt ve üretim materyali kuralları 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) kapsamındadır. Çeşit adı ve tohum kaynağı faturada izlenebilir olmalı, ıslahçı hakkı olan çeşitlerde çoğaltma çeşit sahibinin iznine bağlıdır. Hangi belgenin istendiğini il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)
Mevsimlik çiçek fidesi alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir
Mevsimlik çiçek fidesi adet olarak satılır; viyol fide gözden, saksı fide saksıdan sayılır. İlanda tür, çeşit, renk, göz sayısı ya da saksı çapı ve teslim tarihi yazılır. Toptan sevkiyatta viyoller raflı arabalarla taşınır; sıkıştırma ve sıcakta bekletme fide uzamasına ve yanık oluşumuna yol açar.
Alıcılar bahçe merkezleri, peyzaj firmaları, belediyeler, sebze fidesi ve çiçek satışı yapan fidanlıklar ve doğrudan ev bahçıvanlarıdır. Talep ilkbaharda mart sonundan mayıs ortasına, sonbaharda eylülden kasıma yoğunlaşır. Mevsim dışı satış çok sınırlıdır.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Sık sorulan sorular
Mevsimlik çiçek fidesi ne zaman dikilir?
Yaz çiçekleri son don tehlikesi geçtikten sonra, kış çiçekleri ise toprak serinleyince sonbaharda dikilir. Son don tarihi bölgeden bölgeye değiştiği için yerel tarım müdürlüğünün önerisine bakılır.
Mevsimlik çiçek fidesi neden dikim sonrası sararır?
Sertleştirilmeden dışarı çıkan fide soğuk, rüzgâr ve güneşten etkilenir; kök topağı sıkışmış fide de tutmakta zorlanır. Fide dikimden önce birkaç gün dışarıda alıştırılır, sulama düzenli yapılır.
Viyol fide ile saksılı fide arasındaki fark nedir?
Viyol fide çok gözlü tepside, küçük köklü ve toplu dikim içindir. Saksılı fide tek saksıda daha büyük, çoğunlukla çiçekli ve balkon ya da saksı için hazır satılır.
Tohumdan mı fideden mi başlamalı?
İnce tohumlu ve yavaş büyüyen türlerde (lobelya, petunya) fide tercih edilir; kadife çiçeği ve zinya gibi hızlı türler doğrudan ekilebilir. Tarih ve hava şartı karar verir.
Mevsimlik çiçek fidesi satmak için hangi belge gerekir?
Yurt içinde çiftçi kaydı, fide üretim yerinin bitki sağlığı bakımından kayıtlı olması ve fatura gerekir; tohum ve çelik alımına ait belgeler saklanır. Yurt dışına satışta bitki sağlığı belgesi düzenlenir. Ayrıntıyı il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610)
Mevsimlik çiçek fidesi hangi HS koduyla gönderilir?
Viyolde ya da saksıda sevk edilen mevsimlik çiçek fidesi 0602 pozisyonuna girer; hangi altpozisyonun seçileceğini gümrük müşaviri partinin çıplak köklü mü, topraklı mı olduğuna bakarak belirler.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları
Çeşit hakkı olan fideyi çoğaltıp satabilir miyim?
Çeşit hakkı varsa çoğaltma çeşit sahibinin iznine bağlıdır. Fide ya da çelik alırken fatura, etiket ve parti belgesini saklayın.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)
Hangi aylarda fide bulunur?
İlkbahar çiçekleri mart sonundan mayıs ortasına, sonbahar çiçekleri eylülden kasıma kadar yoğun bulunur. Güncel üretim için TÜİK süs bitkileri tablolarına bakın.
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları